Ochrona działalności bankowej w prawie karnym gospodarczym [DRUK NA ŻYCZENIE]

bWykaz skrótów
str. 17

Wprowadzenie
str. 23

Część pierwsza
Zagadnienia ogólne pozakodeksowych przestępstw bankowych
str. 31

Rozdział I
Kluczowe zagadnienia związane z prawem bankowym
str. 33

1. Kilka uwag o podstawach prawnych polskiego systemu bankowego. Zróżnicowanie źródeł prawa bankowego i dynamika ich zmian
str. 33

1.1. Uwagi wstępne
str. 33

1.2. System krajowych źródeł prawa bankowego
str. 38

1.2.1. Źródła ustawowe
str. 38

1.2.2. Źródła podustawowe
str. 40

1.3. Akty prawne Unii Europejskiej
str. 41

1.4. Wpływ rozproszenia źródeł prawa bankowego na analizę dogmatyczną przepisów karnych w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 44

2. Objaśnienie niektórych pojęć ustawodawstwa bankowego
str. 46

2.1. Pojęcie działalności bankowej
str. 46

2.2. Czynności bankowe jako przedmiot działalności bankowej
str. 48

2.3. Podmioty działalności bankowej
str. 52

2.3.1. Banki
str. 52

2.3.2. Banki hipoteczne
str. 55

2.3.3. Instytucje kredytowe
str. 57

2.3.4. Parabanki w strukturze polskiego systemu bankowego
str. 59

2.3.5. Status instytucji finansowych w polskim systemie bankowym
str. 60

2.4. Komisja Nadzoru Finansowego
str. 63

2.5. Bankowy Fundusz Gwarancyjny
str. 65

Rozdział II
Podstawowe zagadnienia związane z przepisami karnymi w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 70

1. Rozważania kryminalnopolityczne
str. 70

1.1. Zarys ewolucji kryminalizacji w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 70

1.1.1. Przestępstwa w Prawie bankowym
str. 70

1.1.2. Przestępstwa w ustawie o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym
str. 73

1.1.3. Przestępstwa w ustawie o listach zastawnych i bankach hipotecznych
str. 74

1.2. Zakres kryminalizacji w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 75

1.2.1. Uwagi wstępne
str. 75

1.2.2. Ekstensywność kryminalizacji w kontekście konstytucyjnych ograniczeń w zakresie stanowienia prawa represyjnego
str. 77

1.2.3. Ochrona dobra prawnego jako główny powód kryminalizacji w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 90

1.3. Dobro prawnie chronione jako przedmiot ochrony pozakodeksowych przestępstw bankowych
str. 92

1.3.1. Znaczenie właściwego ustalenia dobra prawnego dla prawidłowej wykładni przepisów karnych zlokalizowanych w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 92

1.3.2. O szczególnym charakterze dobra prawnego w prawie karnym gospodarczym i niektórych konsekwencjach dla rozważań na temat przepisów karnych zlokalizowanych w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 99

1.3.3. Swoisty charakter dobra prawnie chronionego w pozakodeksowych przestępstwach bankowych
str. 102

1.4. Dygresja w kwestii celu karania za pozakodeksowe przestępstwa bankowe
str. 106

1.5. Miejsce ochrony karnej w systemie ochrony prawnej systemu bankowego
str. 115

1.5.1. Uwagi wstępne
str. 115

1.5.2. Ochrona instytucjonalna
str. 117

1.5.3. Ochrona cywilnoprawna
str. 125

1.5.4. Ochrona karnoprawna jako ultima ratio
str. 127

1.6. Kryteria ustalenia katalogu czynów zabronionych w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 128

1.7. Relacja pojęcia "pozakodeksowe przestępstwa bankowe" do "przestępstw bankowych"
str. 133

1.7.1. Problemy definicyjne w określeniu "przestępstwa gospodarczego" i ich wpływ na pojęcie "pozakodeksowego przestępstwa bankowego"
str. 133

