Granice nieruchomości i sposoby ich ustalania

Wykaz ważniejszych skrótów
str. 13

Wprowadzenie
str. 17

CZĘŚĆ PIERWSZA
Dawne procesy graniczne

ROZDZIAŁ I. Pierwsze wzmianki o sposobach oznaczania granic nieruchomości i metodach dokumentowania ich przebiegu
str. 19

1. Formowanie się pojęcia granic własności
str. 19
2. Pierwsze wzmianki o sposobach oznaczania granic nieruchomości gruntowych
str. 22
3. Zasady procesowe rozstrzygania sporów granicznych w prawie rzymskim
str. 30
3.1. Uwagi ogólne
str. 30
3.2. Rozpoczęcie procesu
str. 31
3.3. Postępowanie in iure
str. 33
3.4. Postępowanie apud iudicem
str. 36
3.5. Zakończenie sporu
str. 37
3.6. Środki prawne i egzekucja wyroku
str. 37
4. O wybranych procedurach przenoszenia praw do nieruchomości powiązanych z koniecznością wydania i okazania granic sprzedawanych nieruchomości
str. 38

ROZDZIAŁ II. Procesy graniczne w dawnej Polsce
str. 47

1. Początki kształtowania się prawa granicznego w Polsce
str. 47
1.1. Uwagi ogólne
str. 47
1.2. Sposoby oznaczania granic własności ziemskich
str. 48
1.3. Sposoby rozstrzygania sporów granicznych
str. 52
1.4. Organizacja sądownictwa w sprawach granicznych
str. 54
1.5. Przebieg procesu sądowego w sprawie granicznej
str. 57
2. Okres zastępowania prawa zwyczajowego prawem stanowionym
str. 61
2.1. Uwagi ogólne
str. 61
2.2. Formowanie się norm prawa ustalających zasady przebiegu procesu granicznego
str. 62
2.3. Przebieg procesu granicznego
str. 64
2.4. Granica jako istotny element oznaczenia zbywanej nieruchomości gruntowej
str. 70

ROZDZIAŁ III. Okres kształtowania się formalnych zasad ustalających przebieg procesów granicznych - od Statutu Warckiego do Sejmu Czteroletniego
str. 71

1. Pierwsze próby formalnego definiowania procesu granicznego - okres od Statutu Warckiego do Statutu Piotrkowskiego
str. 71
2. Proces graniczny ukształtowany w latach 1523-1791
str. 73
2.1. Uwagi ogólne
str. 73
2.2. Rodzaje procesów granicznych
str. 74
2.3. Zasady inicjowania procesu granicznego
str. 74
2.4. Formułowanie pozwu i zasady jego doręczania
str. 75
2.5. Zasady przyznawania prawa do powództwa w procesie granicznym
str. 77
2.6. Proces podkomorski
str. 79
2.7. Czynności geometry w czasie sądowej wizji granic na gruncie
str. 89
2.8. Ugoda graniczna
str. 92
2.9. Sąd arbitrów
str. 93
2.10. Koszty postępowania rozgraniczeniowego i sankcje za naruszenie granic
str. 94
2.11. Zasady rozgraniczania gruntów kościelnych
str. 95
2.12. Zasady rozgraniczania gruntów położonych na granicy województw
str. 97
2.13. Zasady rozgraniczania gruntów leżących na granicy państwa
str. 98
2.14. Zasady rozgraniczania dóbr królewskich - sądy komisarskie
str. 105
3. Prawo graniczne na Litwie
str. 107

ROZDZIAŁ IV. Prawo graniczne uchwalone na Sejmie Czteroletnim w 1791 r
str. 114

1. Prawo o powszechnym rozgraniczeniu dla Litwy
str. 114
2. Prawo o powszechnym rozgraniczeniu dla Korony
str. 121

ROZDZIAŁ V. Prawo o rozgraniczeniu dóbr w prowincjach koronnych
str. 125

1. Zasady normalnego rozgraniczania gruntów uchwalone w 1818 r
str. 125
2. Rozgraniczenie gruntów w trybie bezspornym i polubownym
str. 127
3. Proces graniczny
str. 129
4. Postępowanie odwoławcze w sprawie granicznej przed sądem apelacyjnym
str. 136
5. Postępowanie odwoławcze w sprawie granicznej przed Trybunałem Najwyższym
str. 138
6. Tryb przymusowego rozgraniczenia normalnego
str. 138
7. Sposoby oznaczania granic posiadłości ziemskich - o znakach granicznych
str. 139
8. Koszty postępowania rozgraniczeniowego
str. 140
9. Osoby uprawnione do wykonywania pomiaru granic - o geometrach
str. 142
10. Archiwa graniczne
str. 143

