Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986) to fundamentalny akt prawny w polskim systemie edukacji, kt\u00f3ry okre\u015bla prawa i obowi\u0105zki nauczycieli oraz innych pracownik\u00f3w pedagogicznych. Ustawa ta stanowi ramy prawne dla m.in. organizacji pracy nauczycieli, ich awansu zawodowego, wynagradzania oraz odpowiedzialno\u015bci zawodowej<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Celem Karty Nauczyciela jest podkre\u015blenie szczeg\u00f3lnej roli spo\u0142ecznej nauczycieli i zapewnienie im godziwych warunk\u00f3w pracy oraz ochrony prawnej. Dzi\u0119ki niej nauczyciele mog\u0105 wykonywa\u0107 sw\u00f3j zaw\u00f3d w stabilnych i uregulowanych ramach, co przek\u0142ada si\u0119 na jako\u015b\u0107 edukacji oraz rozw\u00f3j uczni\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym aspektem Karty jest jej kompleksowo\u015b\u0107 \u2014 obejmuje nie tylko kwestie finansowe, ale tak\u017ce organizacj\u0119 pracy, ocen\u0119 dzia\u0142alno\u015bci zawodowej, zasady urlop\u00f3w i doskonalenia zawodowego.<\/p>\n\n\n\n Art. 1. [Zakres podmiotowy ustawy]<\/p>\n\n\n\n 1. Ustawie podlegaj\u0105 nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w:<\/p>\n\n\n\n 1) publicznych przedszkolach, szko\u0142ach i plac\u00f3wkach oraz plac\u00f3wkach doskonalenia nauczycieli dzia\u0142aj\u0105cych na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo o\u015bwiatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737), z zastrze\u017ceniem ust. 2 pkt 1a, 1b oraz pkt 2 lit. a; 1a. (uchylony)<\/p>\n\n\n\n 2. Ustawie podlegaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, w zakresie okre\u015blonym ustaw\u0105:<\/p>\n\n\n\n 1) nauczyciele mianowani lub dyplomowani zatrudnieni na stanowiskach, na kt\u00f3rych wymagane s\u0105 kwalifikacje pedagogiczne, w: 1a) nauczyciele zatrudnieni w szko\u0142ach polskich, o kt\u00f3rych mowa w art. 4 pkt 29d ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo o\u015bwiatowe, oraz w publicznych szko\u0142ach i zespo\u0142ach szk\u00f3\u0142 przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urz\u0119dach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej; 2) nauczyciele zatrudnieni w:<\/p>\n\n\n\n a) publicznych przedszkolach, szko\u0142ach i plac\u00f3wkach prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne nieb\u0119d\u0105ce jednostkami samorz\u0105du terytorialnego, 3) nauczyciele urlopowani na podstawie przepis\u00f3w ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwi\u0105zkach zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 854);<\/p>\n\n\n\n 4) pracownicy zatrudnieni u pracodawc\u00f3w niewymienionych w ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1-3, pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 instruktor\u00f3w praktycznej nauki zawodu oraz kierownik\u00f3w praktycznej nauki zawodu, posiadaj\u0105cy kwalifikacje okre\u015blone dla nauczycieli praktycznej nauki zawodu oraz wykonuj\u0105cy prac\u0119 dydaktyczn\u0105 i wychowawcz\u0105 w wymiarze przewidzianym dla tych nauczycieli;<\/p>\n\n\n\n 5) pracownicy zatrudnieni w Ochotniczych Hufcach Pracy na stanowiskach wychowawc\u00f3w, pedagog\u00f3w oraz na stanowiskach kierowniczych, posiadaj\u0105cy kwalifikacje, o kt\u00f3rych mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1, wykonuj\u0105cy prac\u0119 dydaktyczn\u0105 i wychowawcz\u0105 co najmniej w po\u0142owie obowi\u0105zuj\u0105cego ich czasu pracy.