WYKAZ SKRÓTÓW 8
WYKAZ ŹRÓDEŁ 11
WPROWADZENIE 31
§1. Uwagi ogólne 31
§2. Cele badawcze 34
§3. Układ rozważań 37
§4. Metody badawcze 41
§5. Informacje dodatkowe 42
ROZDZIAŁ I HISTORYCZNE TŁO I PERSPEKTYWA PORÓWNAWCZA 43
§1. Kara umowna w prawie rzymskim 43
§2. Kara umowna w Kodeksie zobowiązań 45
I. Pierwotna koncepcja kary umownej 45
II. Ostateczny kształt odszkodowania umownego 47
III. Rola kary umownej według Kodeksu zobowiązań 50
§3. Perspektywa prawnoporównawcza 51
I. Prawo francuskie 51
II. Prawo niemieckie 52
III. Prawo austriackie 53
IV. Prawo szwajcarskie 53
V. Europejskie i międzynarodowe zasady modelowe 54
§4. Podsumowanie 56
ROZDZIAŁ II KONSTRUKCJA KARY UMOWNEJ W KODEKSIE CYWILNYM 59
§1. Koncepcja jednolitej kary umownej 59
I. Uwagi wstępne 59
II. Jednolite rozumienie instytucji kary umownej 59
III. Akcesoryjny i autonomiczny charakter kary umownej 61
§2. Kara umowna z tytułu odstąpieniu od umowy 62
I. Koncepcja przełamania zasady akcesoryjności 62
II. Art. 494 KC podstawą kary umownej z tytułu odstąpienia od umowy 65

III. Wnioski 67
§3. Kara umowna a zobowiązanie pieniężne 69
I. Uwagi wstępne 69
II. Poglądy doktryny 69
III. Nieważność bezwzględna kary umownej powiązanej z zobowiązaniem pieniężnym 73
§4. Kara umowna za naruszenie obowiązku współdziałania 74
I. Uwagi wstępne 74
II. Umowy dwustronnie zobowiązujące o charakterze wzajemnym 75
III. Umowy jednostronnie zobowiązujące i dwustronnie zobowiązujące bez cechy wzajemności 77
§5. Podsumowanie 78
ROZDZIAŁ III KARA UMOWNA A OCHRONA UZASADNIONEGO INTERESU WIERZYCIELA 81
§1. Wprowadzenie 81
§2. Pojęcie i zakres szkody kontraktowej 82
I. Uwagi ogólne 82
II. Pojęcie szkody majątkowej i niemajątkowej 83
III. Zakres pojęcia szkody kontraktowej podlegającej naprawieniu 86
§3. Pojęcie i zakres szkody w konstrukcji kary umownej 86
I. Treść uzasadnionego interesu wierzyciela 86
II. Czy interes wierzyciela powinien być oznaczony w umowie 90
III. Czy szkoda jest obligatoryjną przesłanką roszczenia o karę umowną 93
§4. Funkcje i rodzaje kary umownej a przesłanka szkody 97
I. Uwagi ogólne 97
II. Kara umowna jako zryczałtowany surogat odszkodowania 99
III. Wnioski 101
§5. Podsumowanie 101
I. Uniwersalny charakter kary umownej w reżimie odpowiedzialności ex contractu 101
II. Propozycja de lege ferenda 105
ROZDZIAŁ IV KARA UMOWNA A WINA DŁUŻNIKA 107
§1. Wprowadzenie 107
§2. Ogólne reguły odpowiedzialności kontraktowej 108
I. Wzruszalne domniemanie winy dłużnika 108
II. Postacie winy w odpowiedzialności ex contractu 110
III. Adekwatny związek przyczynowy 112
IV. Okoliczności uwalniające dłużnika od odpowiedzialności kontraktowej 115
V. Rozszerzenie odpowiedzialności kontraktowej dłużnika 118
§3. Odpowiedzialność dłużnika z tytułu kary umownej za opóźnienie 122
I. Poglądy doktryny i judykatury 122
II. Kara umowna „za opóźnienie” – problemy z wykładnią 124
III. Odpowiedzialność z tytułu kary umownej za opóźnienie na zasadach ogólnych 126
IV. Odpowiedzialność z tytułu kary umownej za opóźnienie na zasadzie ryzyka 128
§4. Klauzula zapłaty sumy pieniężnej skonstruowana na zasadzie art. 3531 KC 129
I. Klauzula kary umownej a klauzula indemnizacyjna 129
II. Umowa o karę umowną a umowa gwarancyjna 131
III. Kara umowna za opóźnienie a klauzula gwarancyjna 134
IV. Koncepcja nietypowej kary umownej 135
§5. Podsumowanie 138
ROZDZIAŁ V KARA UMOWNA W POSTĘPOWANIU SĄDOWYM 141
§1. Wysokość kary umownej dochodzonej pozwem 141
I. Sposób oznaczenia kary umownej 141
II. Maksymalna wysokość kary umownej 142
III. Dopuszczalność kumulacji kar umownych 147
§2. Zarzut przedawnienia 150
I. Termin przedawnienia roszczenia o karę umowną 150
II. Termin wymagalności roszczenia o karę umowną 151
III. Przerwanie biegu terminu przedawnienia 153
IV. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia 154
§3. Zarzuty przeciwko żądaniu pozwu oparte na klauzulach generalnych 155
I. Uwagi ogólne 155
II. Zarzut sprzeczności z zasadami współżycia społecznego 156
1. Pojęcie zasad współżycia społecznego 156
2. Wysokość kary umownej a naruszenie zasad współżycia społecznego 157
