Objaśnienia skrótów
str. 19
Akty prawne
str. 19
Czasopisma i serie wydawnicze
str. 21
Organizacje międzynarodowe
str. 24
Organy władzy
str. 25
Publikatory urzędowe
str. 25
Pozostałe
str. 26

Przedmowa
str. 29

Od autora
str. 35

Preface
str. 38

Wstęp
str. 41

1. Podstawowe pojęcia
str. 41
1.1. Prawo prywatne międzynarodowe
str. 41
1.2. Źródła prawa prywatnego międzynarodowego
str. 44
1.3. Umowa międzynarodowa
str. 45
2. Zakres pracy
str. 47
2.1. Czynniki determinujące zagadnienie
str. 47
2.1.1. Szczególna funkcja konwencyjnych norm prawa prywatnego międzynarodowego
str. 48
2.1.2. Różnorodność źródeł prawa prywatnego międzynarodowego
str. 52
2.2. Cel pracy
str. 54
2.3. Plan pracy
str. 57

CZĘŚĆ PIERWSZA. WZAJEMNY STOSUNEK ŹRÓDEŁ PRAWA PRYWATNEGO MIĘDZYNARODOWEGO
str. 61

Rozdział I. Stosunek konwencyjnej normy kolizyjnej do ustawowej normy kolizyjnej
str. 63

1. Umowy międzynarodowe w porządku prawnym Rzeczypospolitej Polskiej
str. 63
1.1. Umowa międzynarodowa a konstytucyjna hierarchia źródeł prawa
str. 63
1.1.1. Charakter prawny zobowiązania traktatowego
str. 63
1.1.2. Przesłanki obowiązywania umów międzynarodowych w krajowym porządku prawnym
str. 66
A. Ratyfikacja
str. 67
A.1. Pojęcie
str. 67
A.2. Uprzednia zgoda wyrażona w ustawie
str. 74
B. Ogłoszenie umowy międzynarodowej
str. 77
B.1. Konstytucyjny obowiązek ogłaszania aktów normatywnych a umowy międzynarodowe
str. 77
B.2. Ogłoszenie umowy międzynarodowej jako wymóg wynikający z zasady państwa prawa
str. 79
B.3. Sposób ogłaszania umów międzynarodowych
str. 83
B.4. Ogłoszenie o utracie mocy obowiązującej przez umowę międzynarodową
str. 87
1.1.3. Krajowe przepisy odsyłające do umów międzynarodowych
str. 92
A. Przepisy odsyłające a konstytucyjna hierarchia źródeł prawa
str. 92
B. Przepisy odsyłające jako podstawa obowiązywania nieratyfikowanych lub nieogłoszonych umów międzynarodowych
str. 111
1.1.4. Bezpośrednie stosowanie umów międzynarodowych
str. 123
A. Przesłanki bezpośredniego stosowania
str. 123
B. Bezpośrednie stosowanie a bezpośrednie obowiązywanie
str. 125
1.1.5. Pozycja umów międzynarodowych w systemie źródeł prawa
str. 128
A. Umowa międzynarodowa a Konstytucja RP
str. 129
B. Umowa międzynarodowa a ustawy i rozporządzenia
str. 130
1.2. Norma konwencyjna jako podstawa prawna rozstrzygnięcia
str. 135
1.2.1. Obligatoryjne stosowanie umów międzynarodowych
str. 135
A. Stosowanie konwencyjnych norm kolizyjnych z urzędu albo na wniosek
str. 135
B. Jednoczesne stosowanie normy konwencyjnej i ustawowej
str. 146
C. Jednoczesne wskazanie prawa właściwego na podstawie dwóch umów międzynarodowych
str. 146
D. Rozszerzenie stosowania konwencji przez prawo krajowe
str. 148
1.2.2. Dyspozycyjny charakter niektórych norm konwencyjnych
str. 153
A. Wyłączenie działania konwencji przez strony
str. 153
A.1. Przewidziana w konwencji możliwość wyłączenia jej postanowień
str. 153
A.2. Nieprzewidziany przez konwencję wybór prawa
str. 155
B. Materialnoprawne wskazanie konwencji
str. 157
B.1. Reguły Hasko-Visbijskie i Reguły Hamburskie
str. 157
B.2. Konwencja genewska o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów z 19 maja 1956 r.
str. 158
2. Strukturalna i funkcjonalna charakterystyka konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 159
2.1. Struktura
str. 159
2.1.1. Struktura ustawowych norm kolizyjnych
str. 159
A. Elementy normy kolizyjnej
str. 159
B. Rodzaje ustawowych norm kolizyjnych
str. 161
C. Zakres zastosowania norm kolizyjnych
str. 163
2.1.2. Struktura konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 166
A. Zakres zastosowania konwencji a zakres zastosowania normy konwencyjnej
str. 166
B. Zakres zastosowania konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 168
B.1. Normy wyższego stopnia
str. 169
B.2. Normy zupełne
str. 171
B.3. Normy wielostronne
str. 174
B.4. Normy dwustronne
str. 176
B.5. Normy jednostronne
str. 181
C. Zakres zastosowania konwencyjnego prawa jednolitego
str. 183
C.1. Zupełne normy kolizyjne jako wyznaczające zakres zastosowania nieograniczonego prawa jednolitego
str. 183
C.2. Normy wyznaczające zakres zastosowania ograniczonego prawa jednolitego
str. 184
C.3. Normy wyznaczające zakres zastosowania ograniczonego prawa jednolitego jako podstawa dalszego wskazania
str. 190
C.4. Prawo właściwe dla kwestii nieuregulowanych przez konwencyjne prawo jednolite
str. 195
2.2. Funkcja
str. 197
2.2.1. Funkcje podstawowe
str. 198
A. Wskazywanie prawa właściwego
str. 198
B. Funkcja rozgraniczająca
str. 198
C. Funkcja regulująca
str. 202
2.2.2. Funkcje dodatkowe
str. 205
A. Zapewnienie jednolitości rozstrzygnięć
str. 205
B. Wyznaczanie zakresu zastosowania prawa jednolitego
str. 207
Wnioski
str. 207

