Prawo dla menadżerów w ochronie zdrowia. Prawa pacjenta, nowe technologie, Kontraktowanie świadczeń i kontrola NFZ

Justyna Król-Całkowska, Adam Twarowski

Przeczytaj fragment Zobacz spis treści

Pełny opis

Mniej

Wydanie: 1

Liczba stron: 592

Więcej informacji

Opis publikacji Fragment dla Ciebie Informacje Spis treści Autorzy Tagi Opinie

Opis publikacji

Opracowanie to kompendium oferujące praktyczne spojrzenie na funkcjonowanie współczesnej ochrony zdrowia, łączące perspektywę prawną, zarządczą i technologiczną. Czytelnik znajdzie tu konkretne, gotowe do wdrożenia procedury, rozwiązania i algorytmy usprawniające codzienną pracę podmiotów leczniczych, a także przystępnie zaprezentowane zasady kontraktowania i rozliczania świadczeń finansowanych przez NFZ. Autorzy koncentrują się również na problematyce praw pacjenta – nie tylko przystępnie je wyjaśniając, lecz także pokazując, jak zmienia je rozwój innowacji – od telemedycyny i sztucznej inteligencji po zjawiska takie jak biohacking i AI.

Książka jest przeznaczona w szczególności dla menedżerów i pracowników podmiotów leczniczych, prawników specjalizujących się w prawie medycznym, przedsiębiorców z sektora medycznego i technologicznego oraz studentów kierunków medycznych, prawnych i zarządczych. To niezbędnik dla każdego, kto chce świadomie poruszać się w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości systemu ochrony zdrowia.

Opis publikacji aktualny na dzień: 2026-02-20

Zobacz spis treści

Rozwiń opis Zwiń opis

Fragment dla Ciebie

Nie możesz się zdecydować? Przeczytaj fragment publikacji!

Przeczytaj fragment

Informacje

Wydawnictwo: Wolters Kluwer Polska

Kraj produkcji: Polska

Producent: Wolters Kluwer Polska

Rok publikacji: 2026

Wydanie: 1

Liczba stron: 592

Seria: Poradniki ABC Zdrowie

Rodzaj: Poradnik

Okładka: miękka

Format: B5

Towar w kategorii: Ochrona zdrowia

Wersja publikacji: Książka papier

ISBN: 978-83-8438-160-1

Kod towaru: KAM-7221 W01P01

Dane producenta: Wolters Kluwer Polska sp. z o.o. | Przyokopowa 33 | 01-208 | Warszawa | PL | pl-obsluga.profinfo@wolterskluwer.com | +48 801 04 45 45

Spis treści

Spis treści „Prawo dla menedżerów w ochronie zdrowia: Prawa pacjenta, nowe technologie, kontraktowanie świadczeń i kontrola NFZ”
Zawartość	Nr strony

Wykaz skrótów	13

Wstęp	17

Rozdział I. Prawa pacjenta w ujęciu ...

Spis treści „Prawo dla menedżerów w ochronie zdrowia: Prawa pacjenta, nowe technologie, kontraktowanie świadczeń i kontrola NFZ”
Zawartość	Nr strony

Wykaz skrótów	13

Wstęp	17

Rozdział I. Prawa pacjenta w ujęciu prawnym i zarządczym	19
1. Prawo medyczne. Zakres i specyfika pojęcia	19
2. Prawa pacjenta	28
2.1. Uwagi ogólne	28
2.2. Historyczny rys rozwoju praw pacjenta w Polsce	29
3. Pacjent versus chory	34
4. Prawa pacjenta z perspektywy zarządzania jakością	45
4.1. Uwagi ogólne	45
4.2. TQM	47
4.3. Kaizen	51
4.4. Zasada 5S	54
5. Ocena satysfakcji pacjentów i audyty jakości	57
5.1. Ocena satysfakcji pacjentów	57
5.2. Audyt w podmiotach wykonujących działalność leczniczą	62
5.2.1. Uwagi ogólne	62
5.2.2. Audyty fakultatywne	71
6. Realizacja praw pacjentów w praktyce	77
6.1. Uwagi ogólne	77
6.2. Prawo pacjenta do informacji o rodzaju i zakresie udzielanych świadczeń zdrowotnych	78
6.2.1. Uwagi ogólne	78
6.2.2. Rekomendacje dotyczące stosowania art. 23a u.d.l. w konkretnych lokalizacjach podmiotu leczniczego, wskazane w przewodniku Rzecznika Praw Pacjenta dla kierowników placówek medycznych, w przedmiocie prowadzenia monitoringu wizyjnego w podmiotach leczniczych	88
6.3. Prawo pacjenta do informacji medycznej jako element świadomego udziału w procesie udzielania świadczeń zdrowotnych	90
6.3.1. Uwagi ogólne	90
6.3.2. Procedura informowania pacjenta	102
6.4. Utrwalanie informacji przekazywanej pacjentowi za pośrednictwem środków teleinformatycznych	130
6.4.1. Uwagi ogólne	130
6.4.2. Nagrywanie wizyt medycznych i rozmów z personelem medycznym przez pacjenta	136