1.7.2. "Przestępstwa bankowe" w dotychczasowej doktrynie prawa karnego
str. 138

1.7.3. Definicja pojęcia "pozakodeksowe przestępstwo bankowe"
str. 141

1.8. Problem identyfikacji przepisu karnego w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 144

1.8.1. Przepis karny jako podstawa dyrektywnej interpretacji prawa karnego
str. 144

1.8.2. O stosunku przepisu karnego do normy prawnej i wynikających z tego konsekwencjach
str. 147

1.8.3. O metodzie i podstawowych założeniach interpretacji
str. 150

2. Niektóre węzłowe zagadnienia karnoprawne
str. 154

2.1. Społeczna szkodliwość pozakodeksowych przestępstw bankowych
str. 154

2.1.1. Uwagi wstępne
str. 154

2.1.2. Społeczna szkodliwość czynu jako kategoria doktrynalna i ustawowa
str. 156

2.1.3. Specyfika społecznej szkodliwości pozakodeksowych przestępstw bankowych
str. 160

2.2. Szczególna konstrukcja płaszczyzny bezprawności związana z typową techniką typizacji blankietowej
str. 162

2.2.1. Związek między płaszczyzną bezprawności a strukturą normatywną przepisu karnego
str. 162

2.2.2. Przegląd stanowisk w przedmiocie blankietowości przepisów karnych
str. 164

2.2.3. Struktura i kształt blankietowości w przepisach karnych polskiego ustawodawstwa bankowego
str. 168

2.2.4. W kwestii klauzul normatywnych
str. 171

2.2.5. Swoiste cechy przepisów karnych w polskim ustawodawstwie bankowym
str. 172

2.3. Zróżnicowane kategorie podmiotów na tle odpowiedzialności za pozakodeksowe przestępstwa bankowe (osoba fizyczna, podmiot zbiorowy, podmiot odpowiedzialności zastępczej)
str. 174

2.3.1. Uwagi wstępne
str. 174

2.3.2. Odpowiedzialność karna zastępcza
str. 175

2.3.3. Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych
str. 186

2.4. Stosowanie przepisów części ogólnej kodeksu karnego do przepisów karnych w polskim ustawodawstwie bankowym (art. 116 KK). Szczególny problem wykładni zwrotu "chyba że ustawy te wyraźnie wyłączają ich zastosowanie"
str. 191

2.4.1. Uwagi wstępne
str. 191

2.4.2. Porównanie klauzuli stosowania przepisów części ogólnej kodeksu karnego do regulacji pozakodeksowych w trzech kodeksach (KK z 1932 r., KK z 1969 r., KK z 1997 r.)
str. 192

2.4.3. Kontekst historyczny obowiązującej regulacji z art. 116 KK
str. 193

2.4.4. Zakres pojęcia "odpowiedzialność karna" jako czynnika determinującego zakres odesłania przepisu art. 116 KK
str. 195

2.4.5. "Wyraźne wyłączenie" jako czynnik ograniczający stosowanie części ogólnej kodeksu karnego
str. 198

2.4.6. Zakres stosowania przepisów części ogólnej kodeksu karnego
str. 199

Część druga
Szczegółowa analiza dydaktyczna pozakodeksowych przestępstw bankowych
str. 201

Rozdział I
Analiza dogmatyczna ustawowych znamion przestępstw z ustawy - Prawo bankowe z 1997 roku (art. 171 ust. 1-7 PrB)
str. 203

1. Charakterystyka ogólna przepisu art. 171 ust. 1-7 PrB
str. 203

2. O nietrafności normatywnego ujęcia tytułu rozdziału 13 PrB "Odpowiedzialność cywilna i karna"
str. 207

3. Bezpośredni przedmiot ochrony
str. 209

3.1. Szczególny charakter dobra prawnie chronionego w przestępstwach z ustawy - Prawo bankowe (art. 171 ust. 1-7 PrB)
str. 210

