{"id":1200,"date":"2021-04-30T09:14:00","date_gmt":"2021-04-30T07:14:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/?p=1200"},"modified":"2021-05-21T09:27:11","modified_gmt":"2021-05-21T07:27:11","slug":"prawo-cytatu-czym-jest-jak-dziala-i-na-co-pozwala-korzystajacym-z-niego-tworcom","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/prawo-cytatu-czym-jest-jak-dziala-i-na-co-pozwala-korzystajacym-z-niego-tworcom\/","title":{"rendered":"Prawo cytatu. Czym jest, jak dzia\u0142a i na co pozwala korzystaj\u0105cym z niego tw\u00f3rcom?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Prawo cytatu jest jedn\u0105 z najpopularniejszych konstrukcji prawnych. By\u0142o popularne jeszcze w erze analogowej, a przej\u015bcie w er\u0119 cyfrow\u0105 spowodowa\u0142o dos\u0142ownie skokowy wzrost przypadk\u00f3w jego u\u017cycia. Mo\u017cna wr\u0119cz pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny internet powsta\u0142 na cytatach. Czy jednak s\u0105 to cytaty wykorzystywane zgodnie z prawem? Na ile to, z czym spotykamy si\u0119 na co dzie\u0144, przestrzega prawa cytatu, a na ile wykracza poza jego ramy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Czym jest prawo cytatu i z jakich powod\u00f3w zosta\u0142o uwzgl\u0119dnione w polskich przepisach prawnych?<\/h2>\n\n\n\n<p>W omawianiu prawa cytatu niezb\u0119dne jest bazowanie na Ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1231). Interesuj\u0105ce nas zagadnienie zosta\u0142o om\u00f3wione przede wszystkim w Rozdziale 3 tej\u017ce ustawy zatytu\u0142owanym \u201eTre\u015b\u0107 prawa autorskiego\u201d, a w szczeg\u00f3lno\u015bci w Oddziale 3 \u201eDozwolony u\u017cytek chronionych utwor\u00f3w\u201d. W oddziale tym czytamy, co nast\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Art. 29. Wolno przytacza\u0107 w utworach stanowi\u0105cych samoistn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 urywki rozpowszechnionych utwor\u00f3w oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w ca\u0142o\u015bci, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyja\u015bnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku tw\u00f3rczo\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-pullquote alignwide is-style-default\"><blockquote><p><a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/sklep\/cytat-w-swietle-prawa-autorskiego,50295.html\"><img decoding=\"async\" width=\"750\" height=\"282\" class=\"wp-image-1203\" style=\"width: 750px;\" src=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/cytat.png\" alt=\"Cytat w \u015bwietle prawa autorskiego\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/cytat.png 730w, https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/cytat-300x113.png 300w\" sizes=\"(max-width: 479px) 90vw, (max-width: 599px) 432px, 536px\" \/><\/a><\/p><cite>&#8222;<a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/sklep\/cytat-w-swietle-prawa-autorskiego,50295.html\">Cytat w \u015bwietle prawa autorskiego<\/a>&#8221; autorstwa <a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/autorzy\/leszek-malek,4976.html\">Leszka Ma\u0142ek<\/a><\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n<p>Artyku\u0142 ten tworzy konstrukcj\u0119 prawa cytatu, jako prawa do pos\u0142ugiwania si\u0119 urywkami innych utwor\u00f3w. Przyk\u0142adowo, kompozytor X w swoim nowym dziele muzycznym nawi\u0105zuje do dzie\u0142a kompozytora Y. W ramach tego nawi\u0105zania, zamieszcza w swoim dziele urywek dzie\u0142a kompozytora Y. Post\u0119puj\u0105c w ten spos\u00f3b, korzysta z nale\u017cnego mu prawa cytatu, a wi\u0119c prawa do <em>przytaczania urywk\u00f3w rozpowszechnionych utwor\u00f3w<\/em>. Tego typu prawo przys\u0142uguje, jak wskazuje przytaczany art. 29, ka\u017cdemu, kto chce wykorzysta\u0107 przytoczony urywek dzie\u0142a innego autora w celach:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>wyja\u015bniaj\u0105cych,<\/li><li>jako podstaw\u0119 do polemiki,<\/li><li>do przeprowadzenia analizy krytycznej lub naukowej,<\/li><li>w celach edukacyjnych.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Jak wida\u0107, zakres mo\u017cliwego wykorzystania urywk\u00f3w innych dzie\u0142 na prawach cytatu jest naprawd\u0119 szeroki. <strong>Pokazuje to r\u00f3wnie\u017c, jak wa\u017cn\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni cytat w kulturze i nauce. W\u0142a\u015bnie ta rola stoi za przyczyn\u0105 powstania prawa cytatu i prawnego usankcjonowania wykorzystywania utwor\u00f3w r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w w okre\u015blonych celach. Bez tego trudno by\u0142oby sobie obecnie wyobrazi\u0107 zar\u00f3wno prowadzenie polemik, komentowanie i omawianie poszczeg\u00f3lnych dzie\u0142, a tak\u017ce przeprowadzanie procesu edukacji opieraj\u0105cego si\u0119 w du\u017cej mierze na powsta\u0142ych ju\u017c utworach.<\/strong> Jednak wszystko to musi odbywa\u0107 si\u0119 w zgodzie z zasadami i przepisami uszczeg\u00f3\u0142owionymi w przytaczanej Ustawie. Co to za zasady?<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Na jakich warunkach mo\u017cna powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 na prawo cytatu? W jakich sytuacjach jest to uzasadnione?