Rozdział II. Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej, poufności i pobierania świadczeń odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej	143
1. Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej	143
1.1. Uwagi ogólne	143
1.2. Dokumentacja w postaci klasycznej (papierowej)	146
1.3. Dokumentacja w postaci elektronicznej	152
1.3.1. Uwagi ogólne	152
1.3.2. Digitalizacja dokumentacji	163
1.3.3. Raportowanie zdarzeń medycznych do SIM	168
1.4. Elektroniczna dokumentacja medyczna	176
1.5. Udostępnianie dokumentacji w postaci papierowej, elektronicznej i elektronicznej dokumentacji medycznej	181
1.5.1. Uwagi ogólne	181
1.5.2. Udostępnianie dokumentacji za życia pacjenta	185
1.5.3. Udostępnianie dokumentacji medycznej po śmierci pacjenta	192
1.5.4. Udostępnianie dokumentacji medycznej pacjenta na rzecz podmiotów, organów i instytucji	205
1.5.5. Formy udostępniania dokumentacji medycznej	214
1.5.6. Udostępnianie dokumentacji w postaci elektronicznej	218
2. Prawo pacjenta do poufności medycznej	222
2.1. Uwagi ogólne	222
2.2. Lekarski obowiązek zachowania tajemnicy	223
2.2.1. Uwagi ogólne	223
2.2.2. Udzielanie świadczeń zdrowotnych w trybie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego	224
2.2.3. Uchylenie tajemnicy medycznej w kontekście obowiązku denuncjacji	226
2.2.4. Przemoc domowa	230
2.2.5. Prawo do uchylenia tajemnicy lekarskiej w przypadku podejrzenia lub zdiagnozowania chorób zakaźnych i zakażeń	241
2.2.6. Zasadność uchylenia tajemnicy lekarskiej na rzecz innych podmiotów w celu prewencyjnej ochrony życia i zdrowia ludzkiego	251
2.3. Prawo do uchylenia tajemnicy lekarskiej po śmierci pacjenta	256
3. Prawo pacjenta do świadczeń odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej	259
3.1. Uwagi ogólne	259
3.2. Prawo pacjenta do ciągłości świadczeń zdrowotnych	267
3.2.1. Uwagi ogólne	267
3.2.2. Prawo lekarza do odmowy rozpoczęcia lub kontynuacji leczenia	268
3.2.3. Prawo ratownika medycznego do odmowy rozpoczęcia lub kontynuacji czynności ratunkowych	278

Rozdział III. Nowe technologie w ochronie zdrowia	283
1. Uwagi ogólne	283
2. Telemedycyna	283
2.1. Uwagi ogólne	283
2.2. Prawo do wykorzystywania w opiece zdrowotnej teleinformatycznych środków przekazu i innych systemów łączności	287
2.2.1. Uwagi ogólne	287
2.2.2. Standardy organizacyjne dotyczące udzielania teleporady z wykorzystaniem teleinformatycznych środków przekazu	306
2.2.3. Standardy organizacyjne opieki zdrowotnej w dziedzinie radiologii i diagnostyki obrazowej wykonywanej za pośrednictwem systemów teleinformatycznych	314
2.2.4. Centralna elektroniczna rejestracja	320
3. Biometryczne uwierzytelnienie tożsamości pacjenta	324
3.1. Uwagi ogólne	324
3.2. Biometryczny podpis pacjenta	326
3.3. Wykorzystanie technik biometrycznych w przypadku osób niemogących pisać	333
3.4. Czytelność biometrycznego podpisu odręcznego	334
4. Biohacking	335
4.1. Uwagi ogólne	335
4.2. Uzgodnienie płci	338
5. Systemy AI	349
5.1. Uwagi ogólne	349
5.2. Zasadność upodmiotowienia AI	352
5.3. Reguły odpowiedzialności za działania systemów AI	354
5.4. Odpowiedzialność karna systemów AI	368
5.5. Planowane zmiany w obszarze e-zdrowia	372
5.5.1. Uwagi ogólne	372
5.5.2. E-profil pacjenta	372
5.5.3. Hurtownia Danych e-Zdrowia	373
5.5.4. Karta pacjenta	374
5.5.5. System Domowej Opieki Medycznej	375
5.5.6. System e-Konsylium	376
5.5.7. Digitalizacja dokumentacji	377
5.5.8. Rozszerzenie katalogu rodzajów elektronicznej dokumentacji medycznej	378
5.5.9. Patient Summary	379
5.5.10. Platforma Usług Inteligentnych	381

