Spadek i darowizna w prawie cywilnym i podatkowym

Wykaz skrótów
str. 13

Od Autora
str. 17

CZĘŚĆ I
Spadki, darowizny i inne tytuły nabycia

ROZDZIAŁ 1. Spadek i jego skład
str. 19

1.1. Cechy spadku
str. 19
1.2. Pojęcie praw i obowiązków majątkowych
str. 22
1.3. Wyłączenia podmiotowe ze spadku
str. 37
1.4. Wyłączenia przedmiotowe ze spadku
str. 39
1.5. Posiadanie, ekspektatywa a skład spadku
str. 40
1.6. Dług a odpowiedzialność za spadek
str. 41
1.7. Zobowiązania podatkowe a spadek
str. 42

ROZDZIAŁ 2. Dziedziczenie - uwagi ogólne
str. 46

2.1. Pojęcie dziedziczenia
str. 46
2.2. Zdolność do dziedziczenia. Powołanie do dziedziczenia
str. 47
2.3. Niegodność dziedziczenia
str. 49
2.4. Umowy o spadek
str. 52
2.5. Otwarcie spadku
str. 55

ROZDZIAŁ 3. Dziedziczenie ustawowe
str. 57

3.1. Ogólne zasady dziedziczenia ustawowego
str. 57
3.2. Dziedziczenie spadkobierców grupy pierwszej
str. 58
3.3. Dziedziczenie spadkobierców grupy drugiej
str. 62
3.4. Dziedziczenie dziadków spadkodawcy i zstępnych dziadków spadkodawcy (grupa trzecia)
str. 64
3.5. Dziedziczenie pasierbów (grupa czwarta)
str. 65
3.6. Dziedziczenie w braku krewnych i powinowatych
str. 66
3.7. Dziedziczenie ustawowe gospodarstwa rolnego i wkładu gruntowego do rolniczej spółdzielni produkcyjnej
str. 67
3.8. Dziedziczenie ustawowe a uprawnienie dziadków spadkodawcy
str. 74

ROZDZIAŁ 4. Dziedziczenie testamentowe
str. 76

4.1. Uwagi wstępne
str. 76
4.2. Istota testamentu
str. 77
4.3. Testament
str. 78
4.3.1. Treść, formy i wymogi formalne testamentów
str. 78
4.3.2. Testamenty zwykłe
str. 81
4.3.3. Testamenty szczególne
str. 85
4.4. Przesłanki ważności testamentu, jego nieważność
str. 89
4.5. Odwołanie i wykładnia testamentu
str. 93
4.6. Otwarcie i ogłoszenie testamentu
str. 97
4.7. Powołanie spadkobiercy
str. 98
4.8. Podstawienie i przyrost
str. 102
4.9. Zachowek i wydziedziczenie
str. 105

ROZDZIAŁ 5. Inne rozrządzenia testamentowe
str. 112

5.1. Zapis zwykły a zapis windykacyjny, dalszy zapis i zapis naddziałowy
str. 112
5.2. Zapis windykacyjny
str. 118
5.3. Polecenie testamentowe
str. 122
5.4. Wykonawca testamentu
str. 123
5.5. Testament działowy
str. 125

ROZDZIAŁ 6. Przyjęcie lub odrzucenie spadku
str. 127

6.1. Pojęcie. Termin. Rodzaje i zdolność do złożenia oświadczenia
str. 127
6.2. Przyjęcie spadku wprost i z dobrodziejstwem inwentarza
str. 132
6.3. Oświadczenie o odrzuceniu spadku
str. 133
6.4. Zabezpieczenie spadku, spis inwentarza, organy uprawnione, w tym podatkowe
str. 136
6.5. Czynności referendarza w postępowaniu spadkowym
str. 138

ROZDZIAŁ 7. Odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe
str. 140

7.1. Zasady ogólne odpowiedzialności za długi spadkowe
str. 140
7.2. Odpowiedzialność spadkobiercy przed przyjęciem spadku
str. 141
7.3. Odpowiedzialność spadkobiercy po przyjęciu spadku
str. 142
7.4. Odpowiedzialność spadkobiercy przed działem spadku i po dziale spadku
str. 146
7.5. Następstwo prawne i zasady odpowiedzialności podatkowej spadkobierców
str. 148
7.6. Odpowiedzialność spadkobierców podatnika i płatnika
str. 152
7.7. Odpowiedzialność spadkobierców inkasenta i zapisobierców
str. 154
7.8. Następstwo prawne spadkobierców z tytułu zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych
str. 155
7.9. Spadkobiercy podatnika, płatnika, inkasenta, nadpłata i zwrot podatku
str. 156