<\/p>\n\n\n\n Zgodnie z art. 2 Karty Nauczyciela – przepis\u00f3w ustawy nie stosuje si\u0119 do \u017co\u0142nierzy w czynnej s\u0142u\u017cbie wojskowej oraz funkcjonariuszy Policji i po\u017carnictwa:<\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142y 30\u201335 Karty Nauczyciela reguluj\u0105 sk\u0142adniki wynagrodzenia nauczycieli. W\u015br\u00f3d nich znajduje si\u0119 wynagrodzenie zasadnicze oraz dodatki motywacyjne, funkcyjne i za wys\u0142ug\u0119 lat. Ustawa gwarantuje tak\u017ce nagrody jubileuszowe oraz odprawy emerytalne lub rentowe. Co istotne, nauczyciele maj\u0105 prawo do dodatkowego rocznego wynagrodzenia, potocznie nazywanego \u201etrzynastk\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n Nauczyciele maj\u0105 prawo do przej\u015bcia na emerytur\u0119 na zasadach og\u00f3lnych, takich jak inni pracownicy obj\u0119ci systemem ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych. Jednak Karta Nauczyciela przewiduje r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z tzw. wczesnej emerytury nauczycielskiej, zwanej te\u017c \u015bwiadczeniem kompensacyjnym – Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich \u015bwiadczeniach kompensacyjnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 174)<\/strong>, pod warunkiem spe\u0142nienia okre\u015blonych wymaga\u0144 dotycz\u0105cych wieku i sta\u017cu pracy.<\/p>\n\n\n\n Zgodnie z art. 86 Karty Nauczyciela, nauczyciel jest zaliczany do grupy os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 w szczeg\u00f3lnym charakterze, co uprawnia go do prawa do zaopatrzenia emerytalnego na korzystniejszych zasadach ni\u017c standardowe przepisy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpiecze\u0144 Spo\u0142ecznych<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Ponadto, zgodnie z art. 87 ustawy, nauczyciel, kt\u00f3ry spe\u0142nia warunki uprawniaj\u0105ce do emerytury, renty z tytu\u0142u niezdolno\u015bci do pracy lub nauczycielskiego \u015bwiadczenia kompensacyjnego i ko\u0144czy stosunek pracy z tego powodu (je\u017celi nie uzyska\u0142 z tego tytu\u0142u odprawy przewidzianej w art. 28 KN<\/strong>), ma prawo do odprawy emerytalnej:<\/p>\n\n\n\n Nauczyciel, wykonuj\u0105c obowi\u0105zki s\u0142u\u017cbowe, jest obj\u0119ty t\u0105 sam\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 co funkcjonariusze publiczni. W przypadku zniewagi lub naruszenia nietykalno\u015bci osobistej nauczyciela podczas pracy, sprawca ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Art. 63 KN – Nauczyciel, podczas lub w zwi\u0105zku z pe\u0142nieniem obowi\u0105zk\u00f3w s\u0142u\u017cbowych, korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach okre\u015blonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny<\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n Ustawa zapewnia, \u017ce wszyscy nauczyciele \u2013 niezale\u017cnie od miejsca pracy czy sytuacji finansowej samorz\u0105du \u2013 musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 takie same wymagania dotycz\u0105ce kwalifikacji i realizacji obowi\u0105zk\u00f3w, co gwarantuje m.in. jednolity poziom edukacji oraz r\u00f3wne szanse dla uczni\u00f3w w ca\u0142ym kraju.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug art. 6 KN nauczyciel obowi\u0105zany jest:<\/p>\n\n\n\n 1) rzetelnie realizowa\u0107 zadania zwi\u0105zane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szko\u0142y: dydaktyczn\u0105, wychowawcz\u0105 i opieku\u0144cz\u0105, w tym zadania zwi\u0105zane z zapewnieniem bezpiecze\u0144stwa uczniom w czasie zaj\u0119\u0107 organizowanych przez szko\u0142\u0119; Art. 75 KN reguluje odpowiedzialno\u015b\u0107 dyscyplinarn\u0105 nauczycieli. Zgodnie z tym artyku\u0142em, nauczyciele podlegaj\u0105 odpowiedzialno\u015bci dyscyplinarnej za uchybienie godno\u015bci zawodu nauczyciela lub obowi\u0105zkom okre\u015blonym w art. 6 KN. Za uchybienia przeciwko porz\u0105dkowi pracy, zgodnie z Kodeksem pracy<\/a>, wymierzane s\u0105 kary porz\u0105dkowe.<\/p>\n\n\n\n Art. 75. [Przes\u0142anki odpowiedzialno\u015bci dyscyplinarnej]<\/p>\n\n\n\n 1. Nauczyciele podlegaj\u0105 odpowiedzialno\u015bci dyscyplinarnej za uchybienia godno\u015bci zawodu nauczyciela lub obowi\u0105zkom, o kt\u00f3rych mowa w art. 6.