Wykaz skrótów | str. 15

Przedmowa do wydania piątego | str. 17

Część pierwsza
Zagadnienia wprowadzające | str. 21
§ 1. Źródła, systematyka i przedmiot prawa rodzinnego | str. 21
1. Powojenne regulacje w obrębie prawa rodzinnego | str. 21
2. Aktualne źródła prawa rodzinnego | str. 23
3. Systematyka i przedmiot polskiego prawa rodzinnego | str. 25
4. Normatywne ujęcie rodziny | str. 27
5. Stosunki prawnorodzinne | str. 30
5.1. Małżeństwo a konkubinat | str. 30
5.2. Pokrewieństwo | str. 32
5.3. Powinowactwo | str. 33
5.4. Inne więzi prawnorodzinne (wzmianka) | str. 34
§ 2. Stan cywilny | str. 35
1. Pojęcie i charakter prawny | str. 35
2. Znaczenie aktów stanu cywilnego | str. 38
§ 3. Rola sądów i innych organów w sprawach rodzinnych | str. 39
§ 4. Problematyka przewodnich zasad prawa rodzinnego | str. 42
Literatura | str. 45

Część druga
MAŁŻEŃSTWO

Rozdział pierwszy
Zawarcie i unieważnienie małżeństwa | str. 49
§ 1. Uwagi wprowadzające | str. 49
§ 2. Zaręczyny | str. 50
§ 3. Sposoby zawarcia małżeństwa | str. 52
1. Potencjalne warianty skutecznego - w świetle polskiego prawa - zawarcia małżeństwa | str. 52
2. Procedura zawierania małżeństwa | str. 55
2.1. Uwaga wstępna | str. 55
2.2. Czynności przygotowawcze | str. 56
3. Ceremonia składania oświadczeń o zawarciu małżeństwa | str. 60
4. Rejestracja małżeństwa | str. 62
5. Procedura zawierania małżeństw w sytuacjach nietypowych | str. 65
5.1. Zakres omawianej problematyki | str. 65
5.2. Zawarcie małżeństwa na podstawie art. 9 k.r.o. | str. 65
5.3. Małżeństwo obywateli polskich zawarte przed konsulem | str. 67
5.4. Zawarcie małżeństwa poza lokalem urzędu stanu cywilnego | str. 67
§ 4. Systematyka przesłanek zawarcia małżeństwa | str. 68
§ 5. Przesłanki konstytuujące małżeństwo | str. 70
1. Wprowadzenie | str. 70
2. Wymogi wspólne dla obu trybów zawierania małżeństwa | str. 71
2.1. Płeć nupturientów | str. 71
2.2. Jednoczesna obecność | str. 74
2.3. Oświadczenia o zawarciu małżeństwa | str. 75
2.4. Udział uprawnionego celebransa | str. 77
3. Dodatkowe przesłanki dotyczące małżeństwa zawieranego w trybie wyznaniowym | str. 79
3.1. Zawarcie małżeństwa o podwójnym skutku | str. 79
3.2. Sporządzenie aktu małżeństwa | str. 80
3.3. Zagadnienie zawarcia małżeństwa wyznaniowego jako przesłanki skuteczności zawarcia małżeństwa cywilnego | str. 81
4. Zawarcie małżeństwa jako zdarzenie prawne | str. 83
5. Problematyka nieistnienia małżeństwa | str. 85
§ 6. Zakazy zawarcia małżeństwa | str. 89
1. Ogólne wiadomości o zakazach zawarcia małżeństwa | str. 89
2. Wiek stron | str. 90
3. Stan psychiczny nupturientów | str. 92
3.1. Ubezwłasnowolnienie całkowite | str. 92
3.2. Choroba psychiczna i niedorozwój umysłowy | str. 93
4. Zakaz bigamii | str. 95
5. Istniejące między stronami związki prawnorodzinne | str. 95
5.1. Pokrewieństwo | str. 95
5.2. Przysposobienie | str. 96
5.3. Powinowactwo | str. 96
§ 7. Unieważnienie małżeństwa | str. 97
1. Podstawy unieważnienia małżeństwa | str. 97
1.1. Zawarcie małżeństwa mimo istniejącego zakazu | str. 98
1.2. Zawarcie małżeństwa pod wpływem wady oświadczenia woli | str. 102
1.2.1. Uwagi ogólne | str. 102
1.2.2. Wyłączenie (brak) świadomości | str. 102
1.2.3. Błąd co do tożsamości partnera | str. 104
1.2.4. Groźba | str. 105
1.2.5. Konwalidacja małżeństwa zawartego wskutek wady oświadczenia | str. 105
1.3. Wadliwe wykorzystanie pełnomocnictwa | str. 106
2. Wybrane kwestie proceduralne | str. 107
2.1. Tryb i właściwość rzeczowa sądu | str. 107
2.2. Problem legitymacji | str. 107
2.3. Unieważnienie małżeństwa po jego ustaniu | str. 109
3. Skutki unieważnienia małżeństwa | str. 112
Literatura | str. 114

