Ustawa o księgach wieczystych i hipotece.,Mariusz Fras

Stan prawny: 1 stycznia 2026 r.

Wydanie: 2

Liczba stron: 872

Prezentowany komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyróżnia się nowatorskim podejściem, ponieważ kładzie nacisk na kompleksowe przedstawienie praktycznych aspektów wykładni i stosowania komentowanych przepisów.

-10%

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz

Mariusz Fras, Magdalena Habdas

Aneta Kaźmierczyk, Elżbieta Klat-Górska, Agata Kozioł, Bartosz Kucia, Jarosław Kuropatwiński, Bartłomiej Przyniczka, Szymon Romanow, Karol Szadkowski

Przeczytaj fragment Zobacz spis treści

Stan prawny: 1 stycznia 2026 r.

Wydanie: 2

Liczba stron: 872

Więcej informacji

Opis publikacji Fragment dla Ciebie Informacje Spis treści Autorzy Tagi Opinie

Opis publikacji

Drugie wydanie zostało uzupełnione o najnowsze wypowiedzi doktryny i judykatury, w szczególności w odniesieniu do zagadnień związanych z:
• funkcjonowaniem rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych,
• proceduralnymi kwestiami uzgadniania treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
• ujawnianiem w księdze wieczystej praw osobistych i roszczeń,
• zarzutami, które może podnosić właściciel obciążonej hipoteką nieruchomości, niebędący jednocześnie dłużnikiem osobistym,
• wygaśnięciem hipoteki, w tym obciążającej nieruchomość spółdzielni mieszkaniowej.

Uwzględniona została również ostatnia nowelizacja ustawy, nadająca moc do...

Uwzględniona została również ostatnia nowelizacja ustawy, nadająca moc dokumentów wydawanych przez sąd dokumentom elektronicznym pobranym z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych – obejmującym odpisy, wyciągi z ksiąg wieczystych i zaświadczenia o zamknięciu ksiąg wieczystych – jeżeli posiadają cechy umożliwiające ich weryfikację z danymi zawartymi w centralnej bazie danych ksiąg wieczystych, a także zapowiadająca zmiany w zasadach funkcjonowania Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych.

Autorzy – znakomici prawnicy z dużym doświadczeniem zawodowym i bogatym dorobkiem naukowym:
• w konstruktywny i zrozumiały sposób wyjaśniają problemy najczęściej budzące wątpliwości w praktyce;
• wskazują na pożądane sposoby rozwiązywania kwestii spornych w piśmiennictwie i judykaturze, w oparciu o najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych;
• precyzyjnie omawiają kluczowe zmiany legislacyjne, co ułatwia odnalezienie właściwej interpretacji obowiązujących przepisów;
• ukazują ewolucję regulacji ustawowej i towarzyszące jej zmiany poglądów doktryny i orzecznictwa;
• nawiązują do ustaw szczególnych oraz regulacji proceduralnych, które doprecyzowują lub zmieniają sposób stosowania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Książka jest przeznaczona zarówno dla praktyków prawa: sędziów, adwokatów, radców prawnych, notariuszy i komorników, jak i pracowników naukowych, kadry dydaktycznej oraz aplikantów zawodów prawniczych i studentów.

Opis publikacji aktualny na dzień: 2025-11-12

Zobacz spis treści

Rozwiń opis Zwiń opis

Fragment dla Ciebie

Nie możesz się zdecydować? Przeczytaj fragment publikacji!

Przeczytaj fragment

Informacje

Wydawnictwo: Wolters Kluwer Polska

Kraj produkcji: Polska

Producent: Wolters Kluwer Polska

Rok publikacji: 2026

Wydanie: 2

Liczba stron: 872

Seria: Komentarze

Rodzaj: Komentarz

Okładka: twarda

Format: B5

Towar w kategorii: Prawo cywilne

Wersja publikacji: Książka papier

ISBN: 978-83-8438-092-5

Kod towaru: KAM-4013 W02P01

Dane producenta: Wolters Kluwer Polska sp. z o.o. | Przyokopowa 33 | 01-208 | Warszawa | PL | pl-obsluga.profinfo@wolterskluwer.com | 801 04 45 45

Spis treści

Spis treści „Ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece”
Zawartość	Nr strony
Wykaz skrótów	19

Przedmowa	27

Dział I. Księgi wieczyste	31

Rozdział 1. Przepisy ...

