Prawo administracyjne i publiczne

Książki z zakresu prawa administracyjnego i publicznego

Prawo administracyjne jest jedną z podstawowych gałęzi polskiego systemu prawa.

Prawo administracyjne reguluje organizację i zasady działania administracji publicznej.

Prawo administracyjne skupia się też na procesach związanych z administrowaniem w strukturach państwa.

Prawo administracyjne stanowi element szerszej kategorii, jakim jest prawo publiczne.

Prawo administracyjne określa:

• kompetencje organów administracji publicznej;
• uprawnienia i obowiązki organów administracji wobec innych podmiotów;
• granice dopuszczalnej ingerencji organów administracji publicznej w prawa jednostki;
• okoliczności, w którym jednostka może zwracać się do organów administracji publicznej o podjęcie określonych działań.

Cechy charakterystyczne prawa administracyjnego

Co istotne, co do zasady, prawo administracyjne nie jest skodyfikowane. Charakterystyczny dla prawa administracyjnego jest brak jednolitości. W ramach prawach administracyjnego można wyróżnić wiele mniejszych obszarów prawa, takich jak np. prawo budowlane, prawo ochrony środowiska, itp.

Prawo administracyjne jest elementem prawa publicznego, cechującego się podporządkowaniem jednostki (osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej) decyzjom organów władzy publicznej. W efekcie, dopuszcza się stosowanie przymusu prawnego dla wyegzekwowania jednostronnych rozstrzygnięć organów administracji publicznej.

Prawo administracyjne jest gałęzią prawa narażoną na liczne i częste zmiany wynikające z przemian społeczno-gospodarczo-politycznych.

W książkach (monografiach, komentarzach) i artykułach prawniczych podkreśla się, że prawo administracyjne nie jest „prawem dla administracji”, a jest bardziej „prawem podmiotów administrowanych”, konstruowanym z myślą o sytuacji tychże podmiotów, jednocześnie realizującym ochronę interesu publicznego.

Normy prawa administracyjnego mają charakter bezwzględnie obowiązujący (tzw. ius cogens). Uczestnicy stosunków administracyjnoprawnych nie mogą dowolnie ograniczać, czy wyłączać stosowania przedmiotowych norm.

Normy prawa administracyjnego regulują dwie kategorie stosunków:

• na zewnątrz - czyli między organami administracyjnymi a podmiotami niepodporządkowanymi tym organom (osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej);
• do wewnątrz - czyli w ramach struktur aparatu administracyjnego (organy administracyjne i podmioty o innym statusie prawnym, znajdujące się w strukturach tego aparatu).

Podział norm prawa administracyjnego

Regulacje z zakresu prawa administracyjnego można dzielić z uwagi na różne kryteria. W książkach i artykułach prawniczych najczęściej przyjmuje się jednak podział z uwagi na kryterium przedmiotu regulacji.

W efekcie, wyróżnić można:

• prawo administracyjne materialne;
• prawo administracyjne proceduralne;
• prawo administracyjne ustrojowe.

Prawo administracyjne materialne koncentruje się przede wszystkim na treści praw lub obowiązków obywateli (osób fizycznych), osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej w relacjach z organami administracji publicznej. Co istotne, prawa i obowiązki wspomnianych podmiotów mogą być uregulowane bezpośrednio w przepisach z zakresu prawa administracyjnego, ale mogą być również precyzowane w ramach podejmowanych przez organy administracji aktach stosowania prawa (np. decyzjach administracyjnych).

Prawo administracyjne proceduralne pełni funkcję służebną względem regulacji materialnoprawnych. Normy proceduralne mają z jednej strony zapewnić ochronę przed bezprawnym działaniem organów administracji, a z drugiej strony mają za zadanie zadbać o tzw. interes publiczny. Prawo administracyjne proceduralne reguluje sposób postępowania przed organami administracji publicznej, określa sposób rozstrzygania spraw.

Prawo administracyjne ustrojowe koncentruje się na organizacji organów administracji publicznej, pod kątem:

• ich tworzenia,
• określania struktur,
• określania zakresów działania,
• określania wzajemnych relacji,
• określania zadań,
• określania uprawnień,
• określania nadzoru nad ich działalnością.

Zasady prawa administracyjnego

Prawo administracyjne, jak każda gałąź prawa, jest zorganizowane wokół katalogu zasad, zgodnie z którymi przepisy z tego obszaru prawa są tworzone, a następnie stosowane.