<\/h2>\n\n\n\n<p>Sytuacje, w kt\u00f3rym mo\u017cliwe jest skorzystanie z prawa cytatu, zaznacza ju\u017c przytaczany wy\u017cej art. 29 Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o <a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/sklep\/prawo-autorskie.html\">prawie autorskim<\/a> i prawach pokrewnych. Wi\u0119cej na ten temat znajdziemy kolejno w:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Art. 29(1). Wolno korzysta\u0107 z utwor\u00f3w na potrzeby parodii, pastiszu lub karykatury, w zakresie uzasadnionym prawami tych gatunk\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Art. 29(2) Wolno w spos\u00f3b niezamierzony w\u0142\u0105czy\u0107 utw\u00f3r do innego utworu, o ile w\u0142\u0105czony utw\u00f3r nie ma znaczenia dla utworu, do kt\u00f3rego zosta\u0142 w\u0142\u0105czony.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>List\u0119 przyk\u0142ad\u00f3w uzasadnionego korzystania z prawa cytatu zawieraj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kolejne artyku\u0142y tego oddzia\u0142u, od 31, a\u017c po:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Art. 34. Mo\u017cna korzysta\u0107 z utwor\u00f3w w granicach dozwolonego u\u017cytku pod warunkiem wymienienia imienia i nazwiska tw\u00f3rcy oraz \u017ar\u00f3d\u0142a. Podanie tw\u00f3rcy i \u017ar\u00f3d\u0142a powinno uwzgl\u0119dnia\u0107 istniej\u0105ce mo\u017cliwo\u015bci. Tw\u00f3rcy nie przys\u0142uguje prawo do wynagrodzenia, chyba \u017ce ustawa stanowi inaczej.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Art. 35. Dozwolony u\u017cytek nie mo\u017ce narusza\u0107 normalnego korzystania z utworu lub godzi\u0107 w s\u0142uszne interesy tw\u00f3rcy.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Spo\u015br\u00f3d wszystkich przepis\u00f3w warunkuj\u0105cych zastosowanie <a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/hasla-lex\/prawo-cytatu,3267.html\">prawa cytatu<\/a> w praktyce, dwa zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 najcz\u0119\u015bciej b\u0142\u0119dnie interpretowane, przez co to na ich przyk\u0142adzie pokazywane s\u0105 zwykle nadu\u017cycia dotycz\u0105ce omawianego prawa. A zasady te m\u00f3wi\u0105, co nast\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li>Cytat musi stanowi\u0107 jedynie fragment powsta\u0142ego z jego u\u017cyciem utworu. Utw\u00f3r ten ma by\u0107 dzie\u0142em w\u0142asnym osoby korzystaj\u0105cej z prawa cytatu i by\u0107 utworem na tyle sp\u00f3jnym, aby po usuni\u0119ciu rzeczonego cytatu nie traci\u0142 on na swojej wymowie.<\/li><li>Ka\u017cdy cytat musi by\u0107 wykorzystywany w konkretnym, okre\u015blonym celu. Nie mo\u017ce on pe\u0142ni\u0107 funkcji niezale\u017cnego ozdobnika czy sposobu na wzbogacenie utworu, bez odnoszenia si\u0119 do jego tre\u015bci. Prawo cytatu i mo\u017cliwo\u015b\u0107 powo\u0142ywania si\u0119 na nie dotyczy jedynie przypadk\u00f3w wymienionych w art. 29 ustawy o prawie autorskim.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Ka\u017cdy przyk\u0142ad cytowania utworu innego autora, kt\u00f3ry nie spe\u0142nia powy\u017cszych wymaga\u0144, mo\u017ce zosta\u0107 zgodnie z prawem zakwestionowany.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Sprawd\u017a tak\u017ce:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/sklep\/wykorzystywanie-przez-prase-utworow-chronionych-prawem-autorskim-wyjatki-wylaczenia-i-ograniczenia,24832.html\">Wykorzystywanie przez pras\u0119 utwor\u00f3w chronionych prawem autorskim. Wyj\u0105tki, wy\u0142\u0105czenia i ograniczenia, Grzegorz Pacek 2015<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/sklep\/gra-komputerowa-jako-przedmiot-prawa-autorskiego,23308.html\">Gra komputerowa jako przedmiot prawa autorskiego, Ireneusz Matusiak 2013<\/a><\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prawo cytatu jest jedn\u0105 z najpopularniejszych konstrukcji prawnych. By\u0142o popularne jeszcze w erze analogowej, a przej\u015bcie w er\u0119 cyfrow\u0105 spowodowa\u0142o dos\u0142ownie skokowy wzrost przypadk\u00f3w jego u\u017cycia. Mo\u017cna wr\u0119cz pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny internet powsta\u0142 na cytatach. Czy jednak s\u0105 to cytaty wykorzystywane zgodnie z prawem? Na ile to, z czym spotykamy si\u0119 na &hellip; <\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/prawo-cytatu-czym-jest-jak-dziala-i-na-co-pozwala-korzystajacym-z-niego-tworcom\/\" class=\"more-link\">Czytaj wi\u0119cej<span class=\"screen-reader-text\"> &#8222;Prawo cytatu. Czym jest, jak dzia\u0142a i na co pozwala korzystaj\u0105cym z niego tw\u00f3rcom?&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1205,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[71],"tags":[],"class_list":["post-1200","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-porady"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1200"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1200\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1206,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1200\/revisions\/1206"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}