Spis treści „Ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece”
Zawartość	Nr strony
Wykaz skrótów	19

Przedmowa	27

Dział I. Księgi wieczyste	31

Rozdział 1. Przepisy o prawach jawnych z księgi wieczystej	31
Art. 1. [Zakres stosowania ksiąg wieczystych]	31
I. Pojęcie, rodzaje i przedmiot ksiąg wieczystych	31
II. Nieruchomość jako przedmiot księgi wieczystej	34
III. Nieruchomość gruntowa w rozumieniu wieczystoksięgowym	35
IV. Nieruchomości budynkowe	37
V. Lokale i piętra jako nieruchomości	38
VI. Stan prawny nieruchomości ujawniany w księdze wieczystej	39
VII. Instrumenty prawne zapewniające prawdziwość treści księgi wieczystej	40
VIII. Księgi wieczyste dawne	42
IX. Zbiory dokumentów	45
X. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu jako przedmiot księgi wieczystej	46
XI. Znaczenie tytułu prawnego spółdzielni do nieruchomości	50
XII. Wpis użytkowania i służebności mieszkania do księgi wieczystej założonej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu	52
XIII. Wpis do księgi wieczystej spółdzielczego własnościowego prawa do garażu lub miejsca postojowego	54
XIV. Zakładanie ksiąg wieczystych	57
XV. Zamknięcie księgi wieczystej	63
Art. 2. [Jawność formalna]	65
I. Uwagi ogólne	65
II. Jawność formalna i materialna	66
III. Przedmiot jawności	67
IV. Przejawy i ograniczenia jawności formalnej	70
V. Jawność materialna	71
Art. 3. [Jawność materialna – domniemania prawne]	74
I. Uwagi ogólne	74
II. Domniemanie	75
III. Prawa objęte domniemaniem	75
IV. Wniosek domniemania	79
V. Spór o domniemanie zupełności ksiąg wieczystych	80
VI. Zakres czasowy domniemania	82
VII. Domniemanie nieistnienia prawa wykreślonego (art. 3 ust. 2 u.k.w.h.)	82
VIII. Wzruszenie domniemania	83
IX. Kolizja z innymi domniemaniami	87
Art. 4. [Ograniczenie usuwalności domniemania]	88
Art. 5. [Rękojmia wiary publicznej]	89
I. Uwagi ogólne	89
II. Niezgodność księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym	91
III. Nabycie przez czynność prawną	100
IV. Skutki działania rękojmi	107
V. Ochrona zaufania nabywcy nieruchomości do treści księgi wieczystej w regulacjach szczególnych	111
Art. 6. [Wyłączenia rękojmi. Zła wiara]	112
I. Uwagi wstępne	112
II. Nieodpłatność czynności prawnej	113
III. Umowa częściowo odpłatna	114
IV. Zła wiara jako negatywna przesłanka rękojmi	116
V. Brak staranności nabywcy	118
VI. Akty staranności nabywcy	123
VIa. Stopień niedbalstwa nabywcy w ujęciu judykatury	125
VII. Zła wiara w przypadku konfiguracji wieloosobowych po stronie nabywcy	127
VIII. Moment istotny dla oceny złej wiary	130
Art. 7. [Wyłączenia rękojmi – ograniczone prawa rzeczowe]	131
I. Uwagi wstępne	131
II. Prawa obciążające nieruchomość z mocy ustawy	132
III. Prawo do żywocia	136
IV. Służebności ustanowione na podstawie decyzji administracyjnej	136
V. Służebność drogi koniecznej	137
VI. Służebność ustanowiona w związku z przekroczeniem granicy	138
VII. Służebność przesyłu	138
Art. 8. [Wyłączenia rękojmi – wzmianka]	139
I. Uwagi ogólne	139
II. Pojęcie wzmianki	140
III. Jurydyczne konsekwencje zamieszczenia wzmianki	145
IV. Ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego nieruchomości	147
V. Ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu	149
Art. 9. [Pozostałe przypadki]	153
I. Uwagi wstępne	153
II. Rozporządzenia prawem rzeczowym niepowodujące jego nabycia	155
III. Obciążenie nieruchomości prawem obligacyjnym	157
IV. Rozporządzenie wpisanym prawem obligacyjnym	159
V. Spełnienie świadczenia	160
Art. 10. [Roszczenie o usunięcie niezgodności]	161
I. Uwagi ogólne	161