Rozdział IV. Kontraktowanie i rozliczanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia	389
1. Charakter prawny umów NFZ ze świadczeniodawcami – charakterystyka, konstrukcja i znaczenie w systemie publicznej ochrony zdrowia	389
1.1. Uwagi ogólne	389
1.2. Geneza i znaczenie umowy w systemie ochrony zdrowia	390
1.3. Definicja i klasyfikacja umowy	390
1.3.1. Uwagi ogólne	390
1.3.2. Umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej jako umowa na rzecz osoby trzeciej	391
1.3.3. Umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej jako umowa starannego działania	393
1.3.4. Umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej jako umowa nazwana	393
1.3.5. Specyfika umowy z NFZ a odrębność od umowy zlecenia i innych umów cywilnoprawnych dotyczących udzielania świadczeń zdrowotnych	397
1.4. Ograniczenia kontraktu (czasowe, finansowe, podmiotowe)	402
1.4.1. Uwagi ogólne	402
1.4.2. Ograniczenia finansowe	402
1.4.3. Ograniczenia podmiotowe	403
1.5. Dopuszczalność zlecenia realizacji zamówienia podwykonawcom	406
2. Tryby kontraktowania świadczeń opieki zdrowotnej	407
2.1. Kontraktowanie świadczeń opieki zdrowotnej w trybie konkursu ofert i rokowań	407
2.1.1. Zasady ogólne kontraktowania świadczeń	407
2.1.2. Wyłączenie stosowania przepisów o zamówieniach publicznych	414
2.1.3. Opis przedmiotu zamówienia oraz określanie przedmiotu postępowania i szczegółowych warunków umów	417
2.1.4. Opinia o celowości inwestycji	424
2.1.5. Tryby zawierania umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej	426
2.1.6. Wybór oferty najkorzystniejszej	433
2.1.7. Środki odwoławcze	444
2.2. Kontraktowanie świadczeń w ramach podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej (tzw. sieci szpitali)	453
2.2.1. Powstanie systemu PSZ i jego założenia	453
2.2.2. Kwalifikacja świadczeniodawców do PSZ – poziomy zabezpieczenia i profile świadczeń	455
2.2.3. Umowy w ramach PSZ – tryb zawarcia i finansowanie ryczałtowe	457
2.2.4. Postępowania konkursowe poza PSZ – kontraktowanie świadczeń nieobjętych PSZ	460
2.2.5. Praktyczne konsekwencje funkcjonowania PSZ dla systemu, świadczeniodawców i pacjentów	461
2.3. Kontraktowanie świadczeń w trybie wnioskowym	465
2.3.1. Miejsce art. 159 u.ś.o.z. w systemie kontraktowania świadczeń	465
2.3.2. Charakter prawny obowiązku zawarcia umowy – problem granic uznania administracyjnego	467
2.3.3. Umowy w podstawowej opiece zdrowotnej – czas trwania i sposób finansowania	468
2.3.4. Tryb wnioskowy w podstawowej opiece zdrowotnej i zaopatrzeniu w wyroby medyczne w praktyce NFZ	469
2.3.5. Artykuł 159 u.ś.o.z. na tle innych wyjątków od zasady konkursu ofert	470
2.3.6. Ocena normatywna i praktyczna modelu kontraktowania z art. 159 u.ś.o.z.	470
2.4. Kontraktowanie świadczeń w ramach zamówień publicznych – świadczenia gwarantowane udzielane za pomocą systemu teleinformatycznego e-zdrowie	472
3. Dochodzenie przez świadczeniodawców roszczeń wobec NFZ z tytułu nadwykonań	473
3.1. Umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej a przymus udzielania świadczeń	473
3.2. Dochodzenie roszczeń z tytułu realizacji świadczeń ponadlimitowych w stanie prawnym do 2020 r.	478
3.3. Regulacja w zakresie nadwykonań	479

