Ubezpieczenia społeczne. VademecumGrażyna Szyburska-Walczak

Stan prawny: 12 kwietnia 2026 r.

Wydanie: 5

Liczba stron: 484

Więcej informacji

-10%

Ubezpieczenia społeczne. Vademecum

Grażyna Szyburska-Walczak

Przeczytaj fragment Zobacz spis treści

Stan prawny: 12 kwietnia 2026 r.

Wydanie: 5

Liczba stron: 484

Więcej informacji

Opis publikacji Fragment dla Ciebie Informacje Spis treści Autorzy Tagi Opinie

Opis publikacji

Książka w przystępny sposób przedstawia zarówno system ubezpieczeń społecznych, jak i świadczenia pozaubezpieczeniowe realizowane przez ZUS. Omawia zasady podlegania ubezpieczeniom – w tym ubezpieczeniu społecznemu rolników – wymiar składek, katalog przysługujących świadczeń oraz obowiązki płatników i ubezpieczonych. Wyjaśnia także przebieg postępowania przed organami rentowymi i sądami powszechnymi.

Publikacja zawiera bogaty przegląd orzecznictwa sądów krajowych i trybunałów międzynarodowych, a także przepisy rozproszone w licznych aktach prawnych, kluczowe dla pełnego zrozumienia systemu.

Autorka odpowiada na praktyczne pytania, m.in.:

kto i w jakich warunkach podlega ubezpieczeniom,
jak działa system filarowy,<...

Autorka odpowiada na praktyczne pytania, m.in.:

kto i w jakich warunkach podlega ubezpieczeniom,
jak działa system filarowy,
jakie świadczenia przysługują z poszczególnych ubezpieczeń,
na jakich zasadach następuje zwrot świadczeń nienależnie pobranych,
kiedy inne osoby ponoszą odpowiedzialność za zaległości składkowe,
jak wnieść odwołanie od decyzji organów rentowych,
jakie świadczenia nieskładkowe wypłaca ZUS i jakie warunki trzeba spełnić, by je uzyskać.

Vademecum uwzględnia najnowsze zmiany, w tym dotyczące wakacji składkowych, rent wdowich, świadczeń wspierających, świadczeń honorowych, zasiłków pogrzebowych oraz zasad orzecznictwa lekarskiego mających wpływ na prawo do zasiłku chorobowego. Szczegółowo omówiono również rozwiązania wprowadzone ustawą z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 26), w tym przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2027 r.

Książka przeznaczona jest dla praktyków prawa, którzy szybko odnaleźć chcą istotne rozwiązania dotyczące poszczególnych instytucji ubezpieczeniowych, osób poszukujących wiadomości z zakresu tematyki ubezpieczeniowej, a także studentów i aplikantów.

Opis publikacji aktualny na dzień: 2026-03-25

Zobacz spis treści

Fragment dla Ciebie

Nie możesz się zdecydować? Przeczytaj fragment publikacji!

Przeczytaj fragment

Informacje

Wydawnictwo: Wolters Kluwer Polska

Kraj produkcji: Polska

Producent: Wolters Kluwer Polska

Rok publikacji: 2026

Wydanie: 5

Liczba stron: 484

Seria: Teoria i Praktyka

Rodzaj: Vademecum

Okładka: miękka

Format: B5

Towar w kategorii: Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych , ZUS, ubezpieczenia

Wersja publikacji: Książka papier

ISBN: 978-83-8438-276-9

Kod towaru: KAM-1919 W05P01

Dane producenta: Wolters Kluwer Polska sp. z o.o. | Przyokopowa 33 | 01-208 | Warszawa | PL | pl-obsluga.profinfo@wolterskluwer.com | +48 801 04 45 45

Spis treści

...

Spis treści „UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE VADEMECUM”
Zawartość	Nr strony

Wykaz skrótów	21

Rozdział I Zagadnienia wstępne	25
1. Dlaczego ubezpieczenia społeczne są takie skomplikowane?	25
1.1. Jak narodziły się ubezpieczenia społeczne?	25

Spis treści „UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE VADEMECUM”
Zawartość	Nr strony