ROZDZIAŁ VI. Zasady rozgraniczania nieruchomości w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim
str. 145

1. Uwagi ogólne
str. 145
2. Organizacja sądownictwa cywilnego w Księstwie Warszawskim
str. 146
3. Zasady rozgraniczania nieruchomości według Kodeksu Napoleona
str. 148
4. Organizacja sądownictwa cywilnego w Królestwie Polskim
str. 153
5. Przebieg procesu granicznego według francuskiego prawa cywilnego
str. 155
5.1. Skarga posesoryjna
str. 155
5.2. Treść pozwu posesoryjnego i zasady jego składania
str. 157
5.3. Wyroki przedstanowcze i przygotowawcze w sprawie posesoryjnej
str. 163
5.4. Proces inkwizycyjny w postępowaniu posesoryjnym
str. 164
5.5. Wyrok stanowczy w sprawie posesoryjnej
str. 170
5.6. Proces zaoczny
str. 174
5.7. Apelacja od wyroku
str. 175
5.8. Kary za naruszenie cudzej nieruchomości
str. 176
6. Zasady pomiaru i rozgraniczenia gruntów uwłaszczonych włościan
str. 179
7. Zasady rejestrowania i oznaczania praw do nieruchomości
str. 185

ROZDZIAŁ VII. Zasady rozgraniczania gruntów w zaborze austriackim
str. 187

1. Prawo graniczne w zaborze austriackim
str. 187
2. Pomiar granic nieruchomości na potrzeby katastru austriackiego
str. 190

ROZDZIAŁ VIII. Zasady rozgraniczania gruntów w zaborze pruskim
str. 192

1. Prawo graniczne w zaborze pruskim
str. 192
2. Przebieg procesu w sprawie granicznej
str. 195
3. Przebieg procesu w sprawie posesoryjnej
str. 201
4. Zasady rozgraniczania nieruchomości na podstawie niemieckiego kodeksu cywilnego z 1900 r
str. 203
5. Pomiar granic własności na potrzeby zakładanego katastru pruskiego
str. 205

ROZDZIAŁ IX. Okres międzywojenny
str. 208

1. Systemy prawa cywilnego obowiązujące w Polsce w okresie międzywojennym
str. 208
2. Rozgraniczanie i wznawianie granic gruntów objętych reformą rolną
str. 209
2.1. Zasady ustalania granic zewnętrznych gruntów objętych przebudową ustroju rolnego
str. 209
2.2. Zasady stabilizacji granic
str. 211
2.3. Zasady rozgraniczania gruntów objętych przebudową ustroju rolnego z 1928 r
str. 213
2.4. Zasady ustalania granic nieruchomości ziemskich przy przebudowie ustroju rolnego z 1934 r
str. 218

ROZDZIAŁ X. Okres po II wojnie światowej
str. 220

1. Zasady rozgraniczania nieruchomości
str. 220
2. Dekret o rozgraniczeniu nieruchomości z 1946 r
str. 221
3. Inne szczególne tryby rozgraniczania nieruchomości
str. 230

CZĘŚĆ DRUGA
Obowiązujące zasady wznawiania i ustalania granic nieruchomości

ROZDZIAŁ XI. Pojęcie granicy nieruchomości i sposoby jej definiowania
str. 235

1. Wprowadzenie
str. 235
2. Granice przestrzenne nieruchomości
str. 236
3. Granice nieruchomości w ujęciu materialnoprawnym
str. 239
3.1. Pojęcie stanu prawnego nieruchomości
str. 239
3.2. Pojęcie granic nieruchomości w ujęciu geodezyjnym
str. 242
4. Ochrona prawna znaków granicznych
str. 246
4.1. Regulacje prawne dotyczące ochrony znaków granicznych
str. 246
4.2. Przedmiot ochrony i jej zakres
str. 246
4.3. Krąg osób podlegających sankcji za zniszczenie znaku granicznego
str. 247
4.4. Przestępstwo niszczenia znaków granicznych
str. 248
4.5. Zawiadomienie o przestępstwie niszczenia znaków granicznych
str. 249
5. Zasady stabilizacji punktów granicznych
str. 251
6. Urządzenia graniczne i prawa z nimi związane
str. 252

ROZDZIAŁ XII. Obowiązujące zasady rozgraniczania nieruchomości
str. 254

1. Wprowadzenie
str. 254
2. Administracyjnosądowy model rozgraniczania nieruchomości
str. 257
3. Charakterystyka istniejącego modelu postępowania rozgraniczeniowego
str. 261
3.1. Uwagi ogólne
str. 261
3.2. Rozgraniczenie po rozgraniczeniu
str. 265
3.3. Dopuszczalność weryfikacji prawomocnej decyzji rozgraniczeniowej w postępowaniu cywilnym
str. 266
4. Spór o położenie znaków granicznych
str. 272