Rozdział V. Kontrole prowadzone przez Narodowy Fundusz Zdrowia	487
1. Uwagi ogólne	487
2. Podstawy prawne i zakres kontroli NFZ	488
3. Cele kontroli	489
3.1. Uwagi ogólne	489
3.2. Przygotowanie kontroli	490
3.2.1. Współpraca z administracją publiczną	490
3.2.2. Analiza przedkontrolna	490
3.2.3. Komunikacja elektroniczna	493
4. Zakres przedmiotowy kontroli	493
4.1. Uwagi ogólne	493
4.2. Kontrola realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej	494
4.2.1. Uwagi ogólne	494
4.2.2. Obszary objęte kontrolą realizacji umowy	495
4.2.3. Kontrola jakości świadczeń opieki zdrowotnej	495
4.2.4. Weryfikacja uprawnień do udzielania świadczeń	496
4.2.5. Funkcja kontroli w kontekście ogólnych warunków umów	497
4.3. Kontrola przez NFZ ordynacji lekarskiej	497
4.3.1. Uwagi ogólne	497
4.3.2. Kontrola ordynacji produktów refundowanych – dwa reżimy	498
4.3.3. Produkt refundowany i wskazanie refundacyjne – punkt odniesienia dla kontroli	499
4.3.4. Kontrola ordynacji u świadczeniodawcy – odpowiedzialność kontraktowa i kary z rozporządzenia w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej	500
4.3.5. Kontrola ordynacji wobec osoby uprawnionej – odpowiedzialność indywidualna	501
4.4. Kontrola realizacji zadań finansowanych z innych przychodów NFZ (kontrola w zakresie świadczeń związanych z przeciwdziałaniem COVID-19)	501
4.5. Kontrola aptek – realizacja umowy na wydawanie produktów refundowanych	502
4.6. Zakończenie – logika odpowiedzialności w kontroli NFZ	503
5. Przebieg kontroli	504
5.1. Ograniczenie prowadzenia kontroli	504
5.2. Gwarancje podmiotu kontrolowanego – czas trwania kontroli i zakazy wielokrotnego oraz równoczesnego kontrolowania	506
5.2.1. Uwagi ogólne	506
5.2.2. Ograniczenia czasu trwania kontroli	507
5.2.3. Zakaz równoczesnego prowadzenia więcej niż jednej kontroli	508
5.2.4. Zakaz „powtarzania” tej samej kontroli	509
5.3. Sprzeciw jako środek ochrony prawnej podmiotu kontrolowanego	509
5.3.1. Uwagi ogólne	509
5.3.2. Przedmiot, podmiot i czas na wniesienie sprzeciwu	510
5.3.3. Skutki wniesienia sprzeciwu i jego rozpatrzenie	510
5.4. Zażalenie do Prezesa NFZ i jego znaczenie	511
5.4.1. Uwagi ogólne	511
5.4.2. Termin i tryb wniesienia zażalenia	511
5.4.3. Rozpoznanie zażalenia przez Prezesa NFZ	511
5.5. Podsumowanie	512
6. Przebieg postępowania kontrolnego	512
6.1. Uwagi ogólne	512
6.2. Podmioty uprawnione do prowadzenia kontroli	513
6.3. Upoważnienie do przeprowadzenia kontroli	514
6.4. Zawiadomienie podmiotu kontrolowanego o kontroli	516
6.4.1. Uwagi ogólne	516
6.4.2. Funkcja i znaczenie zawiadomienia o kontroli	517
6.4.3. Treść zawiadomienia o kontroli	517
6.5. Termin zawiadomienia i jego warianty	519
6.5.1. Zasada ogólna – 7 dni przed rozpoczęciem czynności	519
6.5.2. Wyjątki – zawiadomienie najpóźniej w chwili rozpoczęcia kontroli	519
6.5.3. Ograniczenie czasowe między zawiadomieniem a kontrolą – 30 dni	520
6.5.4. Mechanizm waloryzacji progu 10 000 zł	520
6.5.5. Znaczenie art. 61g u.ś.o.z. dla podmiotu kontrolowanego	521