Wykaz skrótów	21

Rozdział I Zagadnienia wstępne	25
1. Dlaczego ubezpieczenia społeczne są takie skomplikowane?	25
1.1. Jak narodziły się ubezpieczenia społeczne?	25
1.2. Uwarunkowania demograficzne, ekonomiczne, prawne i społeczne polskiego systemu ubezpieczeń społecznych	25
2. Zabezpieczenie społeczne, ubezpieczenie społeczne, zaopatrzenie społeczne, pomoc społeczna – rozróżnienie podstawowych pojęć	26
2.1. Zabezpieczenie społeczne	26
2.2. Ubezpieczenie społeczne	27
2.3. Zaopatrzenie społeczne	28
2.4. Pomoc społeczna	28
2.5. Czy ubezpieczenie zdrowotne należy do ubezpieczeń społecznych?	29
3. Charakterystyczne cechy regulacji polskiego systemu ubezpieczeń społecznych jako elementu zabezpieczenia społecznego	30
3.1. Konstytucja RP jako wzorzec regulacji w sprawach dotyczących zabezpieczenia społecznego	30
3.2. Kto jest obowiązany do realizowania konstytucyjnych praw podmiotowych?	30
3.3. Charakterystyka uregulowań dotyczących ubezpieczeń społecznych jako elementu zabezpieczenia społecznego	31
3.4. Podstawowe akty prawne regulujące funkcjonowanie systemu ubezpieczeń społecznych i system świadczeń z ubezpieczenia społecznego	33
4. Konwencje i umowy międzynarodowe jako źródło międzynarodowego prawa socjalnego	33
4.1. Podstawowe źródła międzynarodowego prawa zabezpieczenia społecznego	33
4.2. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej	36
5. Prawo unijne. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego	37
5.1. Zasada bezpośredniego stosowania norm unijnych	37
5.2. Zasada swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii	37
5.3. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego jako instrument służący ochronie interesów pracownika przemieszczającego się wewnątrz Unii. Gdzie szukamy norm koordynujących?	38
5.4. Zakres podmiotowy i przedmiotowy rozporządzenia nr 883/2004	39
5.5. Podstawowe zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego	40
5.5.1. Zasada jedności stosowanego ustawodawstwa	40
5.5.2. Zasada sumowania okresów ubezpieczenia (zatrudnienia i zamieszkania)	44
5.5.3. Zasada równego traktowania	45
5.5.4. Zasada zachowania praw nabytych (transferu)	45
5.5.5. Zasada równego traktowania świadczeń, dochodów, okoliczności i zdarzeń	45
6. Pytania	45