<\/em> Wymiar 18 godzin to tzw. pensum dydaktyczne, czyli czas bezpo\u015brednio przeznaczony na prowadzenie zaj\u0119\u0107 z uczniami. Jednak poza tym nauczyciele wykonuj\u0105 wiele innych zada\u0144:<\/p>\n\n\n\n Ca\u0142y wymiar czasu pracy nauczyciela wynosi do 40 godzin tygodniowo, co jest regulowane przepisami o czasie pracy i organizacji roku szkolnego.<\/p>\n\n\n\n Nauczyciele nie maj\u0105 sztywnej dobowej normy czasu pracy. W rzeczywisto\u015bci, ich dzie\u0144 pracy mo\u017ce trwa\u0107 znacznie d\u0142u\u017cej \u2014 mog\u0105 by\u0107 zobowi\u0105zani do pozostania w szkole na konsultacje, zebrania z rodzicami czy rad\u0119 pedagogiczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n W przerwach mi\u0119dzy lekcjami nauczyciele pe\u0142ni\u0105 dy\u017cury, nadzoruj\u0105c uczni\u00f3w i dbaj\u0105c o ich bezpiecze\u0144stwo. Nie jest to wi\u0119c dla nich czas wolny czy przerwa na odpoczynek.<\/p>\n\n\n\n Przerwy wypoczynkowe dla nauczycieli s\u0105 takie same jak dla innych pracownik\u00f3w i przyznawane s\u0105 zgodnie z Kodeksem pracy.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 powszechnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce nauczyciele korzystaj\u0105 z d\u0142u\u017cszego urlopu wypoczynkowego ni\u017c inni pracownicy, rzeczywisto\u015b\u0107 jest bardziej z\u0142o\u017cona. W przypadku nauczycieli zatrudnionych w szko\u0142ach feryjnych, czyli takich, kt\u00f3re organizuj\u0105 przerwy w nauce w postaci ferii zimowych i wakacji, faktycznie urlop wypoczynkowy pokrywa si\u0119 z tymi okresami \u2014 co oznacza d\u0142u\u017cszy odpoczynek w ci\u0105gu roku.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0105\u017ce si\u0119 to jednak z pewnymi ograniczeniami. Nauczyciele ci nie maj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci przesuni\u0119cia urlopu na inny termin poza sytuacjami wyj\u0105tkowymi, a tak\u017ce nie korzystaj\u0105 z tzw. urlopu na \u017c\u0105danie (czterech dni wolnych na pro\u015bb\u0119). Dodatkowo mog\u0105 by\u0107 zobowi\u0105zani do \u015bwiadczenia pracy podczas urlopu, bez prawa do dodatkowej rekompensaty.<\/p>\n\n\n\n Z kolei nauczyciele zatrudnieni w szko\u0142ach i plac\u00f3wkach nieferyjnych, a tak\u017ce osoby na stanowiskach kierowniczych, maj\u0105 prawo do urlopu wypoczynkowego<\/a> w wymiarze 35 dni roboczych (proporcjonalnie do wymiaru zaj\u0119\u0107).<\/p>\n\n\n\n![\"Karta](\"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/karta-nauczyciela-komentarz.png\" "\\"\\"")
<\/a><\/span>Kogo obowi\u0105zuje Karta Nauczyciela?<\/span><\/h2>\n\n\n\n
2) okr\u0119gowych o\u015brodkach wychowawczych, zak\u0142adach poprawczych oraz schroniskach dla nieletnich dzia\u0142aj\u0105cych na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz. U. poz. 1700 oraz z 2023 r. poz. 289 i 1860);
3) (uchylony)
4) publicznych kolegiach pracownik\u00f3w s\u0142u\u017cb spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n
a) urz\u0119dach organ\u00f3w administracji rz\u0105dowej,
b) kuratoriach o\u015bwiaty,
c) specjalistycznej jednostce nadzoru,
d) Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz okr\u0119gowych komisjach egzaminacyjnych,
e) organach sprawuj\u0105cych nadz\u00f3r pedagogiczny nad okr\u0119gowymi o\u015brodkami wychowawczymi, zak\u0142adami poprawczymi, schroniskami dla nieletnich oraz szko\u0142ami przy zak\u0142adach karnych;<\/p>\n\n\n\n
1b) nauczyciele zatrudnieni w publicznych plac\u00f3wkach doskonalenia nauczycieli o zasi\u0119gu og\u00f3lnokrajowym, publicznych plac\u00f3wkach doskonalenia nauczycieli szk\u00f3\u0142 artystycznych oraz publicznych plac\u00f3wkach doskonalenia nauczycieli przedmiot\u00f3w zawodowych, kt\u00f3rzy nauczaj\u0105 w szko\u0142ach rolniczych, oraz publicznej plac\u00f3wce doskonalenia nauczycieli przedmiot\u00f3w zawodowych o zasi\u0119gu og\u00f3lnokrajowym, o kt\u00f3rych mowa odpowiednio w art. 8 ust. 5 pkt 1 lit. b, ust. 6 i ust. 7 pkt 2 i ust. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo o\u015bwiatowe;