Rozdział II. Stosunek konwencyjnej normy kolizyjnej do innej konwencyjnej normy kolizyjnej
str. 210

1. Zagadnienia systemowe prawa międzynarodowego
str. 210
1.1. Definicja konfliktu konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 210
1.1.1. Konflikt jako sprzeczność konwencyjnych norm prawa prywatnego międzynarodowego
str. 210
1.1.2. Konflikt następczy
str. 214
1.1.3. Sprzeczność norm a system prawny
str. 215
1.2. Charakterystyka ogólna systemu
str. 216
1.2.1. Brak hierarchii źródeł
str. 216
1.2.2. Zasada pacta sunt servanda
str. 218
1.2.3. Elementy hierarchii norm prawa międzynarodowego
str. 222
1.3. Konflikt norm nierównorzędnych hierarchicznie
str. 224
1.3.1. Ustalenie nadrzędności normy traktatowej
str. 225
1.3.2. Sposób oddziaływania norm nadrzędnych hierarchicznie
str. 229
1.4. Konflikt norm równorzędnych hierarchicznie
str. 231
1.4.1. Konwencja wiedeńska o prawie traktatów
str. 231
A. Znaczenie konwencji wiedeńskiej dla prawa prywatnego międzynarodowego
str. 231
B. Charakterystyka ogólna rozwiązań przyjętych w konwencji wiedeńskiej
str. 234
1.4.2. Znaczenie woli stron umowy międzynarodowej
str. 237
1.4.3. Wyraźne uregulowanie zakresu zastosowania umów przez strony
str. 241
A. Klauzule derogacyjne
str. 242
B. Klauzule zgodności
str. 243
C. Klauzule nadrzędności
str. 247
1.4.4. Tożsamość stron kolejnych umów międzynarodowych
str. 248
1.4.5. Brak tożsamości stron kolejnych umów międzynarodowych
str. 249
1.5. Sukcesja państw w odniesieniu do umów międzynarodowych z zakresu prawa prywatnego międzynarodowego
str. 251
1.5.1. Znaczenie sukcesji państw dla prawa prywatnego międzynarodowego
str. 251
1.5.2. Poszczególne przypadki sukcesji państw
str. 252
A. Dekolonizacja
str. 252
B. Zjednoczenie Niemiec
str. 253
C. Rozpad Związku Sowieckiego
str. 254
D. Rozpad Czechosłowacji
str. 255
E. Rozpad Federalnej Republiki Ludowej Jugosławii
str. 255
2. Metody rozstrzygania konfliktów konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 256
2.1. Reguły wykładni zmierzające do usunięcia sprzeczności między konwencyjnymi normami kolizyjnymi
str. 256
2.1.1. Dwupłaszczyznowość konfliktu konwencji
str. 256
2.1.2. Reguły wykładni zorientowane na system prawa krajowego
str. 258
A. Adekwatność metod wykładni ustaw do interpretacji norm konwencyjnych
str. 258
B. Umowy bilateralne jako lex specialis
str. 259
C. Pierwszeństwo według funkcji wyznaczonej przez legem fori
str. 261
2.1.3. Reguły wykładni zorientowane na treść konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 264
2.1.4. Podsumowanie
str. 267
2.2. Wybrane problemy praktyczne rozstrzygania konfliktów konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 269
2.2.1. Konwencja haska o prawie właściwym dla wypadków drogowych z 4 maja 1971 r.
str. 270
A. Stosunek do konwencji dotyczących dziedzin specjalnych
str. 270
A.1. Stosunek do konwencji paryskiej z 29 lipca 1960 r.
str. 271
A.2. Stosunek do CMR
str. 272
B. Umowy dwustronne ustępujące pierwszeństwa konwencji haskiej z 4 maja 1971 r.
str. 273
C. Umowy dwustronne nieustępujące pierwszeństwa konwencji haskiej z 4 maja 1971 r.
str. 276
2.2.2. Konwencja haska o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych z 2 października 1973 r.
str. 291
A. Treść zobowiązania międzynarodowego a treść konwencyjnej normy kolizyjnej
str. 291
B. Skutki rozgraniczenia zakresu zastosowania konwencyjnych norm zupełnych i dwustronnych
str. 292
2.2.3. Konwencja haska o prawie właściwym w przedmiocie formy rozrządzeń testamentowych z 5 października 1961 r.
str. 295
A. Stosunek do umów bilateralnych zawierających klauzule zgodności
str. 296
B. Tożsamość stron konwencji haskiej i umowy bilateralnej
str. 297
C. Stosunek do umów bilateralnych nie zawierających klauzuli zgodności
str. 298
2.2.4. Konwencja rzymska o prawie właściwym dla zobowiązań umownych z 19 czerwca 1980 r.
str. 302
A. Stosunek do konwencji haskiej o prawie właściwym dla międzynarodowej sprzedaży rzeczy ruchomych z 15 czerwca 1955 r.
str. 302
A.1. Pierwszeństwo konwencji haskiej z 15 czerwca 1955 r.
str. 303
A.2. Umowy z udziałem konsumentów
str. 304
B. Stosunek do konwencji haskiej o prawie właściwym dla agencji z 14 marca 1978 r.
str. 306
C. Stosunek do konwencji haskiej o prawie właściwym dla międzynarodowych umów sprzedaży towarów z 22 grudnia 1986 r.
str. 308
2.2.5. Konflikt konwencji w transporcie multimodalnym
str. 309
Wnioski
str. 312

Rozdział III. Stosunek konwencyjnej normy kolizyjnej do normy kolizyjnej prawa wspólnotowego
str. 315