3.2. Przestępstwo nielegalnego prowadzenia działalności bankowej (art. 171 ust. 1 PrB)
str. 212

3.3. Przestępstwo nielegalnego używania w działalności zarobkowej wyrazów "bank" lub "kasa" (art. 171 ust. 2 PrB)
str. 220

3.4. Przestępstwo podania fałszywych informacji dotyczących banku i jego klientów (art. 171 ust. 4 PrB)
str. 222

3.5. Przestępstwo sprzeniewierzenia się tajemnicy bankowej (art. 171 ust. 5 PrB)
str. 224

3.6. Przestępstwa niedopełnienia obowiązku związanego z nadzorem skonsolidowanym (art. 171 ust. 6-7 PrB)
str. 226

4. Znamiona strony przedmiotowej przestępstwa z art. 171 ust. 1-7 PrB
str. 228

4.1. Przestępstwo nielegalnego prowadzenia działalności bankowej (art. 171 ust. 1 PrB)
str. 228

4.1.1. Uwagi ogólne
str. 228

4.1.2. Nielegalne prowadzenie działalności bankowej a działalność gospodarcza
str. 229

4.1.3. Naruszenie ustawowego prawa wyłączności banku jako cel kryminalizacji
str. 233

4.1.4. "Gromadzenie środków pieniężnych" jako znamię określające czynność sprawczą
str. 235

4.1.5. "Środki pieniężne" jako przedmiot czynności wykonawczej
str. 236

4.1.6. Krytyka pojęcia "ryzyko" w zespole ustawowych znamion przestępstwa z art. 171 ust. 1 PrB
str. 236

4.1.7. Znaczenie zwrotu "bez zezwolenia" jako warunku bezprawności czynu
str. 241

4.1.8. Przestępstwo z art. 171 ust. 1 PrB jako przestępstwo abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo
str. 249

4.1.9. Krytyka techniki legislacyjnej przepisu art. 171 ust. 1 PrB z punktu widzenia konstytucyjnej zasady dostatecznej ustawowej określoności czynu zabronionego
str. 254

4.2. Przestępstwo nielegalnego używania w działalności zarobkowej wyrazów "bank" lub "kasa" (art. 171 ust. 2 PrB)
str. 256

4.2.1. Uwagi ogólne
str. 256

4.2.2. Alternatywne określenie znamion czynnościowych a zakres kryminalizacji
str. 257

4.2.3. Problem właściwej wykładni znamion w związku z błędem interpunkcyjnym ustawodawcy. Ocena błędu ustawodawcy w świetle postanowienia SN z 2008 roku
str. 258

4.2.4. Komplementarność regulacji z art. 171 ust. 2 PrB względem przestępstwa nielegalnego wykonywania działalności bankowej (art. 171 ust. 1 PrB)
str. 261

4.2.5. Ograniczony wybór formy ogranizacyjnoprawnej w świetle kryminalizacji posługiwania się wyrazami "bank" lub "kasa"
str. 262

4.2.6. Konstrukcja przestępstwa abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo a przestępstwo z art. 171 ust. 2 PrB
str. 264

4.2.7. Krytyka techniki legislacyjnej przepisu art. 171 ust. 2 PrB
str. 265

4.3. Przestępstwo podania fałszywych informacji dotyczących banku i jego klientów (art. 171 ust. 4 PrB)
str. 266

4.3.1. Uwagi ogólne
str. 266

4.3.2. Dwie odmiany realizacji czynności sprawczej w świetle poglądów o skutkowym charakterze przestępstwa
str. 266

4.3.3. Problem koniunkcyjnego ujęcia znamion określających przedmiot czynności wykonawczej
str. 268

4.3.4. Zakres obowiązków informacyjnych jako problem zakresu kryminalizacji
str. 270

4.3.5. Problematyka stosunku "danych" do "informacji"
str. 270

4.3.6. Przestępstwo z art. 171 ust. 4 PrB jako przestępstwo abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo
str. 272