6.6. Kontrola bez uprzedniego zawiadomienia („na legitymację”)	522
6.7. Miejsca i godziny prowadzenia kontroli lub poszczególnych czynności kontrolnych	524
6.7.1. Uwagi ogólne	524
6.7.2. Miejsca prowadzenia kontroli	525
6.7.3. Podstawowe godziny prowadzenia kontroli	525
6.7.4. Prowadzenie czynności poza godzinami pracy	526
6.7.5. Kontrola w jednostkach organizacyjnych NFZ	526
6.7.6. Podsumowanie	527
6.8. Uprawnienia kontrolerów, obowiązki podmiotów kontrolowanych i postępowanie dowodowe w kontroli NFZ	527
6.8.1. Uwagi ogólne	527
6.8.2. Uprawnienia kontrolerów w toku kontroli	528
6.8.3. Ograniczenia wynikające z działalności służb specjalnych	531
6.8.4. Obowiązki kierownika podmiotu kontrolowanego	531
6.8.5. Odwzorowania cyfrowe, kopie, potwierdzenia	532
6.8.6. Uprawnienia Prezesa NFZ w toku kontroli	533
6.9. Dowody w postępowaniu kontrolnym	533
6.9.1. Uwaga ogólna	533
6.9.2. Ustalanie stanu faktycznego na podstawie dowodów	533
6.9.3. Skutki naruszenia przepisów przy przeprowadzaniu dowodów	534
6.10. Akta kontroli	534
6.11. Protokół czynności dowodowych i inne formy dokumentowania	535
6.12. Zabezpieczenie materiałów dowodowych	535
6.13. Wyjaśnienia i oświadczenia	536
6.13.1. Wyjaśnienia	536
6.13.2. Oświadczenia	536
6.14. Oględziny	536
6.15. Biegli w postępowaniu kontrolnym	537
6.16. Zakończenie postępowania dowodowego w systemie kontroli NFZ	538
7. Skutki kontroli	538
7.1. Wystąpienie pokontrolne	538
7.2. Treść wystąpienia pokontrolnego	540
7.2.1. Minimalny zakres treści wystąpienia pokontrolnego	540
7.2.2. Stan faktyczny i ocena	540
7.2.3. Sankcje finansowe	541
7.3. Zalecenia pokontrolne	556
7.4. Pouczenie o prawie zgłoszenia zastrzeżeń	557
7.5. Podpisanie wystąpienia	557
7.6. Doręczenie wystąpienia i jego skutki	557
7.7. Szczególny przypadek – decyzja administracyjna Prezesa NFZ	558
7.8. Przesłanki nałożenia obowiązku	559
7.9. Podsumowanie praktyczne	560
8. Odwołanie od wyniku kontroli	560
8.1. Zastrzeżenia do wystąpienia pokontrolnego	560
8.2. Wnioski praktyczne	564
9. Pobór lub dochodzenie należności wynikających z kar określonych w wystąpieniu pokontrolnym	564
9.1. Próg bagatelności	564
9.2. Wnioski praktyczne	566
10. Czynności sprawdzające	566

Bibliografia	569
Orzecznictwo	583

Rozwiń spis treści Zwiń spis treści

Autorzy

Justyna Król-Całkowska

Justyna Król‑Całkowska – doktor nauk prawnych, doktor habilitowany nauk medycznych i nauk o zdrowiu, profesor nadzwyczajny Uczelni Łazarskiego w Warszawie i Uniwersytetu Medycznego w Łodzi; wykładowczyni MBA w ochronie zdrowia; ekspertka w zakresie prawa medycznego, badań klinicznych i prawa nowych technologii; autorka kilkunastu monografii i kilkudziesięciu artykułów z zakresu prawa medycznego i prawa nowych technologii.

Adam Twarowski

Adam Twarowski – radca prawny i legislator, wykładowca MBA w ochronie zdrowia; były dyrektor Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ; członek gremiów eksperckich i bioetycznych, specjalista w zakresie legislacji i prawa medycznego.