Rozdział II Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym	47
1. Zakres przedmiotowy ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych	47
1.1. Co tam znajdziemy?	47
1.2. Zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny i rodzinny (art. 2a u.s.u.s.)	48
1.3. Rodzaje ubezpieczeń społecznych wyodrębnione w polskim prawie ubezpieczeń (art. 1 u.s.u.s.)	49
1.4. Podmioty realizujące zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 3 ust. 1 u.s.u.s.)	49
1.4.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – status	49
1.4.2. Fundusze emerytalne i towarzystwa emerytalne	50
1.4.3. Rodzaje funduszy emerytalnych	51
1.4.4. Płatnicy składek	52
1.5. Co oznacza pojęcie ubezpieczonego?	52
1.5.1. Definicja zawarta w ustawie systemowej	52
1.5.2. Status osób, które w dniu wejścia w życie ustawy systemowej i po tej dacie nie podlegały ubezpieczeniu	53
2. Obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe	53
2.1. Podstawowe zasady podlegania obowiązkowym (przymusowym) ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym	53
2.2. Zamknięty katalog podmiotów podlegających obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz okresy podlegania temu obowiązkowi (art. 6 i 13 u.s.u.s.)	55
2.3. Kim jest osoba współpracująca?	88
2.4. Istotne znaczenie kwalifikacji stosunku prawnego łączącego strony umowy	90
3. Zbieg tytułów do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych	91
3.1. Umowa o pracę jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz rozszerzona definicja pracownika (art. 9 ust. 1, art. 8 ust. 2a u.s.u.s.)	92
3.2. Bezwzględne tytuły do ubezpieczeń łączące się z obowiązkiem ubezpieczenia każdego z nich i brakiem możliwości zwolnienia z takiego obowiązku (art. 9 ust. 1 u.s.u.s.)	94
3.2.1. Obowiązkowe podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w przypadku osób wykonujących umowę o pracę, realizujących umowę agencyjną, zlecenia, inną umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, umowę o dzieło na rzecz pracodawcy, z którym łączy je stosunek pracy, i innych szczególnych podmiotów (art. 9 ust. 1 u.s.u.s.)	95
3.2.2. Uzależnienie obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z innych tytułów – nie bezwzględnych, ale tzw. ogólnych – od podstawy wymiaru składek z tytułu bezwzględnego (stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni itd.)	95
3.3. Status osoby spełniającej warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, z których żaden nie jest bezwzględnym tytułem ubezpieczenia (art. 9 ust. 2 i 2c u.s.u.s.)	97
3.3.1. Szczególna rola tytułu, który powstał najwcześniej	97
3.3.2. Szczególny skutek wysokości podstawy wymiaru składek (art. 9 ust. 2a u.s.u.s.)	99
3.3.3. Osoba wykonująca pracę nakładczą (art. 9 ust. 2b u.s.u.s.)	100
3.3.4. Marynarz (art. 9 ust. 2d u.s.u.s.)	101
3.3.5. Najniższe a minimalne wynagrodzenie	101
3.3.6. Prowadzący kilka rodzajów działalności pozarolniczej (art. 9 ust. 3 u.s.u.s.)	101
3.3.7. Emeryci i renciści	102
3.3.8. Pobierający zasiłek macierzyński i zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 9 ust. 1c, 1d, 1e i 6b u.s.u.s.)	103
4. Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe	104
4.1. Objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi na podstawie art. 7 u.s.u.s.	104
4.2. Dobrowolne ubezpieczenie wynikające ze zbiegu tytułów (art. 9 u.s.u.s.)	105
4.3. Praktyczne skutki przystąpienia do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych (art. 10 u.s.u.s.)	105
4.4. Dobrowolne ubezpieczenie w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 36a u.s.u.s.)	106
5. Ubezpieczenie chorobowe	106
5.1. Cel ubezpieczenia, narzędzia ochrony	106
5.1.1. Świadczenia przewidziane w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – kompleksowy system pomocy pieniężnej	107
5.1.2. Kto ustala prawo do zasiłków określonych w ustawie, wysokość zasiłków i dokonuje ich wypłaty?	107
5.1.3. Kiedy przedawnia się roszczenie o wypłatę zasiłków?	108
5.1.4. Czy można kontrolować korzystających z zasiłków?	108
5.2. Podmioty podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 1 u.s.u.s.)	110
5.3. Podmioty uprawnione do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym na swój wniosek (art. 11 ust. 2 u.s.u.s.)	110
5.4. Zasiłek chorobowy	112
5.4.1. Komu i kiedy przysługuje? (art. 4, 6 ust. 1, art. 7 u.ś.p.u.s.)	112
5.4.2. Jak długo przysługuje zasiłek chorobowy? (art. 8, 9,12 ust. 3 u.ś.p.u.s.)	113
5.4.3. Okresy, za które zasiłek chorobowy nie przysługuje, ponieważ ochrona ubezpieczeniowa jest wyłączona, a prawo nie powstaje (okresy wyłączenia – art. 12 ust. 2 u.ś.p.u.s.)	114
5.4.4. Okresy po ustaniu tytułu ubezpieczenia, za które zasiłek chorobowy nie przysługuje (dotyczy to niezdolności powstałej w czasie trwania i po ustaniu tytułu ubezpieczenia – art. 13 ust. 1 i 2 u.ś.p.u.s.)	115
5.4.5. Okresy pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego (art. 14, 15, 16 i 17 ust. 2 u.ś.p.u.s.)	116
5.4.6. Okresy utraty prawa do zasiłku chorobowego (art. 17 ust. 1 u.ś.p.u.s.)	116
5.4.7. Obowiązek dostarczenia zaświadczenia lekarskiego	119
5.4.8. Wysokość zasiłku (art. 11 ust. 1 i 2 u.ś.p.u.s.)	120
5.4.9. Co to jest podstawa wymiaru zasiłku i jak ją obliczyć?	120
5.5. Świadczenie rehabilitacyjne	123
5.6. Zasiłek wyrównawczy	125
5.7. Zasiłek macierzyński (art. 29–31 u.ś.p.u.s.)	126
5.7.1. Komu i jak długo przysługuje zasiłek macierzyński?	126
5.7.2. Wysokość zasiłku macierzyńskiego	128
5.8. Zasiłek opiekuńczy	129
5.8.1. Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy? (art. 32 ust. 1 i 2, art. 32a u.ś.p.u.s.)	129
5.8.2. Przez jaki okres i w jakich warunkach przysługuje zasiłek opiekuńczy?	131
5.8.3. Wysokość zasiłku	131
6. Ubezpieczenie wypadkowe	132
6.1. Cel ubezpieczenia	132
6.2. Podmioty podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu	132
6.3. Jakie zdarzenie wyczerpuje znamiona wypadku przy pracy?	133
6.3.1. Zdarzenia zrównane z wypadkiem przy pracy w zakresie uprawnienia do świadczeń określonych w ustawie (art. 3 ust. 2 u.u.s.w.p.)	136
6.3.2. Kto i w jakim trybie stwierdza wypadek przy pracy?	136
6.4. Co nazywamy chorobą zawodową?	137
6.5. Świadczenia przewidziane w ustawie przysługujące z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej	139
6.5.1. Zasiłek chorobowy	139
6.5.2. Świadczenie rehabilitacyjne	140
6.5.3. Zasiłek wyrównawczy	140
6.5.4. Jednorazowe odszkodowanie	140
6.5.5. Jednorazowe odszkodowanie dla członków rodziny zmarłego wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej	142
6.5.6. Renta z tytułu niezdolności do pracy	142
6.5.7. Renta szkoleniowa	144
6.5.8. Renta rodzinna	144
6.5.9. Dodatek do renty rodzinnej	144
6.5.10. Dodatek pielęgnacyjny	145
6.5.11. Pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne (art. 6 ust. 1 pkt 11 u.u.s.w.p.)	145
6.5.12. Czy zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe wpływa na możliwość uzyskania świadczeń?	145
6.5.13. Uszczerbek na zdrowiu w rozumieniu ustawy (art. 11 ust. 2 i 3 u.u.s.w.p.)	146
6.6. Okoliczności wyłączające prawo do świadczeń na rzecz ubezpieczonego (art. 21 ust. 1 i 2 u.u.s.w.p.)	147
6.7. Kiedy ZUS wydaje decyzję o odmowie świadczenia z tytułu wypadku przy pracy? (art. 22 ust. 1 u.u.s.w.p.)	148
6.8. Zbieg prawa do świadczeń (art. 24–26 u.u.s.w.p.)	149
6.9. Wypadki powstałe w innych okolicznościach niż wymienione w ustawie wypadkowej	151
7. Kiedy ustają ubezpieczenia?	152
7.1. Ustanie dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i chorobowego na wniosek	152
7.2. Ustanie dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i chorobowego z mocy prawa (art. 14 ust. 2 u.s.u.s.)	153
8. Pytania	154