II. Charakter prawny roszczenia o uzgodnienie i sposób jego zaspokojenia	163
III. Pozasądowe uzgodnienie księgi wieczystej	166
IV. Proces o uzgodnienie	166
V. Klasyfikacja powództwa o uzgodnienie według trójpodziału powództw	169
VI. Czynna legitymacja procesowa	171
VII. Bierna legitymacja procesowa	180
VIII. Treść żądania pozwu	184
IX. Przesłanki roszczenia	190
X. Obrona pozwanego	192
XI. Zakres związania sądu innymi orzeczeniami	194
XII. Problem związania decyzją administracyjną	196
XIII. Zasady wyrokowania	199
XIV. Skutki wyroku	201
XV. Ostrzeżenie	202
Art. 11. [Zasada pierwszeństwa]	206
I. Uwagi wstępne	206
II. Kolizja praw podmiotowych	206
III. Metody rozstrzygania kolizji praw podmiotowych	208
IV. Zasada preferencji praw jawnych z księgi wieczystej	210
V. Zasada preferencji tzw. praw przymusowych	212
VI. Relacja między art. 11 a art. 12 u.k.w.h.	213
VII. Relacja między art. 11 u.k.w.h. a art. 249 k.c.	213
VIII. Kolizja ograniczonych praw rzeczowych z prawami względnymi	214
IX. Kolizja praw jawnych z księgi wieczystej z ograniczonymi prawami rzeczowymi obciążającymi ruchomości i prawa względne	215
X. Sposób ujawnienia pierwszeństwa w księdze wieczystej	215
XI. Instrumenty prawne służące do ochrony pierwszeństwa	216
Art. 12. [Moment dokonania wpisu]	217
I. Cel i ogólne reguły rozstrzygnięcia kolizji ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej	217
II. Oznaczenie chwili, od której liczy się skutki wpisu dokonanego w księdze wieczystej	219
III. Pierwszeństwo w wypadku zbiegu praw osobistych i roszczeń wpisanych w księdze wieczystej z wpisanymi w księdze wieczystej ograniczonymi prawami rzeczowymi	220
IV. Zasada pierwszeństwa wobec hipoteki	221
V. Pierwszeństwo hipotek w razie przekształcenia w prawo własności prawa użytkowania wieczystego	221
VI. Wyłączenie stosowania art. 12 u.k.w.h.	222
Art. 13. [Zastrzeżenie właściciela]	222
I. Uprawnienie do wprowadzenia zmian do porządku pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych	222
II. Zastrzeżenie pierwszeństwa jako samoistna czynność prawna	223
III. Wyłączenie stosowania art. 13 u.k.w.h. (przykład)	224
Art. 14. [Zastrzeżenie pierwszeństwa prawa niewpisanego]	225
Art. 15. [Odrębności przepisów szczególnych]	225
Art. 16. [Prawa obligacyjne]	226
I. Dopuszczalność wpisu do księgi wieczystej praw osobistych i roszczeń jako wyjątek od zasady ujawniania w księdze wieczystej praw rzeczowych	226
II. Kwestie sporne odnoszące się do wykładni gramatycznej i systemowej	228
III. Kwestia dopuszczalności ujawniania w księdze wieczystej warunkowego prawa dzierżawy (bądź najmu)	230
IV. Materialnoprawny charakter wpisu w księdze wieczystej na podstawie art. 16 u.k.w.h.	230
V. Wymagania dotyczące dokumentu stanowiącego podstawę wpisu prawa osobistego lub roszczenia	232
VI. Przykłady praw osobistych i roszczeń, które mogą być ujawnione w księdze wieczystej	232
VII. Kognicja sądu wieczystoksięgowego a spór dotyczący istnienia roszczenia	237
VIII. Ujawnienie w księdze wieczystej roszczenia dłużnika (zbywcy) o powrotne przeniesienie własności (bądź użytkowania wieczystego)	238
IX. Znaczenie materialnoprawnych przesłanek wniosku o wpis w dziale III księgi wieczystej	239
X. Wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej	240
XI. Możliwość ujawnienia sporu prawnego dotyczącego prawidłowości wpisu w księdze wieczystej przez wpis ostrzeżenia z art. 10 ust. 2 u.k.w.h.	241
XII. Treść wpisów	241
XIII. Przysądzenie własności a prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości	242
