Traktat z Lizbony. Wybrane aspekty prawne działań implementacyjnych

\\ Wykaz akronimów
str. 13

Wstęp
str. 15

ROZDZIAŁ I. Traktat z Lizbony: finalizacja reform ustrojowych Unii Europejskiej i nowe wyzwania
str. 19

1. Wprowadzenie
str. 19
2. Nowa struktura instytucjonalna Unii Europejskiej
str. 27
3. Strategia rozszerzenia
str. 34
4. Na krawędzi fragmentacji? Spójność a elastyczność wewnętrzna Unii Europejskiej
str. 38
5. Refleksje końcowe
str. 43

ROZDZIAŁ II. Konsolidacja państw strefy euro: umocnienie efektywności Unii czy groźba jej fragmentacji?
str. 45

1. Wprowadzenie
str. 45
2. Zasadnicze dotychczasowe etapy procesu decyzyjnego
str. 47
3. Ramowe decyzje podjęte podczas spotkania Rady Europejskiej 24-25 marca 2011 roku
str. 52
4. Ustanowienie "Paktu euro plus"
str. 54
4.1. Powstanie Paktu
str. 54
4.2. Cele i zasady przewodnie Paktu
str. 55
4.3. Dziedziny objęte Paktem
str. 56
4.4. Członkostwo w Pakcie
str. 57
4.5. Charakter Paktu i zapewnienie jego efektywności
str. 58
4.6. Ocena
str. 59
5. Ustanowienie Europejskiego Mechanizmu Stabilności
str. 60
5.1. Droga do ustanowienia Europejskiego Mechanizmu Stabilności
str. 60
5.2. W poszukiwaniu podstawy prawnej ustanowienia Europejskiego Mechanizmu Stabilności
str. 63
5.3. Rozważane warianty ustanowienia w Traktatach podstawy prawnej Europejskiego Mechanizmu Stabilności
str. 66
5.3.1. Zastosowanie zwykłej procedury zmiany Traktatów
str. 67
5.3.2. Zastosowanie uproszczonej procedury zmiany Traktatów
str. 68
5.3.3. Uwarunkowania wyboru między zwykłą a uproszczoną procedurą zmiany Traktatów
str. 69
5.3.4. Zastosowanie procedury akcesyjnej
str. 70
5.3.5. Warianty ustanowienia stałego Mechanizmu bez zmiany Traktatów
str. 71
5.3.6. Sięgnięcie do tzw. metody schengeńskiej
str. 72
5.3.7. Powiązanie sprawy "włączenia" protokołów irlandzkiego i czeskiego do Traktatów przy okazji ustanawiania stałego Mechanizmu
str. 73
5.4. Decyzje ramowe podjęte przez Radę Europejską podczas spotkania 16-17 grudnia 2010 roku
str. 74
5.5. Uzgodnienia podczas spotkania Rady Europejskiej 24-25 marca 2011 roku
str. 77
5.5.1. Okoliczności wstępne
str. 77
5.5.2. Uzupełnienie postanowień art. 136 TFUE
str. 79
5.5.3. Podstawy prawne ustanowienia EMS
str. 80
5.5.4. Charakter prawny EMS
str. 81
5.5.5. Cel i zadania EMS oraz stojące do jego dyspozycji instrumenty
str. 82
5.5.6. Struktura instytucjonalna EMS
str. 83
5.5.7. Proces decyzyjny w EMS
str. 84
5.5.8. Powiązania instytucjonalne EMS z Unią Europejską
str. 87
5.5.9. Możliwość udziału w EMS państw członkowskich UE nienależących do strefy euro
str. 88
5.5.10. Przystąpienie do strefy euro a udział w EMS
str. 89
5.6. Ocena
str. 90
6. Refleksje końcowe
str. 96

ROZDZIAŁ III. Prezydencja "hybrydowa" w nowym balansie instytucjonalnym Unii Europejskiej
str. 98