III. Zarzut sprzeczności z naturą (właściwością) instytucji kary umownej 161
1. Pojęcie natury (właściwości) stosunku prawnego 161
2. Sankcja sprzeczności z naturą (właściwością) stosunku prawnego 166
IV. Zarzut nadużycia prawa podmiotowego 168
1. Pojęcie nadużycia prawa podmiotowego 168
2. Tymczasowy charakter sankcji nadużycia prawa podmiotowego 169
§4. Aktywne formy obrony dłużnika przed zapłatą kary umownej 170
I. Charakter powództwa o ustalenie prawa lub stosunku prawnego 170
II. Pojęcie interesu prawnego w ustaleniu prawa lub stosunku prawnego 173
III. Kara umowna a powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego 174
ROZDZIAŁ VI SĄDOWE MIARKOWANIE KARY UMOWNEJ 177
§1. Zagadnienia ogólne 177
I. Miarkowanie uprawnieniem sądu o charakterze konstytutywnym 177
II. Miarkowanie tylko na wyraźny zarzut dłużnika 178
III. Uzasadniony interes wierzyciela jako przedmiot ochrony 182
IV. Miarkowanie z pespektywy ekonomicznej analizy prawa 184
§2. Zagadnienia procesowe 186
I. Rozkład ciężaru dowodu w sprawie o zapłatę kary umownej 186
II. Żądanie miarkowania a uprzednie potrącenie wierzytelności z tytułu kary umownej 188
III. Żądanie zmniejszenia kary umownej w drodze powództwa o ukształtowanie 190
§3. Podmiotowe kryteria miarkowania kary umownej 193
I. Wykonanie zobowiązania w znacznej części 193
II. Stopień winy dłużnika 199
III. Przyczynienie się wierzyciela do powstania lub zwiększenia szkody 201
§4. Przedmiotowe kryteria miarkowania rażąco wygórowanej kary umownej 204
I. Bezwzględna wysokość kary umownej 204
II. Stosunek wysokości kary umownej do wartości świadczenia 205
III. Stosunek wysokości kary umownej do wysokości szkody 206
IV. Stosunek wysokości kary umownej do wysokości odszkodowania 208
§5. Rola instytucji sądowego miarkowania 208
I. Otwarty katalog kryteriów oceny rażącego wygórowania 209
II. Trudna sytuacja majątkowa dłużnika a miarkowanie 210
III. Stopień redukcji kary umownej 214
IV. Rozważania de lege ferenda 217
ROZDZIAŁ VII INSTYTUCJA KARY UMOWNEJ W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH 219
§1. Wprowadzenie 219
I. Uwagi ogólne 219
II. Uwagi systemowe 222
§2. Kara umowna z art. 437 ust. 1 pkt 7a PZP – poglądy doktryny i judykatury 224
I. Dopuszczalność regulacji wobec niepieniężnego charakteru zobowiązania 224
1. Koncepcja zwolnienia dłużnika z obowiązku świadczenia 224
2. Koncepcja zobowiązania gwarancyjnego 225
3. Koncepcja odpowiedzialności kontraktowej za niezachowanie należytej staranności 226
II. Wadliwość regulacji 228
1. Wadliwość funkcjonalna 228
2. Wadliwość konstrukcyjna 229
III. Nieważność bezwzględna 230
§3. Czy podwykonawca ma wobec zamawiającego roszczenie o zapłatę wynagrodzenia 231
I. Koncepcja odpowiedzialności solidarnej zamawiającego i wykonawcy 231
II. Zapłata wynagrodzenia podwykonawcy – uprawnienie czy obowiązek zamawiającego 234
III. Konstrukcja odpowiedzialności in solidum 237
§4. Sytuacja prawna zamawiającego dokonującego bezpośredniej zapłaty podwykonawcy 239
I. Czy zamawiający ma regres do wykonawcy 239
II. Czy zamawiający ma wobec wykonawcy roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia 240
III. Wnioski de lege lata 241
IV. Rozważania de lege ferenda 244
§5. Kara umowna w zamówieniach publicznych a COVID-19 248
I. Wprowadzenie 248
II. Ustawowe ograniczenia w dochodzeniu kary umownej w warunkach COVID-19 249
1. Wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu terminu przedawnienia 249
2. Ustawowe ograniczenie potrącenia 252
3. Ustawowe ograniczenie zaspokojenia z zabezpieczenia należytego wykonania umowy 254
III. Wyjątek od zasady dyscypliny finansów publicznych 257
IV. Sądowa droga ochrony naruszonych praw wykonawcy 258
V. Wnioski 259
ZAKOŃCZENIE 260
§1. Podsumowanie rozważań z perspektywy realizacji celu badawczego 260
1. Kara umowna należna bez potrzeby wykazania jakiejkolwiek szkody 260
2. Sądowe miarkowanie rażąco wygórowanej kary umownej 262
3. Zamiast kary umownej w specyficznym reżimie zamówień publicznych 264
§2. Wnioski 265