Rozdział III Zasady ustalania i egzekwowania składek na ubezpieczenia społeczne	157
1. Wysokość składki	157
1.1. Stopy procentowe składek (art. 22 ust. 1 u.s.u.s.)	157
1.2. Podział składki na ubezpieczenie emerytalne – subkonto	158
2. System finansowania składek, czyli kogo właściwie obciąża składka?	161
2.1. Składki finansowane w równych częściach z własnych środków przez płatników składek i ubezpieczonych (art. 16 ust. 1, 1a u.s.u.s.)	161
2.2. Współudział w finansowaniu składki (art. 16 ust. 1b u.s.u.s.)	162
2.3. Składki finansowane w całości z własnych środków przez ubezpieczonych (art. 16 ust. 2, 4 i 11)	162
2.4. Składki finansowane w całości z własnych środków przez płatników składek (art. 16 ust. 1d, 3, 5a, 9a u.s.u.s.)	163
2.5. Składki finansowane przez płatników składek, ale nie z własnych środków (przykłady)	163
2.6. Składki finansowane w całości przez budżet państwa	164
2.7. Szczególny rodzaj finansowania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe duchownych podlegających obowiązkowo tym ubezpieczeniom (art. 16 ust. 10 u.s.u.s.)	164
2.8. Odrębne zasady finansowania składek zatrudnionych osób niepełnosprawnych oraz niepełnosprawnych podejmujących działalność gospodarczą	165
3. Podstawa wymiaru składek	165
3.1. Przychód jako zasadnicza kategoria służąca wyznaczeniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (art. 18 ust. 1 u.s.u.s.)	165
3.2. Katalog przychodów wyłączonych z podstawy wymiaru składek należnych za okres od 1.01.1999 r.	169
3.3. Wyznaczanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla podmiotów szczególnych (art. 18 ust. 4–6, 14–15, art. 18b u.s.u.s.)	171
3.4. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących działalność pozarolniczą	173
3.5. Podstawa wymiaru składki osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, i osób z nimi współpracujących oraz podlegających dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 7 u.s.u.s.	174
3.6. Preferencyjne zasady ustalania podstawy wymiaru składek (art. 18a–18c u.s.u.s.)	174
3.7. Górna granica podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym roku kalendarzowym	176
3.8. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe	177
3.9. Weryfikacja podstawy wymiaru składek	177
3.10. Zmniejszanie podstawy wymiaru składek (art. 18 ust. 9 i 10 u.s.u.s.)	178
3.11. Wakacje składkowe (art. 17a, 17b i 18d u.s.u.s.)	179
4. Odsetki za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek (art. 23 u.s.u.s.)	180
5. Opłata dodatkowa (art. 24 ust. 1a–1d u.s.u.s.)	181
6. Przedawnienie należności z tytułu składek	182
6.1. Terminy przedawnienia	182
6.2. Hipoteka przymusowa (art. 26 u.s.u.s.)	183
6.3. Zastaw (art. 27 u.s.u.s.)	184
6.4. Przerwanie biegu przedawnienia	185
6.5. Zawieszenie biegu przedawnienia	185
6.6. Odroczenie terminu płatności składek i układ ratalny (art. 29 ust. 1–4 u.s.u.s.)	187
7. Co się dzieje z nienależnie opłaconymi składkami? (nadpłata)	187
7.1. Skąd płatnik poweźmie wiadomość o kwocie nienależnie opłaconych składek podlegających zwrotowi?	188
7.2. Jakie działania powinien podjąć płatnik, aby uzyskać zwrot?	189
7.3. Czy te należności ulegają przedawnieniu?	189
8. Składka na fundusze pozaubezpieczeniowe (art. 32 u.s.u.s.)	191
9. Umarzanie należności z tytułu składek	191
9.1. Fakultatywny charakter umorzenia	191
9.2. Całkowita nieściągalność jako przesłanka umorzenia	192
10. Odpowiedzialność innych osób za należności z tytułu składek oraz odpowiedzialność osób trzecich za zaległości składkowe	193
10.1. Odpowiedzialność innych osób za zobowiązania składkowe	193
10.1.1. Odpowiedzialność małżonka	193
10.1.2. Następstwo prawne powstałe w wyniku łączenia, przekształcenia i przejęcia podmiotów (art. 93, 93a–93c, 93e, 94 o.p.)	194
10.1.3. Odpowiedzialność spadkobierców za zobowiązania składkowe (art. 97 § 1 i 1a, art. 97a § 1–3, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5, 7, art. 100, 101, 105 § 1 i 2 o.p.)	196
10.1.4. Odpowiedzialność zapisobiercy (art. 106 o.p.)	197
10.2. Odpowiedzialność osób trzecich za zaległości składkowe	197
10.2.1. Odpowiedzialność rozwiedzionego małżonka płatnika (art. 110 § 1, 2 pkt 2 i § 3 o.p.)	198
10.2.2. Odpowiedzialność członków rodziny płatnika (art. 111 § 1–4 i 5 pkt 1 o.p.)	199
10.2.3. Odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części (art. 112 § 1–5 o.p.)	200
10.2.4. Odpowiedzialność firmanta (art. 113 o.p.)	201
10.2.5. Odpowiedzialność właściciela, samoistnego posiadacza lub użytkownika wieczystego rzeczy lub prawa, wynajmującego, wydzierżawiającego, strony umowy leasingu i innych o podobnym charakterze (art. 114 o.p.)	202
10.2.6. Odpowiedzialność wspólników spółek prawa cywilnego, jawnych, partnerskich, komplementariuszy spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej (art. 115 o.p.)	202
10.2.7. Odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych (art. 116 o.p.)	204
10.2.8. Odpowiedzialność osoby prawnej lub spółki komandytowo-akcyjnej przejmującej lub powstałej w wyniku podziału (art. 117 o.p.)	209
10.2.9. Odpowiedzialność zarządcy sukcesyjnego oraz zarządcy faktycznego (art. 117d o.p.)	210
10.2.10. Odpowiedzialność fundacji rodzinnej (art. 117e o.p.)	210
10.2.11. Przedawnienie prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej i zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej (art. 118 § 1 o.p.)	211
11. Pytania	212