4.3.7. Problem krytyki doktrynalnej kryminalizacji naruszenia obowiązków informacyjnych w świetle wadliwej redakcji przepisu karnego
str. 272

4.4. Przestępstwo sprzeniewierzenia się tajemnicy bankowej (art. 171 ust. 5 PrB)
str. 274

4.4.1. Uwagi ogólne
str. 274

4.4.2. Teoretyczne podstawy wprowadzenia obowiązku dochowania tajemnicy zawodowej
str. 276

4.4.3. Teoretyczne podstawy ochrony tajemnicy bankowej jako odmiany tajemnicy zawodowej
str. 278

4.4.4. Problem (bez)skutkowego charakteru "ujawniania" informacji
str. 280

4.4.5. O związkach zachodzących między "ujawnianiem" a "wykorzystaniem" informacji
str. 283

4.4.6. Informacje stanowiące tajemnicę bankową jako przedmiot wykonawczy przestępstwa
str. 284

4.4.7. Płaszczyzna bezprawności w kontekście wyjątków od obowiązku dochowania tajemnicy bankowej
str. 290

4.4.8. Blankietowość regulacji karnej tajemnicy bankowej a zakres przedmiotowy tajemnicy bankowej
str. 292

4.5. Przestępstwa niedopełnienia obowiązków związanych z nadzorem skonsolidowanym (art. 171 ust. 6 i 7 PrB)
str. 293

4.5.1. Uwagi ogólne
str. 293

4.5.2. Pluralizm naruszenia obowiązków w zespole ustawowych znamion przestępstwa
str. 294

4.5.3. Nieadekwatność regulacji karnoprawnej do zamierzeń ustawodawcy
str. 296

4.5.4. Przestępstwa z art. 171 ust. 6 i 7 PrB a postulat precyzyjnej typizacji
str. 305

5. Znamiona określające podmiot przestępstw z art. 171 ust. 1-7 PrB
str. 306

5.1. Przestępstwa nielegalnego prowadzenia działalności bankowej oraz nielegalnego używania w działalności zarobkowej wyrazów "bank" lub "kasa" (art. 171 ust. 1-3 PrB)
str. 306

5.2. Przestępstwo indywidualne podania fałszywych informacji dotyczących banku i jego klientów (art. 171 ust. 4 PrB)
str. 307

5.3. Przestępstwo indywidualne sprzeniewierzenia się tajemnicy bankowej (art. 171 ust. 5 PrB)
str. 309

5.4. Przestępstwa indywidualne niedopełnienia obowiązków związanych z nadzorem skonsolidowanym (art. 171 ust. 6-7 PrB)
str. 311

5.5. Podmiot przestępstw zlokalizowanych w art. 171 PrB w świetle klauzuli odpowiedzialności zastępczej z art. 171 ust. 3 PrB
str. 312

6. Znamiona strony podmiotowej przestępstw z art. 171 ust. 1-7 PrB
str. 313

6.1. Przestępstwo nielegalnego prowadzenia działalności bankowej (art. 171 ust. 1 PrB)
str. 314

6.2. Przestępstwo nielegalnego używania w działalności zarobkowej wyrazów "bank" lub "kasa" (art. 171 ust. 2 PrB)
str. 316

6.3. Przestępstwo podania fałszywych informacji dotyczących banku i jego klientów (art. 171 ust. 4 PrB)
str. 318

6.4. Przestępstwo sprzeniewierzenia się tajemnicy bankowej (art. 171 ust. 5 PrB)
str. 319

6.5. Przestępstwo niedopełnienia obowiązków związanych z nadzorem skonsolidowanym (art. 171 ust. 6-7 PrB)
str. 320

6.6. Umyślna realizacja znamion przestępstwa jako element zakresu kryminalizacji za przestępstwa z ustawy - Prawo bankowe (art. 171 ust. 1-7 PrB)
str. 321

