Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa pt.

„Wysłuchanie dziecka w postępowaniach sądowych – aspekty prawne i psychologiczne”

organizowana przez Katedrę Postępowania Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji UMK w Toruniu w dniu 7 maja 2026 roku

„Wysłuchanie dziecka w postępowaniu cywilnym. Komentarz” to opracowanie przedstawiające szczegółową analizę przepisów regulujących wysłuchanie dziecka w postępowaniu cywilnym. Książka łączy ujęcie prawne oraz psychologiczne, podkreślając znaczenie wrażliwości i profesjonalizmu w kontakcie z małoletnim.

Zakres zagadnień omawianych w publikacji

Publikacja obejmuje:
• omówienie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących wysłuchania dziecka,
• szczegółowy komentarz do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 21.10.2024 r., w sprawie sposobu przygotowania i przeprowadzenia wysłuchania dziecka oraz warunków, jakim mają odpowiadać pomieszczenia przeznaczone do przeprowadzania takich wysłuchań, 
• analizę psychologicznych aspektów wysłuchania, w tym znaczenia mowy ciała, mimiki, tonu głosu czy sposobu formułowania pytań,
• zestawienie regulacji i praktyki dotyczącej wysłuchania dziecka w postępowaniu cywilnym oraz przesłuchania małoletnich w postępowaniu karnym i w sprawach nieletnich,
• omówienie wysłuchania w postępowaniu odwoławczym, wraz z konsekwencjami braku protokołu i braku możliwości utrwalania czynności.

Struktura książki obejmuje trzy rozdziały: zagadnienia ogólne, komentarz do przepisów KPC oraz komentarz do przepisów rozporządzenia.

Dlaczego warto sięgnąć po tę książkę?

Publikacja dostarcza kompleksowego omówienia instytucji wysłuchania dziecka zarówno z perspektywy prawa, jak i psychologii. Autorzy podkreślają, że wysłuchanie dziecka jest czynnością szczególnie trudną, wymagającą znajomości przepisów, ale także umiejętności prowadzenia rozmowy z małoletnim w sposób wspierający, uważny i bezpieczny.

Dzięki książce praktycy poznają zagadnienia, które dotąd nie były szczegółowo opracowane w literaturze oraz:
• otrzymują narzędzie pozwalające lepiej zrozumieć podstawy normatywne wysłuchania,
• mogą przygotować się do niego z uwzględnieniem aspektów psychologicznych,
• zyskują wsparcie przy analizie przepisów dotyczących organizacji wysłuchania, przebiegu czynności i obowiązków sądu, 

W czym publikacja może pomóc?

Opracowanie wspiera:
• prawidłową wykładnię i stosowanie przepisów dotyczących wysłuchania,
• właściwe przygotowanie się do czynności pod względem formalnym i praktycznym,
• zrozumienie znaczenia wysłuchania dla dziecka oraz jego roli w postępowaniu,
• ocenę problemów, które mogą pojawić się na każdym etapie postępowania – również w instancji odwoławczej.

Adresaci publikacji

Książka jest skierowana do:
• sędziów,
• adwokatów i radców prawnych,
• psychologów uczestniczących w wysłuchaniach,
• rodziców i opiekunów dzieci, które mają być wysłuchane.

To właśnie te grupy odbiorców znajdą w publikacji pomoc w stosowaniu przepisów dotyczących wysłuchania oraz wskazówki ułatwiające zrozumienie jego znaczenia z perspektywy procesu i emocji dziecka.

Praktyczne aspekty opisane w książce

Publikacja prezentuje praktyczne informacje dotyczące:
• przygotowania wysłuchania i obowiązków sądu,
• doboru sposobu komunikacji z dzieckiem,
• organizacji terminu i miejsca wysłuchania,
• udziału psychologa oraz osoby towarzyszącej dziecku,
• uwzględnienia szczególnych potrzeb małoletnich,
• wytycznych dotyczących pomieszczeń, odzieży, przerw i warunków sprzyjających rozmowie z dzieckiem.

Wysłuchanie dziecka jest jedną z instytucji prawa procesowego cywilnego uregulowaną w Kodeksie postępowania cywilnego, mającą zastosowanie tylko w określonych rodzajach postępowań i tylko w określonych rodzajach spraw. Trudno je zakwalifikować do konkretnej fazy postępowania, nie jest to bowiem ani czynność dowodowa, ani dotycząca orzekania czy zaskarżania orzeczeń, nie jest też związana ze stronami lub uczestnikami postępowania, a może być zastosowana na każdym etapie postępowania aż do jego prawomocnego zakończenia, zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji.

W książce skomentowano przepisy Kodeksu postępowania cywilnego odnoszące się do wysłuchania dziecka oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 21 października 2024 r. w sprawie sposobu przygotowania i przeprowadzenia wysłuchania dziecka oraz warunków, jakim mają odpowiadać pomieszczenia przeznaczone do przeprowadzania takich wysłuchań. Dodatkowo przedstawiono także uwagi natury psychologicznej, które mogą być pomocne przy wysłuchiwaniu dziecka nie tylko w zakresie formułowania pytań do niego, lecz także np. przez uświadomienie sędziemu
wagi mowy jego ciała, ubioru, mimiki, tonu głosu. Autorzy zwracają bowiem uwagę na konieczność posługiwania się nie tylko wiedzą prawniczą, lecz także psychologiczną, tak aby kontakt z małoletnim był prowadzony z wrażliwością, uważnością i profesjonalizmem.

Dzięki temu opracowaniu praktycy prawa zyskują narzędzie, które pozwala lepiej zrozumieć zarówno podstawy normatywne, jak i praktyczne wyzwania związane z wysłuchaniem dziecka. To niezbędna lektura dla sędziów i pełnomocników, którzy w swojej pracy mierzą się z delikatną materią spraw rodzinnych. Książka będzie także pomocna dla rodziców i opiekunów dzieci, które mają być wysłuchane.

Publikacja została przygotowania przez praktyków, w większości przez doświadczonych sędziów przeprowadzających wysłuchanie dziecka, a także przez psychologa biorącego udział w takich wysłuchaniach.