ROZDZIAŁ XIII. Wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego w trybie administracyjnym
str. 275

1. Charakter prawny postępowania wyjaśniającego
str. 275
2. Podmioty postępowania rozgraniczeniowego
str. 279
3. Przesłanki uzasadniające wszczęcie postępowania
str. 290
4. Określenie przedmiotu postępowania rozgraniczeniowego
str. 292
5. Wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego z urzędu
str. 293
6. Postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego
str. 297
7. Przesłanki wykluczające możliwość prowadzenia postępowania
str. 300
8. Charakter prawny upoważnienia dla geodety
str. 303

ROZDZIAŁ XIV. Przesłanki zawieszenia administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego
str. 306

1. Wprowadzenie
str. 306
2. Przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania
str. 307
3. Podmiotowe przesłanki zawieszenia postępowania
str. 309
4. Przedmiotowe przesłanki zawieszenia postępowania
str. 316
5. Fakultatywne zawieszenie administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego
str. 319
6. Obowiązki procesowe organu w przypadku zawieszenia postępowania
str. 320

ROZDZIAŁ XV. Doręczenia pism w postępowaniu rozgraniczeniowym jako warunek skuteczności podejmowanych czynności procesowych
str. 322

1. Uwagi ogólne
str. 322
2. Charakter prawny instytucji doręczenia
str. 323
3. Przedmiot doręczenia
str. 324
4. Podmioty doręczeń w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym
str. 325
5. Sposoby doręczeń w postępowaniu administracyjnym
str. 326
6. Doręczenie właściwe
str. 326
7. Doręczenie zastępcze - właściwe
str. 328
8. Doręczenie zastępcze - subsydiarne
str. 329
9. Skutki prawne doręczenia zastępczego
str. 331
10. Odmowa przyjęcia przesyłki - doręczenie konkludentne
str. 333
11. Szczególne przypadki doręczeń
str. 333

ROZDZIAŁ XVI. Przebieg rozprawy granicznej
str. 335

1. Charakter prawny rozprawy granicznej
str. 335
2. Czynności przygotowawcze poprzedzające rozprawę graniczną
str. 339
3. Czynności ustalenia przebiegu granic
str. 345
3.1. Uwagi ogólne
str. 345
3.2. Wywołanie sprawy
str. 346
3.3. Sprawdzenie obecności i tożsamości stron
str. 346
3.4. Przedstawienie przedmiotu sprawy
str. 349
3.5. Przyjęcie oświadczeń stron w sprawie zebranych środków dowodowych
str. 350
3.6. Wywiad terenowy - ustalenie stanu faktycznego na gruncie
str. 351
3.7. Sposoby ustalania przebiegu granic nieruchomości w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym
str. 354
3.7.1. Uwagi ogólne
str. 354
3.7.2. Ustalenie przebiegu granic na podstawie istniejących dokumentów
str. 355
3.7.3. Ustalenie przebiegu granic na podstawie zgodnego wskazania stron
str. 356
3.7.4. Ustalenie przebiegu granic w wyniku zawartej ugody granicznej
str. 358
3.8. Zamknięcie rozprawy granicznej
str. 361
4. Charakter prawny ugody granicznej
str. 361
5. Rola geodety w postępowaniu rozgraniczeniowym
str. 365

ROZDZIAŁ XVII. Administracyjny tryb zakończenia postępowania rozgraniczeniowego
str. 371

1. Decyzja administracyjna o rozgraniczeniu nieruchomości
str. 371
1.1. Uwagi ogólne
str. 371
1.2. Włączenie dokumentacji technicznej z rozgraniczenia do zasobu geodezyjnego
str. 373
1.3. Czynności sprawdzające przed wydaniem decyzji
str. 374
1.4. Wydanie decyzji zatwierdzającej ustalone granice nieruchomości
str. 376
1.5. Termin wniesienia żądania przekazania sprawy sądowi
str. 377
1.6. Prawo żądania przekazania sprawy sądowi
str. 378
1.7. Byt prawny decyzji rozgraniczeniowej po złożeniu żądania przekazania sprawy sądowi
str. 379
1.8. Prawo żądania weryfikacji decyzji rozgraniczeniowej
str. 381
1.9. Rektyfikacja decyzji zatwierdzającej granice nieruchomości
str. 387
2. Decyzja o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego
str. 393
2.1. Uwagi ogólne
str. 393
2.2. Decyzja o umorzeniu postępowania w związku z przekazaniem sprawy sądowi powszechnemu
str. 394
2.3. Decyzja o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego w związku z zawartą ugodą graniczną
str. 396
2.4. Umorzenie postępowania rozgraniczeniowego z innych powodów
str. 397
3. Koszty postępowania rozgraniczeniowego
str. 399