1. Wprowadzenie
str. 98
2. Motywy i propozycje reformy Prezydencji na mocy Traktatu z Lizbony
str. 100
2.1. Motywy reform
str. 100
2.2. Propozycje reform
str. 104
3. Zakres reform Prezydencji zaproponowany w Traktacie konstytucyjnym
str. 108
4. Hybrydowa Prezydencja w ustroju nowej Unii Europejskiej
str. 111
4.1. Prezydencja w spójnej organizacji międzynarodowej - Unii Europejskiej
str. 111
4.2. Prezydencja a instytucje unijne i nowe urzędy
str. 112
4.3. Modyfikacje w ramach Prezydencji rotacyjnej
str. 116
4.4. Argumenty krytyczne wobec Prezydencji hybrydowej oraz najważniejsze problemy
str. 120
5. Zasadnicze rodzaje funkcji Prezydencji rotacyjnej
str. 123
5.1. Funkcja zarządzająca
str. 123
5.2. Funkcja planistyczna
str. 125
5.3. Funkcja mediacyjna
str. 128
5.4. Funkcja współpracy z instytucjami unijnymi
str. 130
5.5. Funkcja reprezentacyjna w stosunkach zewnętrznych
str. 132
5.6. Pozostałe funkcje
str. 134
6. Refleksje końcowe
str. 136

ROZDZIAŁ IV. Prawo pierwotne Unii Europejskiej: nowe Traktaty stanowiące podstawę Unii i procedury ich zmiany
str. 144

1. Wprowadzenie
str. 144
2. Charakter prawny Traktatu z Lizbony
str. 145
3. Możliwość rewizji Traktatów stanowiących podstawę Unii Europejskiej
str. 148
3.1. Zasadnicze procedury
str. 148
3.2. Procedura zawarcia traktatu rewizyjnego
str. 149
3.3. Procedury kładki
str. 150
3.3.1. Procedura kładki określona w art. 48 ust. 6 TUE
str. 151
3.3.2. Procedura kładki określona w art. 48 ust. 7 TUE
str. 151
3.3.3. Procedury kładki ad hoc
str. 152
3.4. Traktat rewizyjny a procedury kładki
str. 155
3.5. Traktaty akcesyjne
str. 160
3.6. Metoda schengeńska
str. 162
4. Praktyka po wejściu w życie Traktatu z Lizbony
str. 163
4.1. Zwykła procedura zmiany (zawarcie kolejnego traktatu rewizyjnego)
str. 163
4.2. Wykorzystanie uproszczonej procedury zmiany (procedury kładki)
str. 170
4.3. Traktaty akcesyjne
str. 172
4.4. Metoda schengeńska
str. 174
5. Refleksje końcowe
str. 176

