Historia państwa i prawa polskiego. Tom I (966-1795)

Przedmowa
str. 15

Rozdział 1
Zagadnienia wstępne
str. 17

1. Przedmiot historii państwa i prawa polskiego
str. 17

2. Historia dyscypliny
str. 18

3. Pojęcie prawa i państwa
str. 22
3.1. Prawo
str. 22
3.2. Państwo
str. 24

4. Periodyzacja historii państwa i prawa polskiego
str. 27

Rozdział 2
Monarchia Piastowska (966-1370)
str. 33

1. Geneza polskiej państwowości
str. 33

2. Charakterystyka ogólna
str. 36

3. Zasady ustrojowe
str. 38
3.1. Zasada monarchicznej formy rządu
str. 38
3.2. Zasada suwerenności państwa polskiego
str. 42
3.3. Zasada stratyfikacji społeczeństwa
str. 46
3.4. Zasada powiązania państwa i Kościoła katolickiego
str. 52
3.5. Zasada koncentracji władzy w osobie władcy
str. 55
3.6. Zasada personalizacji władzy państwowej
str. 60
3.7. Zasada hierarchicznej struktury urzędów państwowych
str. 61
3.8. Zasada rozporządzalności terytorium państwa przez władcę
str. 65
3.9. Zasada dziedziczności tronu
str. 67
3.10. Zasada ponoszenia ciężarów osobistych i majątkowych na rzecz państwa przez jego mieszkańców
str. 68

4. Źródła prawa w monarchii piastowskiej
str. 69
4.1. Źródła materialne. Prawo boże
str. 69
4.2. Źródła formalne
str. 71
4.2.1. Zwyczaj i prawo zwyczajowe
str. 71
4.2.2. Prawo stanowione, czyli ustawowe
str. 73
4.2.2.1. Przywileje
str. 74
4.2.2.2. Statuty
str. 76
4.2.2.3. Statuty Kazimierza Wielkiego
str. 77
4.2.2.4. Samodzielne ustawodawstwo królewskie
str. 82
4.2.2.5. Umowy międzypaństwowe
str. 82
4.2.3. Prawa obce
str. 83
4.2.3.1. Źródła prawa kościelnego
str. 83
4.2.3.1.1. Źródła powszechnego prawa kanonicznego
str. 83
4.2.3.1.2. Prawo kościelne partykularne
str. 84
4.2.3.1.3. Znaczenie prawa kanonicznego dla rozwoju prawa polskiego
str. 85
4.2.3.2. Prawo niemieckie w Polsce
str. 86
4.2.3.2.1. Zwierciadło saskie (Sachsenspiegel, Speculum Saxonum)
str. 87
4.2.3.2.2. Weichbild magdeburski (Ius municipale Magdeburgensis)
str. 87
4.2.3.2.3. Ortyle
str. 87
4.2.3.2.4. Prawo chełmińskie
str. 88
4.2.3.2.5. Prawo lubeckie
str. 89
4.2.3.2.6. Przywileje miejskie
str. 89
4.2.3.2.7. Wilkierze, czyli statuty miejskie
str. 90
4.2.3.3. Prawo lenne
str. 91
4.3. Dokumenty i ich znaczenie. Notariat publiczny
str. 91
4.3.1. Definicja i rodzaje dokumentu
str. 91
4.3.2. Forma dokumentu
str. 92
4.3.3. Recepcja dokumentu w Polsce
str. 93
4.3.4. Notariat publiczny w średniowiecznej Polsce
str. 94
4.4. Nauka prawa
str. 94

5. Prawo sądowe
str. 96
5.1. Organizacja sądów i postępowanie sądowe
str. 96
5.1.1. Sądy książęce prawa polskiego
str. 96
5.1.2. Sądy prawa niemieckiego
str. 97
5.1.3. Sądy kościelne
str. 98
5.1.4. Niezawisłość sędziowska
str. 98
5.1.5. Postępowanie sądowe
str. 99
5.1.5.1. Proces polski
str. 99
5.1.5.2. Proces sądowy kościelny
str. 100
5.2. Prawo prywatne
str. 102
5.2.1. Prawo osobowe i rodzinne
str. 102
5.2.1.1. Podmioty prawa
str. 102
5.2.1.2. Małżeństwo i rodzina
str. 104
5.2.1.3. Inne podmioty zbiorowe
str. 106
5.2.2. Prawo rzeczowe
str. 107
5.2.3. Zobowiązania
str. 110
5.2.4. Spadkobranie (dziedziczenie)
str. 111
5.3. Prawo karne
str. 113
5.3.1. Przestępstwa i ich karanie
str. 113
5.3.2. Rodzaje kar
str. 116
5.4. Kultura prawna
str. 117