XIV. Wykreślenie w wypadku złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się ograniczonego prawa rzeczowego	243
XV. Koszty sądowe	244
Art. 17. [Skuteczność praw obligacyjnych]	244
I. Ochronna funkcja ujawnienia prawa osobistego lub roszczenia w księdze wieczystej	245
II. Rozszerzona skuteczność wpisu w księdze wieczystej	246
III. Prawa nieobjęte ochroną rozszerzonej skuteczności	248
IV. Dochodzenia roszczenia zabezpieczonego przez wpis w odniesieniu do wierzyciela hipotecznego	248
V. Zasada pierwszeństwa praw i roszczeń wpisanych w księdze wieczystej przed hipoteką jako ograniczonym prawem rzeczowym	249
VI. Wzmocnienie umownego prawa pierwokupu przez wpis do księgi wieczystej	250
VII. Wzmocnienie ochrony najemcy lokalu mieszkalnego	250
Art. 18. [Kolizja prawa obligacyjnego z prawem rzeczowym]	251
I. Funkcja ochronna wykreślenia z urzędu wpisu w księdze wieczystej	251
II. Zakres ochrony praw nabytych	253
III. Ustanowienie odrębnej własności lokalu i jego przeniesienie a wykreślenie uprzednio istniejącego w księdze wieczystej obciążenia hipotecznego	255
Art. 19. [Wykreślenie na wniosek]	256
I. Zróżnicowanie przesłanek wykreślenia roszczenia wpisanego do księgi wieczystej	256
II. Konieczność dokonania wykładni umowy	257
III. Wymagania dotyczące określania terminów	258
IV. Przykład regulacji wyłączającej stosowanie art. 19 u.k.w.h.	259
Art. 20. [Zasada pierwszeństwa – prawa obligacyjne]	260
I. Odesłanie do przepisów o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych	260
II. Wpis o zakazie zbywania nieruchomości a pierwszeństwo roszczenia ujawnionego w księdze wieczystej	260
III. Pierwszeństwo umownych praw pierwokupu nieruchomości	261
IV. Najem ujawniony w księdze wieczystej a prawa niewpisane w księdze wieczystej	261
Art. 21. [Wspólna księga wieczysta]	262
I. Nieruchomość według norm wieczystoksięgowych	262
II. Wniosek o połączenie kilku nieruchomości w jednej księdze wieczystej bądź o odłączenie części nieruchomości z księgi wieczystej jako czynność niebędąca rozporządzeniem nieruchomościami	263
III. Materialnoprawne skutki połączenia kilku nieruchomości w księdze wieczystej	263
IV. Prowadzenie ksiąg wieczystych w wypadku połączenia dwu lub więcej nieruchomości lokalowych albo w wypadku podziału nieruchomości lokalowej	264
V. Odłączenie części składowej nieruchomości lokalowej	266
VI. Podział prawny nieruchomości gruntowej przez jej właścicieli będących członkami wspólnoty mieszkaniowej	267
VII. Wieczystoksięgowy podział nieruchomości gruntowej a ewidencyjne oznaczenie wchodzących w jej skład działek gruntu	268
VIII. Odłączenie na podstawie przepisów regulujących przekształcenie ex lege prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności	268
IX. Zakres kognicji sądu	269
X. Wieczystoksięgowy prawny podział nieruchomości	269
XI. Podmioty uprawnione do skutecznego żądania wieczystoksięgowego łączenia bądź wieczystoksięgowego podziału nieruchomości	269
XII. Koszty sądowe	270
Art. 22. [Ograniczone prawa rzeczowe a wspólna księga wieczysta]	271
I. Nowa nieruchomość jako przedmiot obciążenia	271
II. Rozszerzenie przedmiotu obciążenia	272
III. Przykłady wyłączenia stosowania art. 22 u.k.w.h.	273
Rozdział 2. Ustrój ksiąg wieczystych i postępowanie	273
Art. 23. [Właściwość sądów]	273
I. Właściwość sądów rejonowych	273
II. Prowadzenie ksiąg wieczystych	274
III. Prowadzenie ksiąg wieczystych przez referendarzy sądowych	276
IV. Prowadzenie ksiąg wieczystych przez asesorów sądowych	278
Art. 23a. [Współpraca z innymi organami]	278
Art. 24. [Indywidualizacja księgi wieczystej]	279