1. Konwencje zawierane przez państwa członkowskie Wspólnoty Europejskiej
str. 315
1.1. Umowa międzynarodowa jako źródło wspólnotowego prawa prywatnego międzynarodowego
str. 315
1.1.1. Prawo wspólnotowe a prawo prywatne międzynarodowe
str. 315
1.1.2. Umowy międzynarodowe z zakresu prawa prywatnego międzynarodowego jako źródło prawa wspólnotowego
str. 317
1.2. TWE jako źródło konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 320
1.2.1. Status norm kolizyjnych w świetle postanowień TWE
str. 320
A. Przedmiotowy zakres zastosowania TWE a prawo prywatne międzynarodowe
str. 321
B. Treść normy kolizyjnej a postanowienia TWE
str. 322
1.2.2. Zasada wzajemnego uznania
str. 326
A. Ocena dotychczasowego stanu doktryny
str. 326
B. Wpływ postanowień TWE na stosowanie normy kolizyjnej
str. 329
1.2.3. Swoboda zakładania przedsiębiorstw
str. 330
A. Kolizyjnoprawna doniosłość art. 43 i 48 TWE
str. 330
B. Przyczyny kontrowersji doktrynalnych
str. 332
C. Niekonsekwentny charakter orzeczeń TSWE
str. 335
D. Nierównorzędne skutki równorzędnych łączników
str. 336
1.2.4. Podsumowanie
str. 341
1.3. Konwencja rzymska z 1980 r. o prawie właściwym dla zobowiązań umownych
str. 342
1.3.1. Konwencja rzymska jako część wspólnotowego porządku prawnego
str. 342
A. Materialne związki między konwencją rzymską a prawem wspólnotowym
str. 342
B. Formalne związki między konwencją rzymską a prawem wspólnotowym
str. 343
1.3.2. Jednolitość interpretacji konwencji rzymskiej
str. 346
2. Konwencje zawierane z państwami niebędącymi członkami Wspólnoty Europejskiej
str. 348
2.1. Prawo wspólnotowe a umowy międzynarodowe
str. 348
2.1.1. Konflikt konwencji a prawo wspólnotowe
str. 348
A. Tożsamość definicji konfliktu norm
str. 348
B. Prawo wspólnotowe jako system
str. 350
2.1.2. Zasady ustrojowe prawa wspólnotowego
str. 351
A. Zasada nadrzędności prawa wspólnotowego
str. 351
B. Zasada bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego
str. 353
C. Zasada efektywności prawa wspólnotowego
str. 354
2.1.3. Stosowanie umów międzynarodowych przez TSWE
str. 355
A. Jurysdykcja
str. 355
B. Skutki orzeczeń
str. 359
2.2. Umowy zawarte przed uzyskaniem członkostwa WE z państwami trzecimi
str. 359
2.2.1. Artykuł 307 TWE a prawo międzynarodowe publiczne
str. 359
A. Zakres przedmiotowy
str. 361
B. Akty prawa wspólnotowego objęte art. 307 TWE
str. 363
C. Zakres czasowy