Rozdział IV Obowiązki ubezpieczonych i płatników składek	213
1. Podstawowe obowiązki związane ze zgłaszaniem do ubezpieczeń, rozliczaniem składek i zasiłków	213
2. Obowiązki ubezpieczonych związane z ustalaniem prawa do świadczeń i ich wysokości (art. 80 u.s.u.s.)	216
3. Obowiązki płatników składek związane z realizacją uprawnień inspektorów kontroli ZUS (art. 88 u.s.u.s.)	217
4. Czy ZUS może zastępować płatnika w jego obowiązkach i czy istnieje norma kompetencyjna pozwalająca Zakładowi na podejmowanie działań z urzędu?	218
5. Pytania	219

Rozdział V Postępowanie przed organem rentowym – decyzje zakładu ubezpieczeń społecznych	220
1. Wszczęcie postępowania	220
2. Przebieg i charakterystyka postępowania przed organem rentowym	221
3. Forma decyzji	224
4. Katalog indywidualnych spraw, w których ZUS wydaje decyzje (art. 83 ust. 1 u.s.u.s.)	224
5. Prawo do zaskarżenia decyzji jako realizacja zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 78 Konstytucji RP	226
6. Interpretacje indywidualne (art. 83d u.s.u.s.)	228
7. Czy zaskarżona decyzja zawsze będzie rozpoznawana przez sąd?	231
8. Szczególna instytucja ponownego rozpoznania sprawy na wniosek lub z urzędu (art. 83a ust. 1 i 2 u.s.u.s.)	232
9. Swoiste instytucje przewidziane w przypadku przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia okoliczności mających wpływ na prawo albo zobowiązanie w sprawach już rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu (art. 83a ust. 3 u.s.u.s.)	235
10. Wypłata świadczeń	236
11. Ustawa systemowa jako samodzielna podstawa żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych w prawie cywilnym	240
12. Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia (art. 84 ust. 2 u.s.u.s.)	241
13. Dochodzenie należności	243
13.1. Odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń	245
13.2. Odroczenie terminu płatności i rozłożenie jej na raty	246
14. Orzekanie dla celów świadczeń, zasady i tryb wydawania orzeczeń	246
15. Pytania	249