ROZDZIAŁ 8. Stwierdzenie nabycia spadku i przedmiotu zapisu windykacyjnego
str. 158

8.1. Rola postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku
str. 158
8.2. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Wniosek
str. 159
8.3. Zakres kognicji sądu oraz treść postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku
str. 161
8.4. Tryby uchylenia lub zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku
str. 163
8.5. Skutki prawne stwierdzenia nabycia spadku
str. 166
8.6. Stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego
str. 172

ROZDZIAŁ 9. Akt poświadczenia dziedziczenia
str. 179

9.1. Uwagi ogólne
str. 179
9.2. Procedura uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 181
9.3. Przesłanki sporządzenia notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 182
9.3.1. Przesłanki sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 182
9.3.2. Treść protokołu dziedziczenia
str. 185
9.3.3. Treść notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 188
9.3.4. Zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 191
9.4. Rozwiązania zapewniające bezpieczeństwo aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 192
9.5. Tryb wzruszania zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 193
9.6. Skutki prawne wprowadzenia trybu sporządzania aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 194
9.7. Ograniczenia wydawania aktu poświadczenia dziedziczenia. Dziedziczenie gospodarstw rolnych
str. 195
9.8. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku a sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 196
9.9. Zapis windykacyjny w procedurze wydawania aktu poświadczenia dziedziczenia
str. 198

ROZDZIAŁ 10. Dział spadku
str. 202

10.1. Ogólna charakterystyka stosunków prawnych między spadkobiercami przed działem spadku
str. 202
10.2. Sposoby zbycia spadku przed działem spadku
str. 205
10.3. Istota działu spadku
str. 207
10.4. Umowny dział spadku
str. 208
10.5. Sądowy dział spadku
str. 211
10.6. Zaliczanie w dziale spadku darowizn na schedę spadkową
str. 220
10.7. Dział spadku obejmującego gospodarstwo rolne (wkład gruntowy do rolniczej spółdzielni produkcyjnej)
str. 223
10.8. Skutki prawne działu spadku
str. 224
10.9. Notarialny rejestr testamentów
str. 226

ROZDZIAŁ 11. Darowizna
str. 228

11.1. Ogólna charakterystyka umowy darowizny
str. 228
11.2. Skutki prawne zawarcia umowy darowizny
str. 234
11.3. Odwołanie darowizny niewykonanej
str. 235
11.4. Odwołanie darowizny wykonanej
str. 238
11.5. Rażąca niewdzięczność obdarowanego jako przesłanka odwołania darowizny
str. 239
11.6. Rozwiązanie umowy darowizny
str. 243
11.7. Polecenie darczyńcy
str. 244
11.8. Darowizna na wypadek śmierci
str. 246

ROZDZIAŁ 12. Zasiedzenie
str. 250

12.1. Uwagi ogólne
str. 250
12.2. Przedmiot i przesłanki zasiedzenia
str. 251
12.3. Zasiedzenie służebności
str. 260
12.4. Skutki zasiedzenia
str. 264
12.5. Postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia
str. 264

ROZDZIAŁ 13. Zniesienie współwłasności
str. 268

13.1. Uwagi ogólne
str. 268
13.2. Charakterystyka współwłasności w częściach ułamkowych
str. 268
13.3. Tryby zniesienia współwłasności w częściach ułamkowych
str. 270
13.4. Sposoby zniesienia współwłasności
str. 279
13.5. Podział nieruchomości
str. 283

ROZDZIAŁ 14. Użytkowanie i służebności
str. 287

14.1. Uwagi wstępne
str. 287
14.2. Pojęcie użytkowania
str. 292
14.3. Rodzaje użytkowania
str. 294
14.4. Pojęcie służebności
str. 297
14.5. Służebności gruntowe
str. 298
14.6. Służebności osobiste
str. 305
14.7. Służebności gruntowe a służebności osobiste
str. 308

ROZDZIAŁ 15. Renta
str. 310

15.1. Pojęcie renty
str. 310
15.2. Rodzaje renty
str. 311
15.3. Treść i forma umowy renty
str. 312

ROZDZIAŁ 16. Wkłady oszczędnościowe, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, środki zgromadzone w pracowniczym programie emerytalnym
str. 316

16.1. Uwagi wstępne
str. 316
16.2. Dyspozycja wkładem oszczędnościowym na wypadek śmierci
str. 316
16.3. Dyspozycja jednostkami uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym na wypadek śmierci
str. 320
16.4. Dyspozycja środkami pieniężnymi przez członka funduszu emerytalnego
str. 323

