{"id":1164,"date":"2021-03-11T12:17:00","date_gmt":"2021-03-11T11:17:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/?p=1164"},"modified":"2021-04-07T11:38:15","modified_gmt":"2021-04-07T09:38:15","slug":"prawo-precedensowe-w-polsce-czy-i-w-jakich-postaciach-wystepuje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/prawo-precedensowe-w-polsce-czy-i-w-jakich-postaciach-wystepuje\/","title":{"rendered":"Prawo precedensowe w Polsce. Czy i w jakich postaciach wyst\u0119puje?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Prawo precedensowe to co\u015b, z czym wielu Polak\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 si\u0119 ju\u017c zetkn\u0119\u0142o. Jako system niezwykle atrakcyjny pod wzgl\u0119dem fabularnym, prawo precedensowe sta\u0142o si\u0119 kanw\u0105 do stworzenia niezliczonych ju\u017c film\u00f3w i seriali o prawnikach i rozprawach s\u0105dowych. Czy jednak z tym samym prawem mamy szans\u0119 spotka\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na \u017cywo, w polskim s\u0105dzie? I czym to prawo r\u00f3\u017cni si\u0119 od typowego dla Europy prawa stanowionego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Czy mamy w Polsce do czynienia z prawem precedensowym? W jakich systemach prawnych precedensy stanowi\u0105 przyj\u0119t\u0105 norm\u0119?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zacznijmy mo\u017ce od prostego i do\u015b\u0107 dobrze znanego rozdzia\u0142u system\u00f3w prawnych, jakie obowi\u0105zuj\u0105 w krajach z tzw. zachodniego kr\u0119gu kulturowego. W krajach tych zasadniczo mo\u017cemy spotka\u0107 si\u0119 z jednym z dw\u00f3ch system\u00f3w prawnych, kt\u00f3rymi s\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>system kontynentalny<\/strong> (<em>civil-law system<\/em>),<\/li><li><strong>system anglosaski<\/strong> (<em>common law system<\/em>).<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy oboma systemami prawnymi jest obecno\u015b\u0107 tzw. prawa precedensu. <strong>Prawo to stanowi jedn\u0105 z podstaw systemu anglosaskiego, nie jest jednak, co do zasady, obecne w systemie kontynentalnym<\/strong>. Sk\u0105d bierze si\u0119 tak odmienne podej\u015bcie do precedensu?<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote alignwide is-style-default\"><blockquote><p><a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/sklep\/filozofia-europejskiego-wymiaru-sprawiedliwosci-o-ewolucji-fundamentow-unijnego-porzadku-prawnego,134227.html\"><img decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"259\" class=\"wp-image-1176\" style=\"width: 700px;\" src=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/filozofia-europejskiego-wymiaru-sprawiedliwosci.png\" alt=\"Filozofia europejskiego wymiaru sprawiedliwo\u015bci. O ewolucji fundament\u00f3w unijnego porz\u0105dku prawnego\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/filozofia-europejskiego-wymiaru-sprawiedliwosci.png 715w, https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/filozofia-europejskiego-wymiaru-sprawiedliwosci-300x111.png 300w\" sizes=\"(max-width: 479px) 90vw, (max-width: 599px) 432px, 536px\" \/><\/a><\/p><cite>&#8222;<a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/sklep\/filozofia-europejskiego-wymiaru-sprawiedliwosci-o-ewolucji-fundamentow-unijnego-porzadku-prawnego,134227.html\">Filozofia europejskiego wymiaru sprawiedliwo\u015bci. O ewolucji fundament\u00f3w unijnego porz\u0105dku prawnego<\/a>&#8221; autorstwa <a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/autorzy\/tomasz-tadeusz-koncewicz,7863.html\">Tomasza Koncewicza<\/a><\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Klucza do istnienia prawa precedensowego nale\u017cy szuka\u0107 w obowi\u0105zuj\u0105cej we wspominanym kr\u0119gu kulturowym zasady tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy na:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>legislatyw\u0119<\/strong> (organy prawodawcze),<\/li><li><strong>egzekutyw\u0119<\/strong> (organy w\u0142adzy wykonawczej i administracja pa\u0144stwowa),<\/li><li><strong>judykatur\u0119<\/strong> (organy w\u0142adzy s\u0105downiczej i szeroko rozumiany wymiar sprawiedliwo\u015bci).