Rozdział VI Emerytury i renty z funduszu ubezpieczeń społecznych, emerytury kapitałowe i pomostowe	250
1. Podstawowe zasady zreformowanego systemu emerytalnego	250
1.1. Charakterystyka systemu filarowego	251
1.2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako I filar	252
1.3. Otwarte fundusze emerytalne – II filar	253
1.3.1. Podstawowe zasady funkcjonowania otwartych funduszy emerytalnych	254
1.3.2. Rozporządzanie środkami zgromadzonymi na rachunku w OFE	255
1.4. Dobrowolne formy przezorności – III filar	256
1.5. Źródła regulacji	256
2. Zakres przedmiotowy ustawy emerytalnej	257
2.1. Obszary regulacji	257
2.2. Świadczenia przysługujące z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uregulowane ustawą emerytalną	257
3. Okresy składkowe i nieskładkowe jako podstawowe pojęcia stosowane przy ustalaniu warunków nabycia prawa do świadczeń z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych	258
3.1. Okresy składkowe (art. 6 ust. 1 pkt 1–10, ust. 2 pkt 1–17 u.e.r.)	258
3.1.1. Okresy składkowe bez składki	261
3.1.2. Okresy składkowe zaliczane w wymiarze podwójnym	262
3.2. Okresy nieskładkowe (art. 7 u.e.r.)	263
3.3. Okresy uzupełniające (art. 10, 10a u.e.r.)	268
3.4. Okresy ubezpieczenia za granicą	270
4. Emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych	271
4.1. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1.01.1949 r.	271
4.1.1. Emerytury w wieku podstawowym (art. 27 u.e.r.)	271
4.1.2. Emerytury z urzędu zamiast pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 27a u.e.r.)	272
4.1.3. Emerytury przy obniżonym stażu (art. 28 u.e.r.)	273
4.1.4. Emerytury wcześniejsze (art. 29–31 u.e.r.)	273
4.1.5. Emerytury w wieku obniżonym (art. 32, 33 u.e.r.)	275
4.1.6. Emerytury kolejowe (art. 40–45 i 50 u.e.r.)	278
4.1.7. Emerytury górnicze	279
4.1.8. Emerytury wcześniejsze przyznawane na podstawie odrębnych przepisów (art. 30 u.e.r.)	280
4.2. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r., a przed 1.01.1969 r. (art. 46 u.e.r.)	281
4.3. Emerytury przyznawane bez względu na wiek	281
4.3.1. Emerytura przyznawana na podstawie art. 58 ust. 3 u.ś.r.	281
4.3.2. Emerytury dla osób opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki	282
4.3.3. Emerytury górnicze przyznawane bez względu na wiek (art. 50e u.e.r.)	283
4.3.4. Emerytury nauczycielskie przyznawane bez względu na wiek (art. 88, 88a KN)	284
4.4. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r. (art. 24 i 24a u.e.r.)	286
4.5. Emerytury częściowe	287
4.6. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające (tzw. emerytura matczyna)	288
5. Emerytury pomostowe	290
5.1. Charakter świadczenia	290
5.2. Nowe definicje pracy w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze oraz pracownika wykonującego takie prace	291
5.3. Warunki przyznania emerytury pomostowej (art. 4 pkt 1–6 u.e.p.)	293
5.4. Rekompensaty	295
6. Renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych	295
6.1. Niezdolność do pracy, niezdolność do samodzielnej egzystencji	295
6.2. Tryb orzekania o niezdolności do pracy	299
6.3. Warunki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy	301
6.3.1. Wypadek w drodze do pracy lub z pracy (art. 57b u.e.r.)	304
6.3.2. Warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego	304
6.3.3. Warunek powstania niezdolności w okresie objętym ochroną ubezpieczeniową	306
6.3.4. Przywrócenie prawa do renty (art. 61, 72 u.e.r.)	307
6.4. Renta szkoleniowa (art. 60 u.e.r.)	307
6.5. Renta rodzinna	309
6.5.1. Renta rodzinna dla dzieci zmarłego	310
6.5.2. Renta rodzinna dla przyjętych na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuków, rodzeństwa i innych dzieci (art. 67 ust. 1 pkt 2 u.e.r.)	313
6.5.3. Renta rodzinna dla wdowy (wdowca)	314
6.5.4. Renta rodzinna dla rodziców	316
6.5.5. Wysokość renty rodzinnej (art. 73, 76 u.e.r.)	316
6.5.6. Renta wdowia (art. 95a u.e.r.)	317
7. Dodatek pielęgnacyjny, zasiłek pogrzebowy	318
7.1. Dodatek pielęgnacyjny – komu przysługuje i ile wynosi?	318
7.2. Zasiłek pogrzebowy	319
7.2.1. W jakiej sytuacji przysługuje zasiłek pogrzebowy? (art. 77 ust. 1–3 u.e.r.)	319
7.2.2. Komu przysługuje zasiłek pogrzebowy i w jakiej wysokości?	320
8. Ustalanie wysokości świadczeń	321
8.1. Pojęcia niezbędne dla zrozumienia procesu ustalania świadczeń	321
8.1.1. Kwota bazowa	321
8.1.2. Podstawa wymiaru emerytury i renty	321
8.1.3. Podstawa wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy	324
8.1.4. Podstawa wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do emerytury	324
8.1.5. Kapitał początkowy	324
8.1.6. Podstawa obliczenia emerytury. Wypłata gwarantowana	327
8.1.7. Pomniejszanie podstawy wymiaru emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur	328
8.1.8. Tak zwane emerytury czerwcowe	331
8.2. Ustalanie wysokości rent	333
8.2.1. Renta dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy (art. 62 ust. 1, 1a, 3, art. 63 ust. 1 u.e.r.)	333
8.2.2. Renta dla osoby częściowo niezdolnej do pracy (art. 62 ust. 2 u.e.r.)	334
8.3. Ustalanie wysokości emerytur	334
8.3.1. Wysokość emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1.01.1949 r. i ubezpieczonych urodzonych w latach 1949–1968, którzy spełnili warunki do przyznania emerytury na starych zasadach	334
8.3.2. Wysokość emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r.	337
8.3.3. Wysokość emerytury mieszanej dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r. (art. 183 u.e.r.)	338
9. Emerytury kapitałowe	339
9.1. Zakres przedmiotowy ustawy o emeryturach kapitałowych (art. 1 u.e.k.)	339
9.2. Rodzaje emerytur kapitałowych, charakterystyka świadczenia	339
9.2.1. Okresowa emerytura kapitałowa	340
9.2.2. Dożywotnia emerytura kapitałowa	341
10. Zmiana wysokości świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ponowne ustalenie prawa do świadczeń	342
10.1. Waloryzacja (art. 88–94 u.e.r.)	342
10.2. Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów	343
10.3. Zmiana wysokości świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy	344
10.4. Zmiana wysokości nowej emerytury z art. 24 i 24a (art. 108 u.e.r.)	344
10.5. Zmiana wysokości renty i emerytury obliczonej na starych zasadach	345
10.5.1. Ponowne ustalenie emerytury lub renty od podstawy wymiaru świadczenia ustalonej według reguł art. 15 u.e.r. z zastosowaniem nowej kwoty bazowej do części socjalnej i stażowej	345
10.5.2. Ponowne obliczenie emerytury u osób, wobec których zastosowanie miało ograniczenie wysokości podstawy emerytury do 250% przeciętnego wynagrodzenia	346
10.5.3. Przeliczenie podstawy wymiaru świadczenia (art. 111 u.e.r.)	346
10.5.4. Doliczenie nieuwzględnionych okresów składkowych (art. 112, 113 u.e.r.)	347
10.5.5. Przeliczenie z wyeliminowaniem „lat pustych”	347
10.5.6. Ponowne ustalenie wysokości emerytury zawieszonej od 1.10.2011 r. z powodu kontynuowania zatrudnienia u pracodawcy, na rzecz którego emeryt wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury (art. 194c–194h u.e.r.)	348
10.6. Ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości poprzez wzruszenie prawomocnej decyzji rentowej	349
11. Podstawowe zasady ustalania świadczeń objętych ustawą emerytalną i ich wypłaty	354
11.1. Powstanie i ustanie prawa do świadczenia	354
11.2. Zawieszenie prawa do świadczenia	355
11.3. Zmniejszenie prawa do świadczenia	359
11.4. Wstrzymanie i wznowienie wypłaty świadczeń (art. 134 ust. 1, art. 135 u.e.r.)	359
11.5. Wypłata świadczeń niezrealizowanych (art. 136 u.e.r.)	361
11.6. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń (art. 138–138a u.e.r.)	361
11.6.1. Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia (art. 138 ust. 2 i 3 u.e.r.)	363
11.6.2. Szczególne obowiązki banków	364
11.7. Potrącenia ze świadczeń (art. 139–141 u.e.r.)	366
12. Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie finansowane z budżetu państwa	367
13. Pytania	369