ROZDZIAŁ V. Prawo pochodne Unii Europejskiej: wybrane zagadnienia
str. 179

1. Wprowadzenie
str. 179
2. Inicjatywa obywatelska
str. 183
2.1. Postanowienia TUE i TFUE dotyczące umocnienia legitymacji demokratycznej Unii Europejskiej
str. 183
2.2. Najważniejsze etapy precyzowania inicjatywy obywatelskiej
str. 185
2.3. Wymogi merytoryczne
str. 187
2.3.1. Określenie minimalnej liczby państw
str. 187
2.3.2. Określenie minimalnej liczby sygnatariuszy z jednego państwa
str. 190
2.3.3. Sygnatariusze i organizatorzy
str. 192
2.4. Forma i charakter inicjatywy obywatelskiej
str. 193
2.5. Testy dopuszczalności
str. 197
2.6. Procedura
str. 200
2.7. Zobowiązania państw członkowskich
str. 204
2.8. Sądowe i pozasądowe środki prawne
str. 209
2.9. Ocena
str. 211
3. Akty delegowane versus akty wykonawcze
str. 213
3.1. Kontekst wcześniejszej komitologii - procedura regulacyjna połączona z kontrolą
str. 213
3.2. Akty delegowane
str. 218
3.2.1. Podstawa prawna
str. 218
3.2.2. Pojęcie aktu delegowanego, czas trwania i warunki przekazania uprawnień
str. 222
3.2.3. Uprawnienia prawodawcy: warunki przekazania Komisji Europejskiej uprawnień przez Parlament Europejski i Radę UE
str. 229
3.2.3.1. Odwołanie przekazanych uprawnień przez Parlament Europejski lub Radę UE
str. 233
3.2.3.2. Prawo sprzeciwu Parlamentu Europejskiego lub Rady UE
str. 236
3.2.4. Akty delegowane a procedura regulacyjna połączona z kontrolą
str. 241
3.3. Akty wykonawcze
str. 244
3.3.1. Podstawa prawna
str. 244
3.3.2. Zasadnicze elementy pojęcia aktu wykonawczego
str. 247
3.3.3. Zakres zmian wprowadzonych do systemu komitologicznego
str. 249
3.3.3.1. Poprzedni system komitologiczny
str. 249
3.3.3.2. Zasady nowego systemu komitologicznego
str. 252
3.3.3.3. Nowe procedury komitologiczne
str. 256
3.3.4. Zasady "przejścia" od starej do nowej komitologii
str. 261
3.4. Podsumowanie: kryteria odróżnienia aktów delegowanych od aktów wykonawczych
str. 264
4. Umocnienie efektywności wykonania prawa unijnego w sferze wewnętrznej państw członkowskich oraz niektóre kwestie instytucjonalne
str. 268
4.1. Zmiany w procedurach przed sądami unijnymi
str. 268
4.1.1. Zmiany w procedurze w sprawie skargi o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego
str. 268
4.1.2. Zmiany w procedurze prejudycjalnej
str. 273
4.2. Problem uznania jurysdykcji TSUE do rozpatrywania pytań prejudycjalnych w stosunku do aktów prawnych dawnego III filaru UE
str. 275
4.3. Niektóre instytucjonalne decyzje implementacyjne w odniesieniu do sądów unijnych
str. 279
4.3.1. Ustanowienie komitetu opiniującego kandydatów na sędziów i rzeczników generalnych
str. 279
4.3.2. Problem liczby rzeczników generalnych
str. 282
5. Refleksje końcowe
str. 285

ROZDZIAŁ VI. Stosunki zewnętrzne Unii Europejskiej: zawieranie umów międzynarodowych
str. 288

1. Wprowadzenie
str. 288
2. Postanowienia TUE i TFUE dotyczące kompetencji Unii Europejskiej do zawierania umów międzynarodowych
str. 291
3. Procedura zawierania umów międzynarodowych
str. 301
4. Problemy intertemporalne związane z wejściem w życie Traktatu z Lizbony
str. 304
5. Zawieranie umów mieszanych po wejściu w życie Traktatu z Lizbony . 318
6. Refleksje końcowe
str. 327

ROZDZIAŁ VII. Umocnienie ochrony praw podstawowych
str. 329

1. Wprowadzenie
str. 329
2. Przystąpienie Unii Europejskiej do EKPCz
str. 333
2.1. Podstawa prawna i obowiązek przystąpienia Unii do EKPCz w świetle postanowień art. 6 ust. 2 TUE
str. 333
2.2. Ograniczenia przedmiotowe umowy o przystąpieniu Unii do EKPCz
str. 335
2.3. Forma prawna przystąpienia Unii do EKPCz: umowa akcesyjna
str. 337
2.4. Sprecyzowanie podstawy prawnej przystąpienia Unii do EKPCz oraz skutków prawnych umowy akcesyjnej
str. 340
2.5. Procedura zawarcia umowy dotyczącej przystąpienia Unii do EKPCz w świetle prawa unijnego
str. 344
2.6. Podmioty prowadzące negocjacje, struktura i finalizacja negocjacji
str. 347
2.7. Zasady wejścia w życie umowy akcesyjnej
str. 349
3. Podstawowe problemy instytucjonalno-prawne przystąpienia Unii Europejskiej do EKPCz
str. 351
3.1. Identyfikacja zasadniczych problemów
str. 351
3.2. Relacja między systemami prawnymi EKPCz i Unii Europejskiej
str. 354
3.2.1. Mechanizm współpozwania (co-respondent mechanism)
str. 354
3.2.2. Zasady współpracy między ETPCz i Trybunałem Sprawiedliwości UE
str. 358
3.3. Powiązania instytucjonalne: reprezentacja Unii w organach EKPCz
str. 362
3.3.1. Sędzia "unijny" w ETPCz
str. 362
3.3.2. Zakres reprezentacji UE w Komitecie Ministrów Rady Europy
str. 363
3.4. Inne problemy
str. 368
3.4.1. Zastrzeżenia do postanowień EKPCz
str. 368
3.4.2. Możliwość wnoszenia skarg na podstawie EKPCz między Unią Europejską a jej państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi UE
str. 371
3.4.3. Sprecyzowanie wymogów dopuszczalności skargi na podstawie EKPCz
str. 372
3.4.4. Zobowiązanie Unii Europejskiej do respektowania postanowień umów międzynarodowych należących do systemu EKPCz
str. 374
3.4.5. Wkład finansowy Unii Europejskiej
str. 374
4. Refleksje końcowe
str. 376