I. Realny system prowadzenia ksiąg wieczystych	280
II. Ujawnienie sposobu zarządu nieruchomością wspólną	282
Art. 241. [Księgi wieczyste dla praw spółdzielczych]	284
I. Zasady prowadzenia ksiąg wieczystych dla spółdzielczych własnościowych praw do lokalu	284
II. Przekształcenie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo własności nieruchomości	289
Art. 25. [Struktura księgi wieczystej]	292
I. Cztery działy księgi wieczystej	293
A. Dział I księgi wieczystej	294
B. Dział II księgi wieczystej	301
C. Dział III księgi wieczystej	308
D. Dział IV księgi wieczystej	311
Art. 251. [Elektroniczne księgi wieczyste]	319
Art. 26. [Oznaczenie nieruchomości]	322
Art. 27. [Sprostowanie danych]	328
Art. 28. [Akta ksiąg wieczystych]	333
Art. 29. [Skutek ex tunc]	335
Art. 30. (uchylony)	338
Art. 31. [Dokument jako podstawa wpisu]	338
I. Uwagi wprowadzające	338
II. Jurydyczna konstrukcja podstawy wpisu do księgi wieczystej	340
III. Moment istnienia podstawy wpisu	342
IV. Moment przedłożenia podstawy wpisu	343
V. Sposób ujawnienia podstawy wpisu	344
VI. Dokument jako podstawa wpisu	346
VII. Dokumenty pierwotne i wtórne jako podstawa wpisu	348
VIII. Forma pisemna z podpisem notarialnie poświadczonym	354
IX. Umowa ustalająca	360
X. Oświadczenie wiedzy jako podstawa wpisu	362
XI. Jednostronne czynności prawne	363
XII. Podstawa wpisu ujawniającego stosunki małżeńskie majątkowe podmiotów prawa księgowego	365
XIII. Zmiany podmiotowe w spółce cywilnej	367
XIV. Dokument urzędowy – zagadnienia ogólne	371
XV. Orzeczenie sądu jako podstawa wpisu	375
XVI. Wyrok ustalający jako podstawa wpisu	379
XVII. Dokumenty wykazujące prawo do spadku	381
XVIII. Wyrok rozwodowy	383
XIX. Decyzja administracyjna	384
XX. Zaświadczenie administracji publicznej	390
XXI. Inne dokumenty organu administracji publicznej	392
Art. 32. [Dokument – wpis ograniczonego prawa rzeczowego]	393
I. Uwagi ogólne	393
II. Zasada oświadczenia jednej strony – zagadnienia podstawowe	394
III. Zastosowanie zasady oświadczenia jednej strony	396
IV. Podmiot i treść oświadczenia wyrażanego stosownie do zasady oświadczenia jednej strony	398
V. Zgoda na wpis – zagadnienia konstrukcyjne	399
VI. Zakres zastosowania zgody na wpis	400
VII. Aspekt podmiotowy zgody na wpis	404
VIII. Treść zgody	405
IX. Zakaz zastrzeżenia warunku lub terminu	406
X. Forma i postać dokumentu zgody na wpis	408
XI. Związanie zgodą na wpis	409
XII. Problem skuteczności zgody wobec osób trzecich	409
Art. 33. [Moment złożenia oświadczenia woli]	410
I. Złożenie oświadczenia jako okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy wieczystoksięgowej	410
II. Znaczenie prawne przepisu art. 33 u.k.w.h.	412
III. Egzegeza przepisu	414
IV. Zakres zastosowania przepisu	416
V. Dowód doręczenia oświadczenia w postępowaniu wieczystoksięgowym w sytuacjach nieobjętych art. 33 u.k.w.h.	417
Art. 34. [Przesłanki wpisu]	419
I. Uwagi ogólne	419
II. Zasada wpisu uprzedniego	421
III. Wyjątki od zasady wpisu uprzedniego	426
IV. Nabycie pierwotne	432
Art. 35. [Odpowiedzialność odszkodowawcza właściciela]	435
Art. 36. [Obowiązki organów państwowych]	439
Art. 361. [Przechowywanie i przeglądanie akt ksiąg wieczystych]	442
Art. 362. (uchylony)	447
Art. 363. [Centralna baza danych]	448
Art. 364. [Centralna Informacja Ksiąg Wieczystych]	450
Art. 365. [Opłaty]	456
Art. 37–57. (uchylone)	460
Art. 58. [Delegacja dla Ministra Sprawiedliwości – kwestie proceduralne]	460
Art. 581–582. (uchylone)	466
Rozdział 3. (uchylony)	466
Art. 59–64. (uchylone)	466
Dział II. Hipoteka	467