Rozdział VII III filar – indywidualne formy przezorności	372
1. Pracownicze programy emerytalne	372
1.1. Formy prowadzenia pracowniczych programów emerytalnych (art. 6 ust. 1 u.p.p.e.)	373
1.2. Jak funkcjonuje pracowniczy program emerytalny?	374
2. Indywidualne konta emerytalne	376
3. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego	378
4. Pracownicze plany kapitałowe	380
5. Ogólnoeuropejskie indywidualne produkty emerytalne (OIPE)	384
6. Pytania	385

Rozdział VIII Inne świadczenia zlecone zakładowi ubezpieczeń społecznych do wypłaty	386
1. Podstawowe akty prawne	386
1.1. Świadczenie przedemerytalne	386
1.2. Renta socjalna	393
1.3. Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne	397
1.4. Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji	399
1.5. Świadczenie wyrównawcze dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi	401
1.6. Świadczenie wyrównawcze dla działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych	402
1.7. Świadczenie wspierające	403
1.8. Świadczenie honorowe	405
2. Pytania	406

Rozdział IX Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych	408
1. Pojęcie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych	408
1.1. Definicja ustawowa sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 i 3 k.p.c.)	409
1.2. Skarga na bezczynność (art. 4779 § 4 k.p.c.)	409
1.3. Odwołanie w sprawie decyzji wydanej na skutek rozpoznania wniosku o interpretację	410
1.4. System orzekania o niepełnosprawności	411
2. Gdzie, jak i kiedy wnieść odwołanie?	411
2.1. Właściwość rzeczowa sądów (art. 4778 § 1 k.p.c.)	411
2.2. Właściwość miejscowa sądów (art. 461 § 2–3 k.p.c.)	413
2.3. Termin do wniesienia odwołania, wymogi formalne, treść odwołania	413
3. Strony postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych	416
3.1. Ubezpieczony (art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c.)	416
3.2. Inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja	417
3.3. Organ rentowy (art. 476 § 4 k.p.c.) i wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (art. 47711 § 1 k.p.c.)	418
3.4. Zainteresowany	419
3.5. Reprezentacja stron w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych	421
4. Przebieg postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i jego odrębności	421
4.1. Wezwanie do usunięcia braków pisma wszczynającego postępowanie i zwrot akt organowi rentowemu (art. 467 k.p.c.)	421
4.2. Zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sądu (art. 47713 k.p.c.)	424
4.3. Inne odrębności mające na celu przyspieszenie postępowania	424
4.4. Odrębności mające na celu ochronę interesów ubezpieczonych	425
5. Rozstrzygnięcie sądu	427
5.1. Przedmiot rozstrzygnięcia	427
5.2. Sposoby rozstrzygnięcia	429
5.3. Zaskarżanie orzeczeń sądu pierwszej instancji, nadzwyczajne środki zaskarżenia	431
6. Pytania	433