ROZDZIAŁ VIII. Nowa Unia Europejska a państwa członkowskie w świetle orzeczeń krajowych trybunałów konstytucyjnych i ustaw kooperacyjnych
str. 381

1. Wprowadzenie
str. 381
2. Przykład Republiki Federalnej Niemiec
str. 383
2.1. Wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 30 czerwca 2009 roku
str. 383
2.1.1. Uwagi wstępne
str. 383
2.1.2. Generalna charakterystyka Traktatu z Lizbony w wyroku FTK
str. 387
2.1.3. Zasadnicze kwestie ustrojowe: Traktat z Lizbony w świetle postanowień Ustawy Zasadniczej RFN
str. 389
2.1.3.1. Przekształcenie Unii Europejskiej w jednolitą organizację międzynarodową
str. 389
2.1.3.2. Legitymacja demokratyczna Unii Europejskiej
str. 391
2.1.3.3. Zasada pierwszeństwa prawa unijnego w stosunku do prawa krajowego państw członkowskich
str. 393
2.1.3.4. Sprecyzowanie zakresu kompetencji FTK do kontroli konstytucyjności prawa unijnego
str. 396
2.1.4. Rola parlamentu narodowego
str. 396
2.1.4.1. Regulacje zawarte w Traktacie z Lizbony
str. 396
2.1.4.2. Rozwiązania zawarte w pierwotnym projekcie ustawy o poszerzeniu i umocnieniu praw Bundestagu i Bundesratu w sprawach Unii Europejskiej
str. 397
2.1.4.3. Wymogi sformułowane przez FTK wobec pierwotnego projektu ustawy o poszerzeniu
str. 398
2.1.4.4. Analiza krytyczna wymogów skonstruowanych przez FTK
str. 404
2.2. Nowa ustawa o poszerzeniu
str. 410
2.2.1. Uchwalenie nowej ustawy o poszerzeniu
str. 410
2.2.2. Postanowienia dotyczące procedury kładki z zastrzeżeniem ratyfikacji (art. 48 ust. 6 TUE)
str. 411
2.2.3. Postanowienia dotyczące procedury kładki sensu stricto (art. 48 ust. 7 TUE)
str. 411
2.2.4. Postanowienia dotyczące ad hoc procedur kładki z zastrzeżeniem ratyfikacji
str. 414
2.2.5. Postanowienia dotyczące ad hoc procedur kładki sensu stricto
str. 415
2.2.6. Mechanizm hamulca bezpieczeństwa
str. 417
2.2.7. Klauzula elastyczności
str. 417
2.3. Ocena
str. 418
3. Nowa ustawa kooperacyjna i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 listopada 2010 roku
str. 423
3.1. Ustawa kooperacyjna z 8 października 2010 roku
str. 423
3.1.1. Uwagi wstępne
str. 423
3.1.2. Procedury kładki z zastrzeżeniem "zatwierdzenia"
str. 424
3.1.3. Procedury kładki sensu stricto i inne przypadki określone w art. 14 i 15 ustawy kooperacyjnej z 8 października 2010 roku
str. 427
3.1.4. Klauzula elastyczności
str. 431
3.1.5. Inne przypadki wyodrębnione w ustawie koordynacyjnej
str. 432
3.2. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 listopada 2010 roku
str. 434
3.2.1. Uwagi wstępne
str. 434
3.2.2. Suwerenność Polski a członkostwo w Unii Europejskiej
str. 435
3.2.3. Nowe formy zmiany postanowień Traktatów stanowiących podstawę UE - traktat rewizyjny i strukturalne klauzule kładki (art. 48 ust. 6 i 7 TUE)
str. 439
3.2.3.1. Zwykła procedura zmiany
str. 439
3.2.3.2. Procedura kładki z zastrzeżeniem "zatwierdzenia" (art. 48 ust. 6 TUE)
str. 440
3.2.3.3. Procedura kładki bez zastrzeżenia "zatwierdzenia" (art. 48 ust. 7 TUE)
str. 441
3.2.3.4. Klauzula elastyczności (art. 352 TFUE)
str. 442
3.3. Ocena
str. 443
4. Refleksje końcowe
str. 448