Rozdział 1. Hipoteka w ogólności	467
Oddział 1. Przepisy ogólne	467
Art. 65. [Istota hipoteki. Prawa obciążane hipoteką]	467
I. Pojęcie hipoteki	467
II. Akcesoryjność hipoteki	471
III. Zasada szczegółowości hipoteki	472
IV. Hipoteka jako ograniczone prawo rzeczowe	473
V. Przedmiot hipoteki	474
VI. Powstanie hipoteki	481
VII. Wygaśnięcie hipoteki	484
VIII. Zaspokojenie się wierzyciela z przedmiotu hipoteki – wzmianka	486
Art. 66. (uchylony)	486
Art. 67. [Konstytutywność wpisu w księdze wieczystej]	486
Art. 68. [Zabezpieczenie wierzytelności pieniężnych]	490
I. Wierzytelność zabezpieczona hipoteką	490
II. Suma hipoteki	492
III. Nadmierne zabezpieczenie	493
Art. 681. [Zabezpieczenie wielu wierzytelności. Podział hipoteki]	496
I. Zabezpieczenie kilku wierzytelności jedną hipoteką	496
II. Podział hipoteki	496
Art. 682. [Administrator hipoteki]	497
I. Charakterystyka instytucji	497
II. Powołanie administratora hipoteki	498
III. Prawa i obowiązki administratora hipoteki	499
IV. Umowa o ustanowienie hipoteki	500
V. Podział hipoteki	501
VI. Administrator hipoteki zabezpieczającej wierzytelności obligatariuszy	501
Art. 683. [Zmiana zabezpieczonej wierzytelności]	502
Art. 684. [Zmiany zwiększające zakres zaspokojenia]	505
Art. 69. [Zabezpieczenie świadczeń dodatkowych]	506
Art. 70–71. (uchylone)	509
Art. 72. [Niedopuszczalność zastrzeżeń]	509
Art. 73. [Zarzuty przysługujące właścicielowi]	511
Art. 74. [Nieograniczona odpowiedzialność spadkobiercy]	516
I. Uwagi ogólne	516
II. Zakres zastosowania art. 74 u.k.w.h.	518
III. Znaczenie zaspokojenia wierzytelności hipotecznej dla reguł ograniczonej odpowiedzialności za długi spadkowe	522
Art. 75. [Sądowe postępowanie egzekucyjne]	523
I. Uwagi ogólne	523
II. Sądowy tryb zaspokojenia wierzytelności hipotecznej	528
III. Wierzytelność zabezpieczona hipoteką w postępowaniu upadłościowym i restrukturyzacyjnym	537
Art. 76. [Hipoteka łączna. Hipoteka na części ułamkowej w przypadku zniesienia współwłasności]	539
I. Uwagi ogólne	540
II. Hipoteka łączna ustawowa	544
A. Charakter prawny	544
B. Pojęcie podziału nieruchomości	546
C. Podział nieruchomości przez ustanowienie odrębnej własności lokalu lub wyodrębnienie nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym	547
D. Zniesienie współwłasności nieruchomości w razie obciążenia udziału we współwłasności hipoteką	550
III. Hipoteka łączna umowna	552
Art. 77. [Przedawnienie wierzytelności hipotecznej]	554
I. Uwagi ogólne	554
II. Wyłączenie skutku przedawnienia i jego zasięg	555
III. Przedawnienie roszczeń o świadczenia uboczne	557
IV. Pozostałe zagadnienia	560
Art. 78. [Wypowiedzenie wierzytelności hipotecznej]	561
Oddział 2. Przeniesienie wierzytelności hipotecznej	566
Art. 79. [Akcesoryjność hipoteki]	566
I. Uwagi ogólne	566
II. Charakter prawny art. 79 ust. 1 u.k.w.h.	566
III. Przejście hipoteki jako ustawowy skutek przelewu	568