<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W krajach anglosaskich judykatura uleg\u0142a pewnej modyfikacji wzgl\u0119dem tego, co znamy z Europy kontynentalnej. <strong>W\u0142adza s\u0105downicza zyska\u0142a pewne okre\u015blone uprawnienia o charakterze prawodawczym, co da\u0142o bezpo\u015brednie podstawy do stworzenia prawa precedensowego<\/strong>. Ujmuj\u0105c rzecz inaczej, w krajach anglosaskich, w systemie prawa anglosaskiego, skutki orzecze\u0144 s\u0105dowych rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 daleko poza pojedyncze rozstrzygni\u0119cia okre\u015blonych spor\u00f3w. W krajach tych rozstrzygni\u0119cia te staja si\u0119 wi\u0105\u017c\u0105ce r\u00f3wnie\u017c dla pozosta\u0142ych s\u0105d\u00f3w, tworz\u0105c precedensy, na podstawie kt\u00f3rych orzeka si\u0119 w innych sprawach na obszarze ca\u0142ego kraju.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W Polsce mamy do czynienia z kontynentalnym system prawa, a wi\u0119c prawo precedensowe co do zasady u nas nie wyst\u0119puje i nie obowi\u0105zuje<\/strong>. Nie mo\u017cna jednak powiedzie\u0107, \u017ce i u nas nie mamy do czynienia z czym\u015b, co mo\u017cna uzna\u0107 za pewn\u0105 form\u0119 precedensu. O co dok\u0142adnie chodzi?<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Nie precedens, ale orzecznictwo. Gdzie w polskim prawie mo\u017cna odnale\u017a\u0107 \u015blady prawa precedensowego?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prawo stanowione, a z takim mamy do czynienia w naszym przypadku, jest prawem, w kt\u00f3rym poszczeg\u00f3lne <a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/rodzaje\/orzecznictwo,46.html\">orzeczenia s\u0105dowe<\/a> wywo\u0142uj\u0105 skutki wy\u0142\u0105cznie w ramach danej, rozpatrywanej w\u0142a\u015bnie sprawy. Ka\u017cde rozstrzygni\u0119cie rozpatrywane jest indywidualnie i nawet przy niemal identycznych stanach faktycznych, dwa r\u00f3\u017cne s\u0105dy mog\u0105 wyda\u0107 dwa zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne od siebie orzeczenia. Precedensy, na kt\u00f3rych mog\u0142yby si\u0119 opiera\u0107 polskie s\u0105dy, nie istniej\u0105. Tak wygl\u0105da to przynajmniej w teorii. A co m\u00f3wi nam praktyka?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Wprawdzie polski system prawny nie uznaje i nie przewiduje precedens\u00f3w, jednak mamy tu do czynienia z instytucj\u0105 \u201eutrwalonej linii orzeczniczej\u201d, kt\u00f3r\u0105 tworz\u0105 poszczeg\u00f3lne, wydawane przez kolejne s\u0105dy orzeczenia<\/strong>. Ta w\u0142a\u015bnie ustalona linia orzecznicza odgrywa w polskim systemie prawnym bardzo istotn\u0105 rol\u0119 podczas ka\u017cdorazowego rozstrzygania spor\u00f3w. Dzieje si\u0119 tak, mimo i\u017c linia ta:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>nie posiada charakteru wi\u0105\u017c\u0105cego i ka\u017cdy s\u0105d, w tym r\u00f3wnie\u017c s\u0105d pierwszej instancji, mo\u017ce j\u0105 zignorowa\u0107 przy rozstrzyganiu sporu i wyda\u0107 orzeczenie zupe\u0142nie odmienne od powszechnie przyjmowanych. Sam mo\u017ce w ten spos\u00f3b zapocz\u0105tkowa\u0107 now\u0105 lini\u0119 orzecznicz\u0105;<\/li><li>bywa r\u00f3\u017cna dla tych samych przepis\u00f3w prawa. Widoczne jest to zw\u0142aszcza w przypadku tych najbardziej kontrowersyjnych przepis\u00f3w, wobec kt\u00f3rych mamy do czynienia z dwoma lub trzema liniami orzeczniczymi, z kt\u00f3rych ka\u017cda prezentuje odmienne podej\u015bcie do problemu.