Lem dowodzi, odwołując się do pisarskiej i czytelniczej empirii, że literatura, jako część krwiobiegu kultury, uwikłana jest w procesy wzrostu dające się porównać do zjawisk zachodzących na terenie biologii i genetyki. Swoim rygoryzmem badawczym poddaje próbom doświadczenia teoretyczne modele literatury i jej poznawania, z ambicją sięgającą – jak zawsze u siebie – ujęcia w system Całości Bytu.

Filozofia przypadku ukazała się po raz pierwszy w 1968 roku, a w kolejnych latach Stanisław Lem kilkukrotnie ją zmieniał.