Rozdział X Podstawowe informacje o ubezpieczeniu społecznym rolników	435
1. Podstawowe źródło regulacji i jego główne założenia	435
2. Zakres podmiotowy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników	437
2.1. Rolnik – definicja ustawowa	438
2.2. Domownik (art. 6 pkt 2 u.u.s.r.)	439
2.3. Pomocnik rolnika	440
2.4. Pojęcie działalności rolniczej i gospodarstwa rolnego	441
2.4.1. Działalność rolnicza	441
2.4.2. Gospodarstwo rolne	441
3. Charakter ubezpieczeń	441
3.1. Powstanie i ustanie ubezpieczenia obowiązkowego	441
3.2. Powstanie i ustanie ubezpieczenia dobrowolnego	443
4. Ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie	444
4.1. Podmioty podlegające ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy (art. 7 ust. 1 u.u.s.r.)	444
4.2. Podmioty podlegające ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu na wniosek	445
4.3. Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego (art. 9 u.u.s.r.)	445
5. Ubezpieczenie emerytalno-rentowe	446
5.1. Podmioty podlegające ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z ustawy	446
5.2. Podmioty podlegające dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu na wniosek (art. 16 ust. 2 i 3 u.u.s.r.)	447
5.3. Świadczenia i uprawnienia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników	448
6. Zbieg tytułów do ubezpieczeń (art. 5a, 5b i 5c u.u.s.r.)	448
6.1. Możliwość wyboru przez rolnika lub domownika prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą kontynuowania ubezpieczenia rolniczego – warunki	448
6.2. Możliwość pozostania w ubezpieczeniu rolniczym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej, zleceniobiorców i członków rad nadzorczych (art. 5b u.u.s.r.)	451
6.3. Możliwość pozostania w ubezpieczeniu rolniczym stypendystów, osób pobierających świadczenie integracyjne, żołnierzy niezawodowych i osób odbywających służbę zastępczą (art. 5c u.u.s.r.)	452
7. Świadczenia z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników	453
7.1. Jednorazowe odszkodowanie	453
7.2. Zasiłek macierzyński (art. 35a i 35b u.u.s.r.)	456
7.3. Zasiłek pogrzebowy (art. 35 u.u.s.r.)	457
7.4. Zasiłek chorobowy (art. 14 u.u.s.r.)	458
7.5. Emerytury rolnicze	459
7.5.1. Emerytura w wieku podstawowym (art. 19 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 i 3 u.u.s.r.)	459
7.5.2. Wcześniejsza emerytura rolnicza (art. 19 ust. 2 i 3 w zw. z art. 20 ust. 1–3 u.u.s.r.)	461
7.5.3. Częściowa emerytura rolnicza	461
7.6. Renty rolnicze z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym	462
7.7. Renta rodzinna	466
7.8. Renta wdowia (art. 33a u.u.s.r.)	466
7.9. Wysokość rent i emerytur rolniczych	467
7.9.1. Ustalanie części składkowej świadczenia (art. 25 u.u.s.r.)	468
7.9.2. Ustalanie części uzupełniającej	469
7.10. Zbieg emerytur i rent	469
7.11. Zawieszanie prawa do emerytury i renty rolniczej oraz wypłaty emerytur i rent rolniczych	471
7.12. Zaprzestanie działalności rolniczej (art. 28 ust. 4 u.u.s.r.)	472
7.13. Świadczenia przyznawane w drodze wyjątku (art. 55 ust. 1–2 u.u.s.r.)	474
8. Pytania	475

Literatura	477
Skorowidz przedmiotowy	479

Autorzy

Grażyna Szyburska-Walczak

Grazyna Szyburska-Walczak – sędzia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w stanie spoczynku; od wielu lat zajmuje się tematyką ubezpieczeniową - nie tylko orzekając i pełniąc funkcję wizytatora w wydziale pracy i ubezpieczeń społecznych, ale także obecnie, jako wykładowca Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury i wykładowca na studiach podyplomowych Uczelni Łazarskiego. Współautorka komentarza do ustawy zmieniającej Kodeks postępowania cywilnego z 4 lipca 2019 r., autorka książek: Ubezpieczenia społeczne. Repetytorium, Aplikacja radcowska. Ubezpieczenia społeczne.

Tematyka, tagi

Ubezpieczenia społeczne

Opinie

Brak opinii o tym produkcie.

Kup tę książkę w wersji Książka dostępna w różnych formatach Przewodnik po formatach

Dlaczego Profinfo.pl?

Ponad 10 tys. tytułów

Darmowa dostawa już od 180zł

Czat online z konsultantem

Promocyjne ceny i rabaty

Sprawna realizacja zamówienia

Dostęp do ebooka w 5 minut

Ubezpieczenia społeczne. Vademecum

Ubezpieczenia społeczne. Vademecum

Opis publikacji

Fragment dla Ciebie

Informacje

Spis treści

Autorzy

Tematyka, tagi

Opinie

Ostatnio oglądane produkty

Produkty z tej samej kategorii

Inne publikacje autora

Ubezpieczenia społeczne. Vademecum

Ubezpieczenia społeczne. Vademecum

Opis publikacji

Fragment dla Ciebie

Informacje

Spis treści

Autorzy

Newsletter Profinfo.pl

Tematyka, tagi

Opinie

Ostatnio oglądane produkty

Produkty z tej samej kategorii

Inne publikacje autora