Rozdział drugi
Prawna treść stosunku małżeństwa w ogólności | str. 116
§ 1. Założenia ogólne | str. 116
§ 2. Niemajątkowe obowiązki i prawa małżonków | str. 116
1. Normatywny katalog niemajątkowych obowiązków i praw małżonków | str. 116
2. Wspólne pożycie | str. 117
3. Wzajemna pomoc | str. 118
4. Małżeńska wierność | str. 119
5. Nazwisko małżonków | str. 120
6. Decydowanie o sprawach rodziny | str. 121
§ 3. Majątkowe obowiązki i prawa niezależne od istniejącego między małżonkami ustroju | str. 122
1. Zaspokajanie potrzeb rodziny | str. 122
2. Uprawnienie do korzystania z mieszkania współmałżonka | str. 124
3. Odpowiedzialność za zobowiązania zaciągnięte dla zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny | str. 125
4. Reprezentowanie małżonka w zarządzaniu jego majątkiem | str. 126
Literatura | str. 127

Rozdział trzeci
Relacje między małżonkami zależne od istniejącego między nimi ustroju majątkowego | str. 128
§ 1. Pojęcie małżeńskiego ustroju majątkowego i jego rodzaje | str. 128
§ 2. Ustrój wspólności ustawowej | str. 130
1. Ogólna charakterystyka wspólności ustawowej | str. 130
2. Zakres majątku osobistego każdego z małżonków | str. 132
3. Przesunięcia majątkowe między różnymi majątkami małżonków | str. 133
4. Zarządzanie przez małżonków majątkiem wspólnym | str. 135
4.1. Pojęcie zarządu | str. 135
4.2. Podstawowe zasady zarządzania przez małżonków wspólnym majątkiem | str. 136
4.3. Rola sądu | str. 140
5. Odpowiedzialność małżonków za zobowiązania | str. 142
5.1. Zasady ogólne | str. 142
5.2. Dopuszczalność zaspokojenia się wierzyciela jednego z małżonków z całego majątku wspólnego | str. 143
5.3. Możliwość zaspokojenia się wierzyciela jednego z małżonków z części majątku wspólnego | str. 144
5.4. Odpowiedzialność małżonków za zobowiązania publicznoprawne | str. 147
6. Ustanie wspólności | str. 148
6.1. Przyczyny | str. 148
6.2. Skutki | str. 151
§ 3. Odrębności ustrojów umownych | str. 154
1. Pojęcie i znaczenie intercyzy | str. 154
2. Ustroje umownej wspólności | str. 155
3. Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków | str. 156
Literatura | str. 160

Rozdział czwarty
Ustanie małżeństwa | str. 162
§ 1. Uwagi ogólne | str. 162
§ 2. Śmierć małżonków | str. 163
§ 3. Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód | str. 166
1. Przesłanki rozwodowe | str. 166
1.1. Wprowadzenie | str. 166
1.2. Przesłanka pozytywna | str. 167
1.3. Przesłanki negatywne (przeszkody rozwodowe) | str. 168
1.3.1. Katalog | str. 168
1.3.2. Dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków | str. 169
1.3.3. Zasady współżycia społecznego | str. 171
1.3.4. Wyłączna wina powoda | str. 172
1.3.5. Uwaga końcowa | str. 175
2. Instrumenty ochrony integralności rodziny stosowane w toku postępowania rozwodowego | str. 175
3. Orzeczenia zabezpieczające wydawane w czasie postępowania rozwodowego | str. 176
4. Treść rozstrzygnięcia w sprawie rozwodowej | str. 177
4.1. Możliwe kierunki i zakres rozstrzygnięcia | str. 177
4.2. Wina małżonków | str. 178
4.3. Władza rodzicielska | str. 180
4.4. Kontakty rodziców z dziećmi | str. 183
4.5. Alimentowanie dzieci | str. 184
4.6. Rozstrzygnięcie kwestii mieszkaniowej | str. 186
4.7. Dostarczanie byłemu małżonkowi środków utrzymania | str. 188
5. Zmiana orzeczenia wydanego w sprawie rozwodowej | str. 191
6. Nazwisko małżonków po rozwodzie | str. 192
Literatura | str. 193