Rozdział 3
Monarchia Andegawenów i Jagiellonów (1370-1572)
str. 119

1. Charakterystyka epoki
str. 119

2. Zasady ustrojowe monarchii Andegawenów i Jagiellonów
str. 119
2.1. Zasada stanowo-korporacyjnego podziału społeczeństwa
str. 120
2.2. Zasada powiązania państwa i Kościoła katolickiego
str. 127
2.3. Zasada tolerancji religijnej
str. 129
2.4. Zasada suwerenności Korony Królestwa
str. 130
2.5. Zasada monarchiczno-arystokratycznej formy rządu
str. 131
2.6. Zasada ustroju parlamentarnego
str. 135
2.7. Zasada elekcyjności tronu
str. 140
2.8. Zasada nadrzędności prawa
str. 141
2.9. Zasada integralności terytorialnej Królestwa Polskiego
str. 143
2.10. Zasady podziału władzy państwowej i hierarchicznej struktury urzędów (król - urzędy - sejm)
str. 144
2.11. Zasada zróżnicowanych obowiązków ludności w zakresie obronności i skarbowości
str. 149
2.12. Zasada samorządności
str. 151

3. Źródła prawa
str. 156
3.1. Źródła materialne
str. 156
3.2. Źródła formalne
str. 156
3.2.1. Ustawodawstwo królewskie
str. 156
3.2.1.1. Przywileje generalne
str. 157
3.2.1.2. Przywileje inkorporacyjne
str. 158
3.2.1.3. Przywileje konfirmacyjne
str. 159
3.2.1.4. Statuty królewskie
str. 159
3.2.1.5. Dekrety, edykty, ordynacje
str. 160
3.2.1.6. Przywileje jednostkowe
str. 161
3.2.2. Konstytucje sejmowe
str. 161
3.2.3. Ustawodawstwo lokalne
str. 163
3.2.4. Akty prawodawcze organów administracyjnych
str. 163
3.2.5. Prawo zwyczajowe
str. 164
3.2.6. Kodyfikacja prawa pospolitego
str. 165
3.2.7. Kodyfikacje partykularne
str. 171
3.2.8. Recepcja prawa rzymskiego w Polsce
str. 173
3.2.9. Księgi sądowe
str. 174
3.2.10. Księgi urzędów
str. 176
3.2.11. Prawo miejskie
str. 178
3.2.11.1. Źródła podstawowe
str. 178
3.2.11.2. Próba kodyfikacji prawa miejskiego
str. 178
3.2.11.3. Przywileje królewskie
str. 179
3.2.11.4. Wilkierze
str. 179
3.2.11.5. Konstytucje sejmowe w sprawach miejskich
str. 179
3.2.11.6. Ortyle
str. 180
3.2.12. Prawo kościelne
str. 180
3.2.12.1. Charakterystyka ogólna
str. 180
3.2.12.2. Statuty synodalne i ich kodyfikacje
str. 180
3.2.12.3. Księgi kościelne
str. 181
3.2.12.4. Prawo kościoła prawosławnego
str. 181
3.2.13. Prawo wiejskie
str. 182
3.2.14. Nauka prawa w XV-XVI w.
str. 183
3.2.14.1. Ośrodki kształcenia
str. 183
3.2.14.2. Nauka prawa
str. 184
3.2.15. Kultura prawna
str. 185