ROZDZIAŁ IX. Rozdział unijny w Konstytucji RP: odpowiedź na wyzwania związane z Traktatem z Lizbony
str. 450

1. Wprowadzenie
str. 450
2. Stan wyjściowy
str. 455
2.1. Dostosowania ustrojowe w ramach istniejącego stanu prawnego
str. 455
2.2. Identyfikacja zasadniczych problemów
str. 456
2.2.1. Problemy o charakterze strukturalnym
str. 457
2.2.2. Umocnienie efektywności prawa unijnego w polskim porządku prawnym
str. 458
2.2.3. Niejasności w obecnie obowiązujących postanowieniach Konstytucji RP
str. 459
3. Nowe okoliczności: wejście w życie Traktatu z Lizbony i zbliżająca się perspektywa wejścia Polski do strefy euro
str. 460
3.1. Nowe wyzwania związane z wejściem w życie Traktatu z Lizbony
str. 460
3.2. Zbliżająca się perspektywa wejścia Polski do strefy euro
str. 463
4. Projekty zmian Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
str. 467
4.1. Przebieg prac nad rozdziałem unijnym Konstytucji RP
str. 467
4.2. Problemy strukturalne projektu
str. 469
4.2.1. Struktura projektu
str. 469
4.2.2. Pominięcia: brak postanowień dotyczących wejścia Polski do strefy euro
str. 470
4.2.3. Dwa artykuły dotyczące powierzenia kompetencji organów władzy publicznej organizacjom międzynarodowym
str. 472
4.2.4. Pominięcia: brak postanowień umacniających efektywność prawa unijnego w krajowym porządku prawnym
str. 475
4.2.4.1. Wzmocnione gwarancje efektywności prawa UE w krajowym porządku prawnym
str. 475
4.2.4.2. Wykonanie prawa UE: rozporządzenia wykonawcze
str. 477
4.2.5. Pominięcia: brak postanowień dotyczących kontroli konstytucyjności unijnego prawa pochodnego
str. 479
4.2.6. Pominięcia: brak odwołania do praw obywatela Unii
str. 481
5. Najważniejsze elementy projektowanego rozdziału: analiza krytyczna
str. 482
5.1. Konstytucyjne klauzule limitacyjne członkostwa Polski w UE
str. 482
5.2. Rygory upoważnienia do ratyfikowania traktatu rewizyjnego
str. 485
5.3. Procedury kładki
str. 488
5.4. Uprawnienia Sejmu i Senatu w sprawach UE
str. 492
5.5. Prawa wyborcze obywateli Unii
str. 494
5.6. Kompetencje Rady Ministrów i Prezydenta RP w sprawach UE
str. 495
5.7. Procedura wystąpienia państwa z Unii Europejskiej
str. 497
6. Refleksje końcowe
str. 502

Bibliografia
str. 507