Rozdział piąty
Separacja | str. 194
§ 1. Uwagi wstępne | str. 194
1. Separacja jako zjawisko faktyczne i jako instytucja prawna | str. 194
2. Separacja a rozwód | str. 196
§ 2. Przesłanki orzeczenia separacji | str. 197
§ 3. Wybrane kwestie proceduralne | str. 198
§ 4. Skutki orzeczonej separacji | str. 200
1. Zasada podstawowa | str. 200
2. Treść prawnego stosunku małżeństwa po orzeczeniu separacji | str. 202
§ 5. Zniesienie separacji | str. 205
1. Przesłanka, tryb i właściwość rzeczowa sądu | str. 205
2. Skutki postanowienia znoszącego separację | str. 207
Literatura | str. 210

Część trzecia
POKREWIEŃSTWO

Rozdział pierwszy
Pochodzenie dziecka | str. 213
§ 1. Wprowadzenie | str. 213
§ 2. Ustalenie i zaprzeczenie macierzyństwa | str. 214
1. Reguły podstawowe | str. 214
2. Sądowe ustalenie macierzyństwa | str. 216
3. Sądowe zaprzeczenie macierzyństwa | str. 217
4. Uwaga końcowa | str. 218
§ 3. Domniemanie pochodzenia dziecka od męża jego matki | str. 219
1. Czasowe ramy działania domniemania małżeńskiego pochodzenia dziecka | str. 219
2. Kolizje domniemań | str. 222
3. Zaprzeczenie ojcostwa | str. 223
3.1. Problem legitymacji | str. 223
3.2. Przesłanki | str. 226
3.3. Skutki wyroku uwzględniającego powództwo | str. 227
§ 4. Uznanie ojcostwa | str. 228
1. Charakterystyka uznania | str. 228
1.1. Istota uznania | str. 228
1.2. Podmiot uznający, uznawany i przyjmujący oświadczenie o uznaniu | str. 229
1.3. Potwierdzenie ojcostwa uznającego przez matkę dziecka | str. 232
1.4. Akt urodzenia uznanego dziecka | str. 234
2. Ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa | str. 234
3. Zagadnienie bezwzględnej nieważności uznania ojcostwa | str. 236
4. Skutki ustalenia bezskuteczności uznania lub stwierdzenia jego nieważności | str. 238
§ 5. Sądowe ustalenie ojcostwa | str. 239
1. Charakterystyka ogólna | str. 239
2. Możliwości obrony strony pozwanej | str. 241
Literatura | str. 245

Rozdział drugi
Stosunki między rodzicami a dziećmi (w ogólności) | str. 246
§ 1. Systematyka prawnorodzinnych relacji między rodzicami a dziećmi | str. 246
§ 2. Wzajemny obowiązek szacunku i wspierania się rodziców i dzieci | str. 247
§ 3. Nazwisko dziecka | str. 248
1. Nazwisko dziecka małżeńskiego | str. 249
2. Nazwisko dziecka pozamałżeńskiego | str. 251
2.1. Nazwisko dziecka nieznanych rodziców | str. 251
2.2. Nazwisko dziecka w wypadku ustalenia samego tylko macierzyństwa | str. 252
2.3. Nazwisko dziecka o ustalonym pochodzeniu od obojga rodziców | str. 252
3. Zmiana nazwiska wynikająca ze zmiany stanu cywilnego dziecka lub dokonana po rekonstrukcji jego rodziny | str. 253
§ 4. Obowiązek dziecka przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny | str. 255
Literatura | str. 256

