Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz

13. [Nieskuteczne udzielenie urlopu bezpłatnego a prawo do zasiłku chorobowego]

Udzielenie pracownikowi urlopu bezpłatnego - niezgodnie z przepisem art. 174 § 1 k.p. - z inicjatywy zakładu pracy i bez pisemnego wniosku o udzielenie mu takiego urlopu - jest w świetle prawa bezskuteczne. Pracownikowi, który w okresie tak udzielonego urlopu bezpłatnego był niezdolny do pracy wskutek choroby, przysługuje zasiłek chorobowy (teza wyroku SA w Łodzi z dnia 15 października 1996 r., III AUa 34/96, OSA 1997, z. 10, poz. 35).

14. [Niezdolność do pracy w czasie urlopu wychowawczego]

Zachorowanie w trakcie urlopu wychowawczego również nie jest ryzykiem ubezpieczeniowym. Niezdolność do pracy, będąca skutkiem zachorowania, nie rodzi więc prawa do zasiłku chorobowego. Podobnie jak w przypadku urlopu bezpłatnego, jeśli niezdolność do pracy powstanie przed urlopem (na przykład na kilka dni przed rozpoczęciem korzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego), lub trwała po jego zakończeniu, to zarówno za okres poprzedzający urlop wychowawczy, jak i za następujący po takim urlopie przysługiwał będzie zasiłek chorobowy. Pracownik niezdolny do pracy w trakcie przebywania na urlopie wychowawczym nie tylko nie nabędzie prawa do zasiłku chorobowego (dotyczyło to będzie całego okresu urlopu wychowawczego), ale dodatkowo okres niezdolności do pracy nie będzie wliczany do okresu zasiłkowego (art. 12 ust. 3 ustawy). Z urlopu wychowawczego można zrezygnować w każdym czasie, jednakże rezygnacja taka będzie skuteczna tylko za zgodą pracodawcy. Jeśli natomiast pracodawca nie wyrazi zgody na wcześniejsze zakończenie przez pracownika urlopu wychowawczego, pracownik może jednostronnie z urlopu zrezygnować, zawiadamiając pracodawcę o zamiarze tej rezygnacji z 30-dniowym wyprzedzeniem. Pracodawca jest wówczas obowiązany zastosować się do terminu wskazanego przez pracownika i dopuścić go do pracy w tym terminie (art. 1863 k.p.).

15. [Niezdolność do pracy w czasie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności]

Niezdolność do pracy, będąca skutkiem zachorowania, nie rodzi prawa do zasiłku chorobowego również w okresie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności. W obecnym stanie prawnym wynika to z okoliczności, że pracownicy w tych okresach nie zachowują prawa do wynagrodzenia w całości ani w części. Dlatego w piśmiennictwie wskazuje się, że aktualnie rola tych zapisów sprowadza się do informacji, że pracownik nie tracąc zarobku, nie ma prawa do zasiłku chorobowego zastępującego ten zasiłek (I. Jędrasik-Jankowska, Prawo socjalne. Komentarz..., art. 12). Wyjątkiem jest tu sytuacja, gdy ubezpieczony wykonuje pracę w czasie pobytu w areszcie i stanie się niezdolny do pracy, wówczas może nabyć prawo do zasiłku chorobowego z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (verba legis: "prawo do zasiłku wynika z ubezpieczenia chorobowego osób wykonujących odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania"). W okresie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności, podobnie jak w przypadku urlopu bezpłatnego, należy przyjąć, że jeśli niezdolność do pracy powstanie przed tymczasowym aresztowaniem (na przykład na kilka dni przed aresztowaniem), to za okres poprzedzający aresztowanie przysługiwał będzie zasiłek chorobowy. Pracownik niezdolny do pracy w trakcie przebywania w areszcie lub odbywając karę pozbawienia wolności nie tylko nie nabędzie prawa do zasiłku chorobowego (będzie to dotyczyło całego okresu aresztowania), ale dodatkowo okres niezdolności do pracy nie będzie wliczany do okresu zasiłkowego (art. 12 ust. 3 ustawy).
Zgodnie z tezą uchwały SN z dnia 27 czerwca 1988, III UZP 13/88, zasiłek chorobowy nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy przypadającej w czasie tymczasowego aresztowania bez względu na przyczynę umorzenia postępowania karnego. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podniósł, że skoro z przepisu art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. (aktualnie art. 12 ust. 2 pkt 2 komentowanej ustawy) wynika, iż zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy przypadającej w czasie tymczasowego aresztowania, nadto przepis ten jako szczególny podlega wykładni ścisłej, a jego brzmienie nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości – to zgodnie z wykładnią językową zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy przypadającej w czasie tymczasowego aresztowania bez względu na przyczynę umorzenia postępowania karnego. Gdyby ustawodawca nie zamierzał objąć dyspozycją art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. osób, w stosunku do których postępowanie zostało umorzone z innych przyczyn niż amnestia lub przedawnienie, to dałby temu wyraz w treści przepisu (uchwała SN z dnia 27 czerwca 1988, III UZP 13/88, OSNC 1989, nr 5, poz. 78).