1c) nauczyciele skierowani przez ministra w\u0142a\u015bciwego do spraw o\u015bwiaty i wychowania do pracy w szko\u0142ach dzia\u0142aj\u0105cych na podstawie Konwencji o Statucie Szk\u00f3\u0142 Europejskich, sporz\u0105dzonej w Luksemburgu dnia 21 czerwca 1994 r. (Dz. U. z 2005 r. poz. 10), zwanych dalej „szko\u0142ami europejskimi”;
1d) nauczyciele szk\u00f3\u0142 za granic\u0105;<\/p>\n\n\n\n
b) przedszkolach niepublicznych, niepublicznych plac\u00f3wkach, o kt\u00f3rych mowa w ust. 1 pkt 1, oraz szko\u0142ach niepublicznych i niepublicznych szko\u0142ach artystycznych o uprawnieniach publicznych szk\u00f3\u0142 artystycznych,
c) publicznych innych formach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne nieb\u0119d\u0105ce jednostkami samorz\u0105du terytorialnego oraz niepublicznych innych formach wychowania przedszkolnego;<\/p>\n\n\n\n![\"Procedury](\"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/procedury-oswiatowe-z-wzorami-dokumentami.png\" "\\"\\"")
<\/a><\/span>Wy\u0142\u0105czenia podmiotowe Karty Nauczyciela<\/span><\/h2>\n\n\n\n
\n
<\/span>10 fakt\u00f3w i mit\u00f3w o Karcie Nauczyciela<\/span><\/h2>\n\n\n\n
Fakt 1: Karta precyzuje zasady wynagradzania nauczycieli<\/h3>\n\n\n\n
Fakt 2: Nauczyciele maj\u0105 prawo do wcze\u015bniejszej emerytury nauczycielskiej<\/h3>\n\n\n\n
\n
Fakt 3: Ochrona nauczyciela w trakcie wykonywania obowi\u0105zk\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n
Fakt 4: Karta wyr\u00f3wnuje standardy edukacyjne w ca\u0142ym kraju<\/h3>\n\n\n\n
Fakt 5: Karta precyzuje obowi\u0105zki nauczyciela<\/h3>\n\n\n\n
2) wspiera\u0107 ka\u017cdego ucznia w jego rozwoju;
3) d\u0105\u017cy\u0107 do pe\u0142ni w\u0142asnego rozwoju osobowego;
3a) doskonali\u0107 si\u0119 zawodowo, zgodnie z potrzebami szko\u0142y;
4) kszta\u0142ci\u0107 i wychowywa\u0107 m\u0142odzie\u017c w umi\u0142owaniu Ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej<\/a>, w atmosferze wolno\u015bci sumienia i szacunku dla ka\u017cdego cz\u0142owieka;
5) dba\u0107 o kszta\u0142towanie u uczni\u00f3w postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ide\u0105 demokracji, pokoju i przyja\u017ani mi\u0119dzy lud\u017ami r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w, ras i \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n![\"Wzory](\"https:\/\/www.profinfo.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/wzory-pism-i-dokumentow.png\" "\\"\\"")
<\/a>Mit 1: Karta nie przewiduje odpowiedzialno\u015bci dyscyplinarnej nauczycieli<\/h3>\n\n\n\n
2. Za uchybienia przeciwko porz\u0105dkowi pracy, w rozumieniu art. 108 Kodeksu pracy, wymierza si\u0119 nauczycielom kary porz\u0105dkowe zgodnie z Kodeksem pracy.<\/em>
2a. Kar porz\u0105dkowych, o kt\u00f3rych mowa w ust. 2, nie wymierza si\u0119 za pope\u0142nienie czynu naruszaj\u0105cego prawa i dobro dziecka. O podejrzeniu pope\u0142nienia przez nauczyciela czynu naruszaj\u0105cego prawa i dobro dziecka dyrektor szko\u0142y, a w przypadku podejrzenia pope\u0142nienia takiego czynu przez dyrektora szko\u0142y – organ prowadz\u0105cy szko\u0142\u0119, zawiadamia rzecznika dyscyplinarnego, o kt\u00f3rym mowa w art. 83, nie p\u00f3\u017aniej ni\u017c w terminie 14 dni od dnia powzi\u0119cia wiadomo\u015bci o podejrzeniu pope\u0142nienia takiego czynu, chyba \u017ce okoliczno\u015bci bezspornie wskazuj\u0105, \u017ce nie dosz\u0142o do pope\u0142nienia takiego czynu.<\/em>
3. (uchylony)<\/em><\/p>\n\n\n\nMit 2: Nauczyciele pracuj\u0105 tylko 18 godzin tygodniowo<\/h3>\n\n\n\n
\n
Mit 3: Nauczyciele ko\u0144cz\u0105 prac\u0119 najp\u00f3\u017aniej o 15:00<\/h3>\n\n\n\n
Mit 4: Nauczyciele co 45 minut maj\u0105 przerw\u0119 od pracy<\/h3>\n\n\n\n
Mit 5: Nauczyciele maj\u0105 wi\u0119cej urlopu wypoczynkowego ni\u017c inni pracownicy<\/h3>\n\n\n\n