CZĘŚĆ II
Podatek od spadków i darowizn

ROZDZIAŁ 1. Tytuły opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn
str. 327

1.1. Dziedziczenie, zapis zwykły, dalszy zapis, zapis windykacyjny i polecenie testamentowe jako tytuły opodatkowania. Przedmiot opodatkowania
str. 327
1.2. Wzajemny stosunek ustawy o podatku od spadków i darowizn i ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wyłączenia z opodatkowania
str. 332
1.3. Opodatkowanie darowizny i polecenia darczyńcy
str. 337
1.3.1. Przedmiot opodatkowania
str. 337
1.3.2. Wyłączenie z opodatkowania
str. 341
1.4. Opodatkowanie w przypadku zasiedzenia
str. 343
1.5. Opodatkowanie nieodpłatnego zniesienia współwłasności
str. 344
1.6. Opodatkowanie zachowku
str. 348
1.7. Opodatkowanie nieodpłatnej renty, użytkowania i służebności
str. 350
1.8. Opodatkowanie nabycia prawa do wkładu oszczędnościowego na skutek dyspozycji wkładem na wypadek śmierci
str. 351
1.9. Opodatkowanie dokonanej przez uczestnika funduszu inwestycyjnego dyspozycji na wypadek śmierci
str. 352

ROZDZIAŁ 2. Zakres podmiotowy opodatkowania i moment powstania obowiązku podatkowego
str. 353

2.1. Uwagi ogólne
str. 353
2.2. Nabywcy prawa własności rzeczy i praw majątkowych jako podatnicy podatku od spadków i darowizn
str. 354
2.3. Umowy międzynarodowe
str. 356
2.4. Podmiot obciążony obowiązkiem podatkowym
str. 358
2.5. Moment powstania obowiązku podatkowego i jego skutki
str. 359
2.5.1. Wprowadzenie
str. 359
2.5.2. Dziedziczenie
str. 360
2.5.3. Zapis zwykły, dalszy zapis, polecenie testamentowe i polecenie darczyńcy
str. 362
2.5.4. Zapis windykacyjny
str. 363
2.5.5. Zachowek
str. 364
2.5.6. Prawo do wkładu oszczędnościowego i jednostek uczestnictwa
str. 365
2.5.7. Darowizna
str. 365
2.5.8. Zasiedzenie
str. 366
2.5.9. Nieodpłatne zniesienie współwłasności
str. 366
2.5.10. Nieodpłatne nabycie służebności, renty i użytkowania
str. 367
2.5.11. Ponowienie momentu powstania obowiązku podatkowego
str. 368

ROZDZIAŁ 3. Zwolnienia podatkowe
str. 376

3.1. Pojęcie zwolnienia podatkowego
str. 376
3.2. Zwolnienia przedmiotowe (art. 4 u.p.s.d.)
str. 378
3.2.1. Wprowadzenie
str. 378
3.2.2. Zwolnienia dotyczące gospodarstw rolnych
str. 378
3.2.3. Zwolnienia dotyczące nieruchomości
str. 381
3.2.4. Zwolnienia w zakresie wyposażenia mieszkań i ruchomości
str. 384
3.2.5. Zwolnienia mające za przedmiot pieniądze
str. 386
3.2.6. Zwolnienie rekompensat
str. 389
3.3. Zwolnienie podmiotowe (art. 4a u.p.s.d.)
str. 390
3.3.1. Zakres podmiotowy zwolnienia a podatnicy grupy pierwszej
str. 390
3.3.2. Przesłanki nabycia zwolnienia
str. 393
3.3.3. Zgłoszenie, jego treść, termin złożenia i charakter prawny
str. 400
3.3.4. Brak przepisów przejściowych w ustawie wydłużającej termin do złożenia zgłoszenia. Pytanie do Trybunału Konstytucyjnego
str. 404
3.3.5. Konsekwencje niedopełnienia warunków zwolnienia
str. 408
3.3.6. Termin wejścia w życie art. 4a u.p.s.d
str. 409
3.4. Przykłady zastosowania zwolnień podmiotowych i przedmiotowych
str. 410
3.5. Obliczanie terminu prawomocności postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku
str. 429
3.6. Zwolnienie podatkowe przedmiotu zapisu windykacyjnego
str. 432

ROZDZIAŁ 4. Podstawa opodatkowania
str. 434

4.1. Wartość czysta a wartość oszacowana
str. 434
4.2. Wartość nabytych rzeczy lub praw majątkowych
str. 434
4.3. Długi i ciężary
str. 437
4.4. Czysta wartość i minimum podatkowe
str. 441
4.5. Sposób obliczenia wartości rynkowej rzeczy i praw majątkowych. Kumulacja przedmiotowo-podmiotowa
str. 442