IV. Zakaz rozdzielenia wierzytelności i hipoteki	570
V. Umowa prowadząca do przelewu wierzytelności hipotecznej	571
VI. Wpis do księgi wieczystej	578
VII. Przelew wierzytelności hipotecznej a wpis hipoteki w księdze wieczystej	584
VIII. Wierzytelność hipoteczna jako wkład do spółki cywilnej	585
IX. Wierzytelność hipoteczna jako wkład do spółki prawa handlowego	586
X. Obrót pulami wierzytelności	587
XI. Zbycie przedsiębiorstwa, w skład którego wchodzi wierzytelność hipoteczna	587
XII. Zbycie spadku, w skład którego wchodzi wierzytelność hipoteczna	588
XIII. Łączenie i podział spółek prawa handlowego a wierzytelność hipoteczna	588
XIV. Przelew wierzytelności hipotecznej a uprawnienia z tytułu hipoteki	589
XV. Nabycie wierzytelności hipotecznej od nieuprawnionego	589
XVI. Skutki przelewu wierzytelności hipotecznej	590
XVII. Ochrona właściciela nieruchomości będącego dłużnikiem osobistym	590
XVIII. Ochrona właściciela nieruchomości niebędącego dłużnikiem osobistym	595
XIX. Ochrona dłużnika osobistego niebędącego właścicielem nieruchomości obciążonej hipoteką	596
XX. Przelew wierzytelności hipotecznej w razie ustanowienia administratora hipoteki	597
XXI. Wykreślenie osoby prawnej z rejestru a przelew wierzytelności hipotecznej	599
XXII. Postępowanie upadłościowe cedenta a przelew wierzytelności hipotecznej	599
XXIII. Odstąpienie od umowy zobowiązującej do przelewu wierzytelności hipotecznej	600
XXIV. Przelew wierzytelności hipotecznej podlegającej prawu obcemu	601
XXV. Wierzytelność hipoteczna a wstąpienie w prawa zaspokojonego wierzyciela	603
Art. 791. [Przelew jednej z zabezpieczonych wierzytelności]	605
I. Uwagi ogólne	605
II. Przelew jednej z kilku wierzytelności hipotecznych w sytuacji, gdy co najmniej jedna wierzytelność ma nieustaloną wysokość	607
III. Przelew jednej z kilku wierzytelności hipotecznych w sytuacji, gdy co najmniej jedna wierzytelność wyrażona jest w walucie obcej	607
IV. Obowiązek zawiadomienia właściciela nieruchomości niebędącego dłużnikiem osobistym	608
V. Wpis przelewu jednej z kilku wierzytelności zabezpieczonych hipoteką	610
VI. Wstąpienie w prawa zaspokojonego wierzyciela w odniesieniu do jednej z kilku wierzytelności zabezpieczonych hipoteką	611
Art. 792. [Wyłączenie akcesoryjności]	612
I. Uwagi ogólne	612
II. Obowiązek zawiadomienia właściciela nieruchomości	613
III. Wstąpienie w prawa zaspokojonego wierzyciela	614
Art. 80–82. (uchylone)	614
Art. 83. [Wyłączenie stosowania przepisów o przelewie]	614
Art. 831. [Przelew wierzytelności wynikającej z określonych dokumentów]	616
I. Uwagi ogólne	616
II. Dokumenty zbywalne przez indos	617
III. Dokumenty na okaziciela	617
IV. Przeniesienie jednej z kilku wierzytelności zabezpieczonych hipoteką	618
V. Nabycie od nieuprawnionego wierzytelności hipotecznej wynikającej z dokumentu zbywalnego przez indos	619
VI. Nabycie od nieuprawnionego wierzytelności hipotecznej wynikającej z dokumentu na okaziciela	620