str. 364
2.2.2. Konstrukcja art. 307 TWE
str. 365
A. Uprawnienie państwa trzeciego
str. 366
B. Obowiązek Wspólnoty
str. 367
2.2.3. Skutki naruszenia art. 307 TWE
str. 370
2.3. Umowy zawarte przed uzyskaniem członkostwa WE z państwami członkowskimi
str. 371
Wnioski
str. 380

CZĘŚĆ DRUGA. STOSOWANIE KONWENCYJNEJ NORMY KOLIZYJNEJ
str. 383

Rozdział I. Wykładnia konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 385

1. Ogólne problemy interpretacji
str. 385
1.1. Reguły wykładni
str. 385
1.1.1. Znaczenie KWPT dla wykładni umów z zakres prawa prywatnego międzynarodowego
str. 385
1.1.2. Wykładnia językowa
str. 388
1.1.3. Wykładnia systemowa
str. 392
A. Kontekst
str. 392
A.1. Elementy kontekstu
str. 392
A.2. Kontekst umowy międzynarodowej a pojęcie systemu prawa
str. 395
B. Systemowa odrębność umowy międzynarodowej
str. 397
1.1.4. Wykładnia funkcjonalna
str. 401
A. Podstawowe dyrektywy wynikające z unifikacyjnego celu konwencji
str. 401
B. Praktyczne aspekty zapewniania jednolitości orzecznictwa
str. 404
1.2. Środki interpretacji
str. 408
1.2.1. Charakter prawny
str. 408
1.2.2. Rodzaje
str. 410
A. Prace przygotowawcze i okoliczności zawarcia konwencji
str. 410
B. Orzecznictwo sądów zagranicznych i poglądy doktryny
str. 413
1.3. Konwencje sporządzone w kilku językach
str. 415
1.3.1. Rozwój historyczny
str. 415
1.3.2. Znaczenie różnic między jednakowo autentycznymi wersjami językowymi
str. 417
1.3.3. Wykładnia konwencji sporządzonych w kilku wersjach językowych
str. 419
1.3.4. Znaczenie przekładu urzędowego
str. 423
1.3.5. Dowód z opinii biegłego dla wyjaśnienia rozbieżności językowych
str. 427
2. Kwalifikacja
str. 432
2.1. Podstawowe założenia kwalifikacji norm zawartych w konwencjach z zakresu prawa prywatnego
str. 432
2.1.1. Znaczenie różnic między konwencyjnymi a ustawowymi normami kolizyjnymi dla metody kwalifikacji
str. 432
A. Potrzeba kwalifikacji
str. 432
B. Sposób przeprowadzania kwalifikacji
str. 435
2.1.2. Wykładnia autonomiczna umów międzynarodowych z dziedziny prawa prywatnego
str. 441
2.2. Podstawowe dyrektywy kwalifikacji konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 443
2.2.1. Reguły kwalifikacji zawarte w konwencjach
str. 443
2.2.2. Uwzględnianie celu konwencji
str. 445
2.2.3. Możliwość uwzględnienia postanowień innych konwencji
str. 449
2.2.4. Prawoznawstwo porównawcze
str. 450
Wnioski
str. 451