Rozdział 4
Rzeczpospolita Obojga Narodów (1569/1572-1795)
str. 187

1. Powstanie Rzeczypospolitej - Unia Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1569 r.
str. 187

2. Charakterystyka ogólna
str. 188

3. Zasady ustrojowe
str. 188
3.1. Zasada podziału stanowego społeczeństwa
str. 190
3.2. Zasada wolności obywatelskich szlachty
str. 191
3.3. Zasada równości szlachty
str. 193
3.4. Zasada upośledzenia prawnego mieszczaństwa
str. 194
3.5. Zasada poddaństwa chłopów
str. 196
3.6. Zasada powiązania państwa i Kościoła katolickiego
str. 197
3.7. Zasada tolerancji religijnej (pokoju religijnego)
str. 199
3.8. Zasada poszanowania praw mniejszości etnicznych
str. 201
3.9. Zasada suwerenności (samowładności i niepodległości) Rzeczypospolitej
str. 202
3.10. Zasada suwerenności narodu szlacheckiego
str. 203
3.11. Zasada mieszanej (monarchiczno-republikańskiej) formy rządu
str. 204
3.12. Zasada jedności Rzeczypospolitej
str. 205
3.13. Zasada podziału władzy
str. 207
3.14. Zasada ustroju parlamentarnego
str. 208
3.15. Zasada elekcyjności tronu
str. 209
3.16. Zasada nadrzędności prawa (zasada praworządności)
str. 211
3.17. Zasada poszanowania partykularnych odrębności prawnych prowincji i ziem
str. 212
3.18. Zasada odpowiedzialności głowy państwa (króla)
str. 213
3.19. Zasady dożywotniości i niepołączalności urzędów
str. 214
3.20. Zasada samorządności
str. 215
3.21. Zasada jednomyślności
str. 218
3.22. Prawo wolnego głosu i wolnego sprzeciwu (liberum veto)
str. 219
3.23. Zasada wyboru sędziów
str. 221

4. Źródła prawa
str. 221
4.1. Źródła materialne - Prawo boże
str. 221
4.2. Źródła formalne
str. 222
4.2.1. Prawa fundamentalne. Ustawy zasadnicze
str. 222
4.2.2. Ustawy - konstytucje sejmowe
str. 227
4.2.3. Ustawy konfederackie
str. 228
4.2.4. Uchwały sejmikowe
str. 230
4.2.5. Prawo zwyczajowe
str. 231
4.2.6. Senatus consulta
str. 231
4.2.7. Traktaty międzynarodowe
str. 231
4.2.8. Akty królewskie
str. 232
4.2.9. Rezolucje Rady Nieustającej
str. 233
4.2.10. Akty prawodawcze innych władz administracyjnych i sądowych centralnych i lokalnych
str. 233
4.2.11. Prawa partykularne
str. 234
4.2.12. Próby kodyfikacji prawa polskiego w epoce Oświecenia
str. 238
4.2.13. Prawo miejskie - ustawy miejskie - księgi miejskie
str. 243
4.2.14. Prawo wiejskie - ustawy wiejskie
str. 245
4.2.15. Prawo kościelne
str. 246
4.2.16. Akty prawne Insurekcji Kościuszkowskiej
str. 247
4.2.17. Nauka prawa w Rzeczypospolitej Obojga Narodów (XVI-XVIII w.)
str. 248

Rozdział 5
Sądownictwo i prawo sądowe w monarchii Andegawenów i Jagiellonów oraz w I Rzeczypospolitej (1370-1795)
str. 253

1. Sądownictwo
str. 253
1.1. Zasady ustrojowe sądownictwa
str. 253
1.1.1. Zasada sądów stanowych i wspólnotowych
str. 253
1.1.2. Zasada kolegialności sądów
str. 254
1.1.3. Zasada wybieralności sędziów
str. 254
1.1.4. Zasada instancyjności
str. 255
1.1.5. Zasada niezawisłości sędziów
str. 255
1.1.6. Zasada odpowiedzialności sędziów za wydany wyrok
str. 255
1.1.7. Zasada oddzielenia sądów od władzy administracyjnej
str. 256
1.1.8. Prawo łaski
str. 256

2. Organizacja sądów XIV-XVIII w.
str. 257
2.1. Sądy szlacheckie
str. 257
2.2. Sądy miejskie
str. 263
2.3. Sądy wiejskie
str. 264
2.4. Sądy kościelne
str. 264
2.5. Adwokatura
str. 265
2.6. Instygatorzy
str. 265
2.7. Reforma sądownictwa Sejmu Wielkiego (1788-1792)
str. 266
2.8. Sądy nadzwyczajne Insurekcji Kościuszkowskiej (1794)
str. 268