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obowi\u0105zuj\u0105ca w polskich s\u0105dach ustalona linia orzecznicza, stosowana jest powszechnie. By\u0107 mo\u017ce nawet zbyt powszechnie i bezrefleksyjnie, w czym wielu szanowanych specjalist\u00f3w z dziedziny prawa upatruje znamion patologii. Wida\u0107 to chocia\u017cby w s\u0142owach <a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/autorzy\/ewa-letowska,67.html\">prof. dr hab. Ewy \u0141\u0119towskiej<\/a>, jakie mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w publikacji \u201ePrecedens w polskim systemie prawa\u201d pod redakcj\u0105 <a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/autorzy\/anna-sledzinska-simon,9347.html\">Anny \u015aledzi\u0144skiej-Simon<\/a> i <a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/autorzy\/miroslaw-wyrzykowski,9411.html\">Miros\u0142awa Wawrzykowskiego<\/a> (Warszawa 2010). Profesor \u0141\u0119towska, odnosz\u0105c si\u0119 do sposobu, w jaki m\u0142odzi s\u0119dziowie uczeni s\u0105 orzekania zgodnie z ustalonymi liniami orzeczniczymi, stwierdza, i\u017c <em>system kszta\u0142cenia s\u0119dzi\u00f3w polega na tresurze, nie na nauce. W&nbsp;tresurze wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa system precedensowy. Precedens\u00f3w trzeba si\u0119 wyuczy\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Sprawd\u017a tak\u017ce:<\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/sklep\/filozofia-europejskiego-wymiaru-sprawiedliwosci-o-ewolucji-fundamentow-unijnego-porzadku-prawnego,134227.html\">Filozofia europejskiego wymiaru sprawiedliwo\u015bci. O ewolucji fundament\u00f3w unijnego porz\u0105dku prawnego, Tomasz Tadeusz Koncewicz 2020<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/sklep\/jerzy-wroblewski-pisma-wybrane,24890.html\">Jerzy Wr\u00f3blewski. Pisma wybrane, Jerzy Wr\u00f3blewski 2015<\/a><\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prawo precedensowe to co\u015b, z czym wielu Polak\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 si\u0119 ju\u017c zetkn\u0119\u0142o. Jako system niezwykle atrakcyjny pod wzgl\u0119dem fabularnym, prawo precedensowe sta\u0142o si\u0119 kanw\u0105 do stworzenia niezliczonych ju\u017c film\u00f3w i seriali o prawnikach i rozprawach s\u0105dowych. Czy jednak z tym samym prawem mamy szans\u0119 spotka\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na \u017cywo, w polskim s\u0105dzie? I czym &hellip; <\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/prawo-precedensowe-w-polsce-czy-i-w-jakich-postaciach-wystepuje\/\" class=\"more-link\">Czytaj wi\u0119cej<span class=\"screen-reader-text\"> &#8222;Prawo precedensowe w Polsce. Czy i w jakich postaciach wyst\u0119puje?&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1168,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[71],"tags":[],"class_list":["post-1164","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-porady"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1164"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1179,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1164\/revisions\/1179"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1168"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}