Rozdział II. Wybrane instytucje części ogólnej prawa prywatnego międzynarodowego
str. 454

1. Łączniki personalne
str. 454
1.1. Obywatelstwo
str. 454
1.1.1. Znaczenie obywatelstwa dla konwencyjnego prawa prywatnego międzynarodowego
str. 454
1.1.2. Wielorakie obywatelstwo
str. 457
A. Wielorakie obywatelstwo w krajowym systemie prawa prywatnego międzynarodowego
str. 457
A.1. Źródło problemów kolizyjnoprawnych związanych z wielorakim obywatelstwem
str. 457
A.2. Artykuł 2 p.p.m
str. 459
B. Różnice w traktowaniu wielorakiego obywatelstwa w krajowym systemie prawnym i umowach międzynarodowych
str. 461
B.1. Stosowanie norm legis fori rozstrzygających kolizję obywatelstw
str. 461
B.2. Zasada najściślejszego obywatelstwa
str. 462
C. Wielorakie obywatelstwo w wybranych umowach międzynarodowych z zakresu prawa prywatnego międzynarodowego
str. 463
C.1. Konwencja haska o właściwości organów i prawie właściwym w zakresie ochrony małoletnich z 5 października 1961 r.
str. 463
C.2. Konwencja haska o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych z 2 października 1973 r.
str. 465v C.3. Umowy dwustronne
str. 465
1.1.3. Bezpaństwowcy
str. 467
A. Znaczenie bezpaństwowości dla prawa prywatnego międzynarodowego
str. 467
B. Problem bezpaństwowców w wybranych umowach międzynarodowych z zakresu prawa prywatnego międzynarodowego
str. 469
B.1. Konwencja haska o prawie właściwym w przedmiocie formy rozrządzeń testamentowych z 5 października 1961 r.
str. 470
B.2. Konwencja haska o właściwości organów i prawie właściwym w zakresie ochrony małoletnich z 5 października 1961 r.
str. 471
B.3. Konwencja haska o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych z 2 października 1973 r.
str. 473
1.2. Miejsce zamieszkania
str. 474
1.2.1. Miejsce zamieszkania jako łącznik konwencyjnej normy kolizyjnej
str. 474
1.2.2. Pojęcie
str. 478
A. Wieloznaczność
str. 478
B. Kwalifikacja łącznika miejsca zamieszkania na potrzeby krajowych norm kolizyjnych
str. 480
C. Kwalifikacja łącznika miejsca zamieszkania na potrzeby konwencyjnych norm kolizyjnych
str. 482
1.3. Zwykły pobyt
str. 484
1.3.1. Zwykły pobyt jako łącznik konwencyjnej normy kolizyjnej
str. 484
A. Konwencje wielostronne
str. 484
B. Konwencje dwustronne
str. 486
1.3.2. Pojęcie
str. 486
2. Odesłanie
str. 489
2.1. Odesłanie jako instytucja prawa prywatnego międzynarodowego
str. 489
2.1.1. Stosowanie obcych norm kolizyjnych
str. 489
2.1.2. Pojęcie
str. 491
2.2. Szczególne problemy związane z odesłaniem w umowach międzynarodowych
str. 495
2.2.1. Metody uregulowania odesłania w umowach międzynarodowych
str. 495
2.2.2. Przyczyny wyłączenia odesłania w umowach międzynarodowych
str. 497
3. Klauzula porządku publicznego
str. 499
3.1. Pojęcie
str. 499
3.2. Szczególne problemy związane z klauzulą porządku publicznego w umowach międzynarodowych
str. 502
3.2.1. Przyczyny eliminacji klauzuli porządku publicznego w niektórych umowach międzynarodowych
str. 502
3.2.2. Ograniczone skutki braku generalnej klauzuli porządku publicznego w umowach międzynarodowych
str. 504
Wnioski
str. 508

Zakończenie
str. 510
Summary
str. 513

Indeksy
str. 523
Indeks umów międzynarodowych
str. 523
Indeks aktów normatywnych prawa wspólnotowego
str. 550
Indeks krajowych aktów normatywnych
str. 556
Indeks orzeczeń
str. 571
Bibliografia
str. 589