3. Postępowanie sądowe
str. 268
3.1. Charakterystyka ogólna
str. 268
3.2. Postępowanie w sądach prawa polskiego
str. 269
3.2.1. Właściwość sądowa
str. 269
3.2.2. Strony procesowe
str. 270
3.2.3. Pozwanie
str. 272
3.2.4. Terminy, dylacje, ferie sądowe
str. 274
3.2.5. Wokanda
str. 275
3.2.6. Rozprawa
str. 275
3.2.7. Dowody
str. 277
3.2.8. Wyrok
str. 281
3.2.9. Proces niestanny
str. 281
3.2.10. Środki odwoławcze
str. 282
3.2.11. Egzekucja wyroków sądowych
str. 284
3.2.12. Postępowanie konkursowe
str. 285
3.2.13. Opłaty sądowe. Koszty postępowania
str. 286
3.2.14. Odrębności procesowe w sprawach karnych
str. 286
3.2.14.1. Postępowanie per inquisitionem. Proces mieszany
str. 287
3.2.14.2. Środki zapobiegawcze
str. 288
3.2.15. Postępowania szczególne
str. 290
3.2.16. Postępowanie polubowne
str. 291
3.3. Postępowanie w sądach miejskich
str. 292
3.4. Postępowanie w sądach wiejskich
str. 295

4. Prawo prywatne
str. 296
4.1. Charakterystyka ogólna
str. 296
4.2. Podmioty prawa
str. 298
4.2.1. Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych
str. 298
4.3. Prawo małżeńskie osobowe
str. 300
4.4. Prawo małżeńskie majątkowe
str. 301
4.5. Prawo rodzinne i opiekuńcze
str. 303
4.5.1. Stosunki rodzinne
str. 303
4.5.2. Opieka
str. 304
4.6. Prawo spadkowe
str. 304
4.6.1. Dziedziczenie ustawowe (beztestamentowe)
str. 304
4.6.2. Dziedziczenie testamentowe
str. 307
4.6.3. Dziedziczenie "prawem kaduka" (iure caduco)
str. 308
4.6.4. Działy spadkowe
str. 308
4.6.5. Ordynacje
str. 309
4.7. Prawo rzeczowe
str. 309
4.7.1. Rzeczy
str. 309
4.7.2. Posiadanie. Ochrona posiadania
str. 311
4.7.3. Własność
str. 312
4.7.3.1. Treść prawa własności
str. 312
4.7.3.2. Współwłasność. Niedział rodzinny
str. 314
4.7.3.3. Ograniczenia własności
str. 314
4.7.3.4. Ochrona własności
str. 316
4.7.3.5. Nabycie własności
str. 316
4.7.4. Ograniczone prawa rzeczowe
str. 318
4.7.4.1. Wolności
str. 319
4.7.4.2. Użytkowanie rzeczy
str. 319
4.7.4.3. Ciężary realne. Wyderkaf
str. 319
4.7.4.4. Zastaw
str. 320
4.8. Prawo zobowiązań
str. 322
4.8.1. Zobowiązania z umów (ex contractu)
str. 322
4.8.1.1. Zawarcie umowy
str. 322
4.8.2.2. Ograniczenia wolności umów
str. 325
4.8.2.3. Causa contractus
str. 326
4.8.2.4. Utwierdzenie i umocnienie zobowiązań
str. 327
4.8.2.5. Umowy typowe
str. 329
4.8.3. Zobowiązania z czynów niedozwolonych
str. 336
4.8.4. Zobowiązania z mocy prawa (ex lege)
str. 338
4.8.5. Wygaśnięcie zobowiązań
str. 338
4.8.5.1. Zapłata
str. 338
4.8.5.2. Egzekucja przymusowa
str. 339
4.8.5.3. Śmierć dłużnika lub wierzyciela
str. 340
4.8.5.4. Dawność (praescriptio)
str. 340
4.8.5.5. Potrącenie
str. 341
4.8.5.6. Porozumienie stron (nowacja)
str. 341