Rozdział trzeci
Władza rodzicielska | str. 257
§ 1. Pojęcie, podmioty i charakter prawny | str. 257
1. Pojęcie | str. 257
1.1. Podstawowe funkcje władzy rodzicielskiej | str. 257
1.2. Terminologia | str. 258
2. Podmioty | str. 259
2.1. Podmioty, którym przysługuje władza rodzicielska | str. 259
2.1.1. Krąg podmiotów, którym władza rodzicielska może potencjalnie przysługiwać | str. 259
2.1.2. Przesłanki przysługiwania władzy rodzicielskiej | str. 260
2.2. Podmiot poddany władzy rodzicielskiej | str. 263
2.3. Podmioty uczestniczące w wykonywaniu władzy rodzicielskiej | str. 265
3. Charakter prawny | str. 265
3.1. Wieloznaczność określenia "władza rodzicielska" | str. 265
3.2. Stosunki prawne w obrębie władzy rodzicielskiej | str. 266
§ 2. Treść (atrybuty) władzy rodzicielskiej | str. 268
1. Elementy treści władzy rodzicielskiej w ogólności | str. 268
2. Osobowy element treści władzy rodzicielskiej | str. 269
2.1. Wprowadzenie | str. 269
2.2. Czynności faktyczne | str. 269
2.3. Wpływ rodziców na ukształtowanie osobistej, rodzinnej i prawnopracowniczej sytuacji dziecka | str. 272
2.3.1. Uwaga wstępna | str. 272
2.3.2. Kształtowanie imienia i nazwiska dziecka | str. 272
2.3.3. Decyzje wpływające na stan cywilny dziecka | str. 273
2.3.4. Udział w kreowaniu zastępczego środowiska opiekuńczo-wychowawczego dziecka | str. 274
2.3.5. Wpływ na pozostawanie przez małoletniego w stosunku pracy | str. 275
2.3.6. Podsumowanie | str. 275
2.4. Problematyka miejsca zamieszkania dziecka | str. 275
2.5. Sfera kontaktów rodziców i dzieci (wzmianka) | str. 276
2.6. Uwaga końcowa | str. 276
3. Piecza nad majątkiem dziecka | str. 277
4. Atrybut przedstawicielstwa | str. 277
§ 3. Wykonywanie władzy rodzicielskiej | str. 279
1. Zasada samodzielności działania (autonomii) rodziców | str. 279
2. Zasada pomocy organów władzy publicznej | str. 281
3. Posłuszeństwo dziecka | str. 285
4. Reguły uzupełniające | str. 286
5. Kryteria należytego wykonywania władzy rodzicielskiej | str. 288
6. Odpowiedzialność rodziców | str. 290
§ 4. Modyfikacje władzy rodzicielskiej i jej ustanie | str. 292
1. Zmiany w zakresie władzy rodzicielskiej | str. 292
1.1. Normatywne przypadki modyfikowania władzy rodzicielskiej (w ogólności) | str. 292
1.2. Zarządzenia ograniczające władzę rodzicielską | str. 293
1.2.1. Zarządzenia wydawane przez sąd opiekuńczy na podstawie art. 109 k.r.o. | str. 293
1.2.2. Pozakodeksowe przypadki ingerencji sądu modyfikującej władzę rodzicielską | str. 295
1.3. Zawieszenie władzy rodzicielskiej | str. 296
2. Ustanie władzy rodzicielskiej | str. 297
2.1. Przyczyny ustania władzy rodzicielskiej | str. 297
2.1.1. Zdarzenia niezależne od woli podmiotów | str. 297
2.1.2. Orzeczenia sądowe skutkujące pośrednio ustaniem władzy rodzicielskiej | str. 298
2.1.3. Pozbawienie władzy rodzicielskiej | str. 298
2.2. Skutki ustania władzy rodzicielskiej | str. 301
Literatura | str. 302

Rozdział czwarty
Piecza zastępcza | str. 303
§ 1. Zastępcze środowiska opiekuńczo-wychowawcze (wzmianka) | str. 303
§ 2. Podstawowe wiadomości o pieczy zastępczej | str. 304
1. Przesłanka i cel umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej | str. 304
2. Podstawowe formy organizowania pieczy zastępczej | str. 305
§ 3. Normatywne zasady funkcjonowania pieczy zastępczej | str. 305
1. Zasada subsydiarności | str. 305
2. Zasada pomocniczości | str. 306
3. Zasada wspólnej pieczy nad rodzeństwem | str. 306
§ 4. Piecza podzielona | str. 307
§ 5. Rodzinna piecza zastępcza | str. 309
1. Formy (w ogólności) | str. 309
2. Kandydaci na rodziców zastępczych i do prowadzenia rodzinnych domów dziecka | str. 309
3. Podstawowe zadania | str. 310
4. Typologia rodzin zastępczych | str. 310
5. Rodzinny dom dziecka | str. 312
6. Dodatkowa pomoc dla rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka | str. 313
7. Nadzorowanie rodzinnych form pieczy zastępczej | str. 314
8. Wsparcie materialne (odesłanie) | str. 315
§ 6. Instytucjonalna piecza zastępcza | str. 315
1. Podstawowe formy, organizacja i finansowanie | str. 315
2. Pracownicy placówek instytucjonalnej pieczy zastępczej | str. 316
3. Podstawowe zadania | str. 316
4. Placówki opiekuńczo-wychowawcze | str. 317
5. Regionalna placówka opiekuńczo-terapeutyczna | str. 319
6. Interwencyjny ośrodek preadopcyjny | str. 319
7. Kierowanie dzieci do placówek pieczy instytucjonalnej | str. 319
8. Nadzorowanie instytucjonalnej pieczy zastępczej | str. 320
Literatura | str. 321