Do zasad prawa administracyjnego materialnego i procesowego, w literaturze przedmiotu, zazwyczaj zalicza się:

• zasadę demokratycznego państwa prawnego,
• zasadę legalności (praworządności) i zasadę równości wobec prawa,
• zasadę proporcjonalności,
• zasadę jawności administracyjnej,
• zasadę prawa do sądu,
• zasadę dwuinstancyjności,
• zasadę sprawiedliwości proceduralnej.

Z kolei do zasad prawa administracyjnego ustrojowego można zaliczyć:

• zasadę subsydiarności (pomocniczości),
• zasadę kompetencyjności,
• zasadę centralizacji i decentralizacji
• zasadę koncentracji i dekoncentracji,
• zasadę sprawności,
• zasadę dualizmu i monizmu,
• zasadę zespolenia.

Wszystkie wskazane zasady doczekały się bogatego opisu w doktrynie prawa administracyjnego, zawartego w książkach i artykułach prawniczych dostępnych m.in. w formie papierowej, ebooków, czy PDF.

Źródła prawa administracyjnego

 W prawie administracyjnym, jeżeli przyjmie się kryterium usytuowania organu stanowiącego akt normatywny, wyodrębnić można:

• źródła prawa stanowione przez naczelne organy państwa (Sejm i Senat);
• źródła prawa stanowione przez naczelne i centralne organy administracji rządowej (np. Radę Ministrów);
• źródła prawa stanowione przez organy administracji rządowej w województwie (np. wojewodę)
• źródła prawa stanowione przez organy jednostek samorządu terytorialnego (np. radę gminy, radę powiatu, sejmik województwa).

Ze względu na sfery działania administracji (zewnętrznej i wewnętrznej) wyróżnić można:

• źródła prawa powszechnie obowiązującego (np. Konstytucja RP, ustawy, rozporządzenia),
• źródła prawa wewnętrznego (np. zarządzenia ministra).

W związku z obecnością Polski w Unii Europejskiej, do źródeł prawa administracyjnego zalicza się również akty prawa unijnego.

Przedstawiciele doktryny, w swoich komentarzach, monografiach, czy artykułach prawniczych, do tzw. nieformalnych źródeł prawa administracyjnego, czyli norm pozaprawnych wykorzystywanych m.in. do dokonywania interpretacji przepisów prawnych, zaliczają:

• normy społeczne (normy moralne, normy etyczne, zwyczaj);
• orzecznictwo sądowe;
• doktrynę prawniczą;
• normy wiedzy (np. normy techniczne, zasady sztuki budowlanej).

W ramach źródeł stanowionego prawa administracyjnego materialnego należy wskazać poniższe akty prawne:

• ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane;
• ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska;
• ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe;
• ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;
• ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych;
• ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami;
• ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach;
• ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej;
• ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne;
• ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym;
• ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody;
• ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej;
• ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze;
• ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne;
• ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym;
• ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne;
• ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne;
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).

i wiele innych aktów prawnych.

W ramach źródeł prawa administracyjnego proceduralnego należy wyróżnić przede wszystkim:

• ustawę z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego;
• ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
• ustawę z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
• ustawę z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W ramach źródeł prawa administracyjnego ustrojowego na szczególne wyróżnienie zasługują poniższe akty prawne:

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.;
• ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa;
• ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym;
• ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym;
• ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie;
• ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej;
• ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów.

Znajomość prawa administracyjnego i publicznego w praktycznym aspekcie

Czasopisma, książki PDF, ebooki o tematyce prawa administracyjnego i publicznego oraz wiele innych opracowań i publikacji w dziale „Prawo administracyjne i publiczne” to kompendium wiedzy o fundamentalnych dla prawa administracyjnego zagadnieniach. Szczegółowemu wyjaśnieniu poddano pojęcia i znaczenie m.in. zasad prawa administracyjnego, dokonując ich wnikliwej analizy.

Prawo administracyjne i publiczne to dział stworzony szczególnie dla praktyków prawa, a więc adwokatów, radców prawnych, notariuszy, prokuratorów oraz sędziów, a także dla urzędników administracji państwowej i samorządowej. Dostępne w tym dziale książki z zakresu prawa administracyjnego i publicznego stanowią bezcenne źródło wiedzy dla studentów kierunków prawniczych i administracyjnych, aplikantów zawodów prawniczych oraz wszystkich osób zainteresowanych tematyką administracji państwowej i samorządowej zarówno w Polsce, jak i na świecie.