Rozdział II
Analiza dogmatyczna ustawowych znamion przestępstw z ustawy o bankowym funduszu gwarancyjnym z 1994 r. (art. 42 ust. 1 i 2 BFGU)
str. 323

1. Charakterystyka ogólna przepisu art. 42 ust. 1 i 2 BFGU
str. 323

2. Bezpośredni przedmiot ochrony (nienaruszalność funduszu ochrony środków gwarantowanych)
str. 325

3. Znamiona strony przedmiotowej przestępstw z art. 42 ust. 1 i 2 BFGU
str. 326

3.1. Uwagi wstępne
str. 326

3.2. "Doprowadzenie do straty" jako karalna czynność sprawcza
str. 327

3.3. Przestępstwa z ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym jako przestępstwa konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo
str. 328

3.4. Wielość form realizacji czynności sprawczej
str. 329

3.4.1. Nieutworzenie funduszu ochrony środków gwarantowanych
str. 329

3.4.2. Nieodpowiednia wysokość funduszu ochrony środków gwarantowanych
str. 330

3.4.3. Niewłaściwe lokowanie aktywów przeznaczonych na fundusz ochrony środków gwarantowanych jako podstawa odpowiedzialności karnej
str. 331

3.4.4. Obciążanie aktywów stanowiących pokrycie funduszu ochrony środków gwarantowanych prawami osób trzecich
str. 334

4. Znamiona podmiotu przestępstw z art. 42 ust. 1 i 2 BFGU
str. 334

4.1. "Członek zarządu" i "członek rady" jako podmioty przestępstwa indywidualnego
str. 335

4.2. Nieskuteczne powołanie członków organów kolegialnych a ich odpowiedzialność karna
str. 337

4.3. "Wkład" członków organów kolegialnych w realizację znamion czynności sprawczej a problem ich odpowiedzialności karnej
str. 337

4.4. Niewłaściwe określenie nazwy organu kolegialnego - członkostwo w "radzie" jako podstawa odpowiedzialności karnej
str. 339

5. Znamiona strony podmiotowej przestępstw z art. 42 ust. 1 i 2 BFGU
str. 340

6. Niezgodność redakcji przepisu art. 42 BFGU z zasadami techniki prawodawczej
str. 341

Rozdział III
Analiza dogmatyczna ustawowych znamion przestępstw w ustawie o listach zastawnych i bankach hipotecznych z 1997 r. (art. 37 ust. 1-3 LZU)
str. 344

1. Charakterystyka ogólna przepisu art. 37 ust. 1-3 LZU
str. 344

2. Bezpośredni przedmiot ochrony (prawidłowość emisji listów zastawnych)
str. 346

3. Znamiona strony przedmiotowej przestępstw z art. 37 ust. 1-3 LZU
str. 349

3.1. Uwagi wstępne
str. 349

3.2. "List zastawny" jako przedmiot czynności wykonawczej
str. 350

3.3. Anachroniczność redakcji art. 37 ust. 1 LZU
str. 351

3.3.1. Nieuprawnione dokonywanie emisji listów zastawnych
str. 352

3.3.2. Naruszanie obowiązków związanych z emisją listów zastawnych
str. 354

3.3.3. Określanie nazwą "list zastawny" lub inną nazwą, która zawiera te wyrazy, emitowanych bez uprawnienia papierów wartościowych
str. 363

3.3.4. Przestępstwa z LZU jako przestępstwa abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo
str. 364

4. Znamiona określające podmiot przestępstw z art. 37 ust. 1-3 LZU
str. 365

4.1. Podmiot przestępstw zlokalizowanych w art. 37 LZU w świetle ustawowej klauzuli odpowiedzialności zastępczej z art. 37 ust. 3 LZU
str. 365