Rozdział piąty
Kontakty z dziećmi | str. 322
§ 1. Wprowadzenie | str. 322
§ 2. Istota kontaktów | str. 324
§ 3. Regulacja kontaktów rodziców z dzieckiem | str. 325
§ 4. Formy ingerencji sądu w sferę kontaktów rodziców z dzieckiem | str. 326
1. Uwagi ogólne | str. 326
2. Ograniczenie kontaktów | str. 327
3. Zakaz kontaktowania się | str. 327
4. Inne zarządzenia | str. 328
§ 5. Kontakty dziecka z innymi osobami bliskimi | str. 329
Literatura | str. 330

Rozdział szósty
Przysposobienie | str. 331
§ 1. Powstanie stosunku przysposobienia | str. 331
1. Wprowadzenie | str. 331
2. Przesłanki przysposobienia | str. 332
2.1. Systematyka przesłanek adopcyjnych | str. 332
2.2. Wymagania odnoszące się do adoptowanego dziecka | str. 332
2.3. Przesłanki dotyczące przysposabiającego | str. 335
2.4. Zgoda rodziców | str. 337
2.5. Zgoda innych podmiotów | str. 341
2.6. Rola sądu opiekuńczego i ośrodków adopcyjnych | str. 342
§ 2. Rodzaje przysposobienia | str. 344
1. Konstatacja ogólna | str. 344
2. Podmiotowe typy adopcji | str. 345
3. Przedmiotowe rodzaje przysposobienia | str. 348
3.1. Adopcja pełna zwykła | str. 348
3.2. Przysposobienie całkowite | str. 350
3.3. Adopcja niepełna | str. 351
§ 3. Zniesienie stosunku przysposobienia | str. 353
1. Przyczyny zniesienia stosunku przysposobienia | str. 353
2. Rozwiązanie adopcji | str. 354
3. Ponowne przysposobienie dziecka | str. 357
Literatura | str. 358

Rozdział siódmy
Obowiązek alimentacyjny | str. 359
§ 1. Ogólna charakterystyka obowiązku alimentacyjnego | str. 359
§ 2. Zakres podmiotowy i kolejność obowiązków | str. 363
1. Źródła obowiązku alimentacyjnego | str. 363
2. Kolejność obowiązków alimentacyjnych | str. 365
3. Roszczenia zwrotne | str. 369
§ 3. Przesłanki alimentacji | str. 370
1. Przesłanki konieczne | str. 370
1.1. Niedostatek uprawnionego | str. 370
1.2. Usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego | str. 373
1.3. Sprzeczność żądania alimentów z zasadami współżycia społecznego | str. 375
2. Przesłanki dodatkowe | str. 376
2.1. Obowiązek alimentacyjny rodzeństwa | str. 376
2.2. Obowiązek alimentacyjny powinowatych | str. 378
3. Konkluzja | str. 380
§ 4. Formy wykonywania obowiązku alimentacyjnego | str. 380
§ 5. Roszczenia matki dziecka pozamałżeńskiego związane z ciążą i porodem | str. 382
§ 6. Ochrona roszczeń i świadczeń alimentacyjnych | str. 384
Literatura | str. 388

Część czwarta
OPIEKA I KURATELA

Rozdział pierwszy
Opieka | str. 391
§ 1. Wprowadzenie | str. 391
§ 2. Tryb ustanawiania opieki | str. 394
§ 3. Prawna treść opieki | str. 399
1. Atrybuty opieki w ogólności | str. 399
2. Piecza nad osobą pupila | str. 399
3. Piecza nad majątkiem pozostającego pod opieką | str. 400
4. Reprezentacja | str. 402
§ 4. Sprawowanie opieki | str. 403
1. Zasada nadzoru sądu opiekuńczego | str. 403
2. Zasady uzupełniające | str. 404
§ 5. Zwolnienie opiekuna i ustanie opieki | str. 407
1. Zwolnienie opiekuna | str. 407
2. Przyczyny i skutki ustania opieki | str. 408
Literatura | str. 410

Rozdział drugi
Kuratela | str. 411
§ 1. Uwagi ogólne | str. 411
§ 2. Szczególne rodzaje kurateli | str. 414
1. Kuratela dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej | str. 414
2. Kuratela dla dziecka poczętego | str. 417
3. Kuratela dla osoby niepełnosprawnej | str. 418
4. Kuratela dla nieobecnego | str. 419
Literatura | str. 420