5. Prawo karne
str. 341
5.1. Charakterystyka ogólna
str. 341
5.2. Pojęcie przestępstwa
str. 343
5.3. Związek przyczynowy
str. 344
5.4. Podmiot przestępstwa
str. 344
5.4.1. Odpowiedzialność indywidualna. Wyjątki
str. 344
5.4.2. Udział w przestępstwie
str. 345
5.4.3. Współsprawstwo i pomocnictwo
str. 346
5.4.4. Podżeganie
str. 346
5.4.5. Poplecznictwo
str. 346
5.5. Usiłowanie
str. 347
5.6. Podmiotowa strona przestępstwa
str. 347
5.6.1. Wina umyślna
str. 347
5.6.2. Wina nieumyślna
str. 348
5.7. Okoliczności wykluczające karalność
str. 349
5.7.1. Szczególne uprawnienia
str. 349
5.7.2. Obrona konieczna
str. 349
5.7.3. Zemsta, dozwolona samopomoc
str. 350
5.7.4. Czynny żal
str. 351
5.7.5. Łaska królewska
str. 351
5.7.6. Ugoda z pokrzywdzonym
str. 351
5.7.7. Dawność
str. 352
5.7.8. Zgoda potencjalnego pokrzywdzonego
str. 352
5.7.9. Stan wyższej konieczności
str. 353
5.7.10. Rozkaz
str. 353
5.7.11. Błąd
str. 353
5.7.12. Nieletniość, upośledzenie umysłowe
str. 353
5.8. Zbieg przestępstw
str. 354
5.9. Kara
str. 354
5.9.1. Cele kary
str. 354
5.9.2. Zasady wymiaru kary
str. 355
5.9.2.1. Kara odpowiednia
str. 355
5.9.2.2. Okoliczności wpływające na wymiar kary
str. 356
5.9.3. Kary publiczne
str. 358
5.9.3.1. Kara śmierci
str. 358
5.9.3.2. Kary na ciele
str. 359
5.9.3.3. Infamia
str. 360
5.9.3.4. Kary na wolności
str. 361
5.9.3.5. Utrata urzędu
str. 363
5.9.3.6. Kary majątkowe publiczne
str. 363
5.9.3.7. Kary arbitralne
str. 364
5.9.4. Kary prywatne
str. 365
5.9.4.1. Kary pieniężne
str. 365
5.9.4.2. Zadośćuczynienie moralne
str. 366
5.9.5. Kary kościelne
str. 366
5.9.6. Zakłady (vadia)
str. 366
5.9.7. Struktura kar
str. 367
5.10. Rodzaje przestępstw
str. 368
5.10.1. Przestępstwa publiczne i prywatne
str. 368
5.10.2. Obraza majestatu królewskiego (crimen laesae maiestatis) i zdrada państwa (crimen perduellionis)
str. 369
5.10.3. Przestępstwa przeciwko interesom skarbowym państwa
str. 370
5.10.4. Przestępstwa przeciwko religii i kościołowi katolickiemu
str. 372
5.10.5. Pogwałcenie miru sądów i zgromadzeń szlacheckich
str. 374
5.10.6. Przestępstwa urzędnicze
str. 375
5.10.7. Przestępstwa wojskowe
str. 375
5.10.8. Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości
str. 376
5.10.9. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu publicznemu
str. 378
5.10.10. Przestępstwa przeciwko interesom "pospolitym"
str. 379
5.10.11. Przestępstwa przeciwko ludności żydowskiej
str. 380
5.10.12. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu
str. 381
5.10.13. Przestępstwa przeciwko czci szlacheckiej
str. 383
5.10.14. Przestępstwa przeciwko obyczajności publicznej
str. 383
5.10.15. Przestępstwa przeciwko własności prywatnej
str. 385
5.10.16. Gwałty na osobie
str. 386
5.10.17. Gwałty na mieniu i szkody ziemskie
str. 386
5.10.18. Zbiegostwo poddanych
str. 388

Epilog
Rozbiory I Rzeczypospolitej. Przyczyny i skutki
str. 389

1. "Zadawnione rządu naszego wady"
str. 389

2. Rozbiory I Rzeczypospolitej
str. 390

3. Przyczyny i skutki rozbiorów
str. 395

Bibliografia
str. 399

Indeks osobowy
str. 425