ROZDZIAŁ XVIII. Wznowienie znaków i wyznaczanie punktów granicznych
str. 407

1. Charakter prawny postępowania w sprawie wznowienia znaków granicznych
str. 407
2. Pojęcie jednoznaczności danych
str. 411
3. Geodezyjna procedura wznawiania znaków granicznych
str. 414

ROZDZIAŁ XIX. Inne tryby ustalania granic nieruchomości
str. 417

1. Ustalenie granic działek ewidencyjnych w trybie aktualizacji operatu ewidencji gruntów
str. 417
2. Przyjęcie granic do podziału nieruchomości
str. 421
3. Rozgraniczenie gruntów pokrytych naturalnymi wodami powierzchniowymi
str. 424

ROZDZIAŁ XX. Propozycje zmian istniejącego modelu rozgraniczania nieruchomości
str. 427

CZĘŚĆ TRZECIA
Wzory pism i orzeczeń wydawanych w postępowaniu rozgraniczeniowym

Wzór nr 1. Postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego na wniosek strony (art. 30 pr. geod. i kart.)
str. 433
Wzór nr 2. Postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego z urzędu (art. 30 pr. geod. i kart.)
str. 435
Wzór nr 3. Decyzja o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego ze względu na jego bezprzedmiotowość (art. 105 k.p.a. w zw. z art. 30 pr. geod. i kart.)
str. 437
Wzór nr 4. Upoważnienie dla geodety do przeprowadzenia czynności ustalenia granic rozgraniczanych nieruchomości (art. 31 ust. 1 pr. geod. i kart.)
str. 440
Wzór nr 5. Wezwanie do stawienia się na gruncie w celu ustalenia granic nieruchomości (art. 32 ust. 1 pr. geod. i kart.)
str. 442
Wzór nr 6. Postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości z powodu śmierci strony (art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 30 pr. geod. i kart.)
str. 444
Wzór nr 7. Postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości z powodu konieczności rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 30 pr. geod. i kart.)
str. 447
Wzór nr 8. Postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania administracyjnego w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości (art. 97 § 2 k.p.a. w zw. z art. 30 pr. geod. i kart.)
str. 450
Wzór nr 9. Postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości z wniosku osoby, na żądanie której postępowanie zostało wszczęte (art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 30 pr. geod. i kart.)
str. 452
Wzór nr 10. Decyzja o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazaniu sprawy sądowi powszechnemu (art. 34 pr. geod. i kart.)
str. 455
Wzór nr 11. Decyzja o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego w związku z zawartą ugodą graniczną (art. 31 ust. 4 pr. geod. i kart.)
str. 458
Wzór nr 12. Decyzja o rozgraniczeniu nieruchomości (art. 33 pr. geod. i kart.)
str. 461
Wzór nr 13. Postanowienie o ustaleniu kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego i sposobie ich rozdziału (art. 264 § 1 k.p.a. w zw. z art. 33 pr. geod. i kart.)
str. 464
Wzór nr 14. Zawiadomienie o czynnościach wznowienia znaków granicznych (art. 39 ust. 3 pr. geod. i kart.)
str. 467
Wzór nr 15. Protokół z czynności wznowienia znaków granicznych (art. 39 ust. 4 pr. geod. i kart.)
str. 469
Wzór nr 16. Zawiadomienie o czynnościach przyjęcia granic do podziału nieruchomości (§ 6 ust. 4 i 5 rozp. podz. nier.)
str. 474
Wzór nr 17. Protokół przyjęcia granic nieruchomości podlegającej podziałowi (art. 97 ust. 5 u.g.n. i § 7 rozp. podz. nier.)
str. 476
Wzór nr 18. Protokół wyznaczenia i utrwalenia na gruncie nowych punktów granicznych ujawnionych w operacie ewidencji gruntów i budynków (art. 39 ust. 5 pr. geod. i kart. w zw. z § 14 ust. 2 i § 15 rozp. podz. nier.)
str. 483
Wzór nr 19. Zawiadomienie o czynnościach ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych (§ 38 ust. 1 rozp. ewid. gr i bud.)
str. 488

Bibliografia
str. 491