5. Znamiona strony podmiotowej przestępstw z art. 37 ust. 1-3 LZU
str. 366

5.1. Odmiany umyślne przestępstw z art. 37 ust. 1 i 2 LZU
str. 367

5.2. Wątpliwe podstawy nadmiernej kryminalizacji odmiany nieumyślnej (art. 37 ust. 3 LZU)
str. 368

6. Kwestia stosowania przepisu art. 37 LZU w świetle błędów legislacyjnych ustawodawcy
str. 372

Rozdział IV
Sankcje karne za pozakodeksowe przestępstwa bankowe
str. 374

1. Charakterystyka ogólna
str. 374

2. Częściowa redukcja zagrożeń karnych po 1997 roku
str. 378

2.1. Pośredni wpływ niektórych przepisów części ogólnej nowego kodeksu karnego
str. 380

2.2. Zbyt ograniczony zakres zmian dokonanych przez Przepisy wprowadzające Kodeks karny oraz ich dwie nowelizacje (z 1997 i 1998 r.)
str. 382

2.3. Bezpośredni wpływ nowelizacji kodeksu karnego oraz Przepisów wprowadzających Kodeks karny z dnia 5 listopada 2009 roku.
str. 384

3. Sankcje karne za przestępstwa z ustawy - Prawo bankowe (art. 171 ust. 1-7 PrB)
str. 386

3.1. Rodzaje sankcji karnych
str. 386

3.1.1. Rażąca niespójność systemowa sankcji karnej kumulatywnej (art. 171 ust. 1-5 PrB)
str. 386

3.1.2. Wadliwość redakcyjnego ujęcia sankcji karnej alternatywnej w ujęciu zwykłym (art. 171 ust. 6 i 7 PrB)
str. 390

3.1.3. Nietypowy dualizm modelu kary grzywny w jednym przepisie karnym (art. 171 ust. 4 oraz art. 171 ust. 1-3 i 5-7 PrB)
str. 390

3.1.4. Rażąca niespójność systemowa modelu kary grzywny kwotowej z art. 171 ust. 7 PrB
str. 391

3.2. Rozpiętość sankcji karnych
str. 392

4. Sankcje karne za przestępstwa z ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym (art. 42 ust. 1 i 2 BFGU)
str. 393

4.1. Rodzaje sankcji karnych
str. 393

4.1.1. Typowość redakcyjnego ujęcia sankcji karnej w ujęciu rozłącznym z art. 42 ust. 1 i 2 BFGU
str. 394

4.2. Rozpiętość sankcji karnych
str. 394

4.2.1. Spójność systemowa modelu kary grzywny w stawkach dziennych z art. 42 ust. 1 i 2 BFGU
str. 395

5. Sankcje karne za przestępstwa z ustawy o listach zastawnych i bankach hipotecznych (art. 37 ust. 1-3 LZU)
str. 395

5.1. Rodzaje sankcji karnych
str. 395

5.1.1. Rażąca niespójność systemowa modelu kary grzywny z art. 37 ust. 1 i 2 LZU
str. 396

5.2. Rozpiętość sankcji karnych
str. 396

5.2.1. Nietypowy schemat ustawowego zagrożenia w dolnej granicy kary pozbawienia wolności (art. 37 ust. 1 i 2 LZU)
str. 397

6. Wpływ instytucji części ogólnej kodeksu karnego na sankcje karne za pozakodeksowe przestępstwa bankowe
str. 398

6.1. Wpływ wysokości górnej ustawowego zagrożenia karnego na pozostałe środki penalne
str. 398

6.2. Ograniczona możliwość orzeczenia środków karnych nieprobacyjnych
str. 399

6.3. Szeroki zakres środków karnych probacyjnych
str. 401

6.4. Typowe środki ustawowej progresji i degresji karania
str. 404

6.5. Inne instytucje części ogólnej kodeksu karnego mające wpływ na stosowanie przepisów karnych ustawodawstwa bankowego
str. 406

7. Próba zajęcia własnego stanowiska
str. 409

Zakończenie
str. 417

Źródła prawa i projekty
str. 435

Bibliografia
str. 441