ROZDZIAŁ 5. Wysokość podatku
str. 451

5.1. Pojęcie wysokości podatku
str. 451
5.2. Grupy podatkowe
str. 451
5.3. Grupy podatkowe a spadkobiercy ustawowi
str. 454
5.4. Kwoty wolne od podatku i skala podatkowa
str. 456
5.4.1. Kwoty wolne od podatku
str. 456
5.4.2. Skala podatkowa
str. 457
5.5. Opodatkowanie nabycia niezgłoszonego do opodatkowania a opodatkowanie przychodów ze źródeł nieujawnionych (art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.)
str. 460

ROZDZIAŁ 6. Ulga mieszkaniowa
str. 464

6.1. Istota i cel ulgi mieszkaniowej
str. 464
6.2. Zakres podmiotowy ulgi mieszkaniowej
str. 466
6.3. Zakres przedmiotowy ulgi mieszkaniowej
str. 468
6.4. Warunki nabycia prawa do ulgi mieszkaniowej
str. 470
6.5. Wysokość ulgi mieszkaniowej
str. 475
6.6. Zbycie budynku mieszkalnego (lokalu mieszkalnego) lub udziału a zachowanie prawa do ulgi mieszkaniowej
str. 477

ROZDZIAŁ 7. Zeznanie i zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn
str. 482

7.1. Pojęcia "zeznanie podatkowe" i "zobowiązanie podatkowe"
str. 482
7.2. Zeznanie podatkowe
str. 483
7.3. Pojęcie płatnika podatku
str. 486
7.4. Notariusz jako płatnik podatku od spadków i darowizn
str. 487
7.5. Odpowiedzialność notariusza jako płatnika
str. 494
7.6. Odpowiedzialność innych płatników podatku od spadków i darowizn
str. 497
7.7. Ustalenie zobowiązania podatkowego i sposób zapłaty podatku
str. 500
7.8. Przedawnienie
str. 501
7.8.1. Przedawnienie prawa do wydania decyzji o ustaleniu zobowiązania podatkowego i przedawnienie zobowiązania podatkowego
str. 501
7.8.2. Przedawnienie w przypadku ponowienia obowiązku podatkowego
str. 502
7.9. Właściwość organów podatkowych
str. 504
Wzór nr 1. Wniosek o nałożenie obowiązku złożenia testamentu
str. 509
Wzór nr 2. Wniosek o przesłuchanie świadków testamentu ustnego
str. 512
Wzór nr 3. Wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu
str. 514
Wzór nr 4. Wniosek o ustanowienie kuratora spadku nieobjętego
str. 516
Wzór nr 5. Oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza
str. 519
Wzór nr 6. Wniosek o wyjawienie przedmiotów spadkowych
str. 522
Wzór nr 7. Wniosek o zabezpieczenie spadku
str. 525
Wzór nr 8. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
str. 527
Wzór nr 9. Wniosek o uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku
str. 531
Wzór nr 10. Wniosek o uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku
str. 534
Wzór nr 11. Wniosek o zmianę stwierdzenia nabycia spadku
str. 536
Wzór nr 12. Wniosek o zatwierdzenie przez sąd oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku
str. 539
Wzór nr 13. Wniosek o zgodny dział spadku
str. 542
Wzór nr 14. Pozew o uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia
str. 546
Wzór nr 15. Pozew o zachowek
str. 549
Wzór nr 16. Pozew o wykonanie zapisu
str. 552
Wzór nr 17. Pozew o zmniejszenie zapisu
str. 555
Wzór nr 18. Wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości
str. 558
Wzór nr 19. Wniosek o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
str. 560
Wzór nr 20. Przykładowe wzory testamentów własnoręcznych
str. 563
Wzór nr 21. Zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych
str. 566
Wzór nr 22. Zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych
str. 570
Wzór nr 23. Załącznik do zeznania SD-3
str. 574
Wzór nr 24. Załącznik do zeznania SD-3
str. 576
Wzór nr 25. Decyzja ustalająca wysokość podatku od spadków i darowizn
str. 578
Wzór nr 26. Protokół dziedziczenia
str. 580
Wzór nr 27. Akt poświadczenia dziedziczenia
str. 584
Wzór nr 28. Testament notarialny z zapisem windykacyjnym
str. 587
Wzór nr 29. Akt poświadczenia dziedziczenia ze stwierdzeniem nabycia zapisu windykacyjnego
str. 590

Bibliografia
str. 593

Aneks
str. 599

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768)
str. 599
2. Ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 85, poz. 458) - wyciąg
str. 610