VII. Nabycie wierzytelności hipotecznej przez zobowiązanego do zapłaty	621
VIII. Obrót zdematerializowanymi papierami wartościowymi	621
IX. Wpis do księgi wieczystej	622
Oddział 3. Zakres obciążenia hipoteką i ochrona hipoteki	623
Art. 84. [Zakres hipoteki]	623
I. Uwagi ogólne	623
II. Pojęcie przynależności	624
III. Obciążenie hipoteką przynależności	627
IV. Chwila relewantna dla oceny objęcia hipoteką przynależności	629
V. Pierwszeństwo praw zastawniczych na przynależnościach	631
Art. 85. [Części składowe nieruchomości]	633
I. Uwagi ogólne	633
II. Pojęcie części składowej	633
III. Objęcie części składowych hipoteką przed ich odłączeniem	633
IV. Objęcie części składowych hipoteką po ich odłączeniu	634
V. Odłączenie i usunięcie lub zbycie odłączonych części składowych	634
VI. Przypadanie odłączonych części składowych dzierżawcy	639
VII. Przypadanie odłączonych części składowych użytkownikowi lub mającemu służebność	641
VIII. Połączenie, przetworzenie lub pomieszanie odłączonej części składowej z inną rzeczą	642
Art. 86. [Przynależności nieruchomości]	642
Art. 87. [Dysponowanie częściami składowymi i przynależnościami]	643
I. Uwagi ogólne	643
II. Zakres zastosowania	644
III. Charakter prawny sprzeciwu	646
IV. Skutki sprzeciwu	647
Art. 88. [Roszczenie o czynsz najmu lub dzierżawy]	648
I. Uwagi ogólne	648
II. Roszczenie o czynsz jako przedmiot hipoteki	649
III. Pobieranie czynszu przed zajęciem nieruchomości	652
IV. Pobieranie czynszu po zajęciu nieruchomości	652
V. Rozporządzanie roszczeniem o czynsz przez właściciela nieruchomości	654
VI. Kolizja zabezpieczeń	655
VII. Zastosowanie do hipoteki każdego rodzaju	656
Art. 89. [Wypłata odszkodowania z tytułu ubezpieczenia]	656
I. Uwagi ogólne	656
II. Wypłata odszkodowania przez ubezpieczyciela	657
III. Konieczność uzyskania zgody wierzyciela hipotecznego na wypłatę odszkodowania	659
Art. 90. [Podział fizyczny nieruchomości]	660
I. Uwagi ogólne	660
II. Charakter prawny uprawnienia sprzedawcy lub kupującego	661
III. Oświadczenie wierzyciela hipotecznego	662
IV. Wypłacanie kwot według pierwszeństwa	663
Art. 91. [Dyspozycje faktyczne właściciela]	664
I. Uwagi ogólne	664
II. Legitymacja czynna w odniesieniu do roszczeń z tytułu ochrony hipoteki	664
III. Bezpieczeństwo hipoteki	666
IV. Relacja art. 91–93 u.k.w.h. do art. 458 k.c.	668
V. Roszczenie prewencyjne (art. 91 u.k.w.h.)	668
Art. 92. [Zmniejszenie wartości nieruchomości]	671
I. Naruszenie bezpieczeństwa hipoteki	671
II. Charakter prawny uprawnień z art. 92 u.k.w.h.	672
III. Roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego	675
IV. Roszczenie o ustanowienie dostatecznego zabezpieczenia dodatkowego	675
V. Niezwłoczne zaspokojenie się z nieruchomości	676
VI. Przedawnienie	677
Art. 93. [Roszczenie o naprawienie szkody]	678
Oddział 4. Wygaśnięcie hipoteki	680
Art. 94. [Wygaśnięcie wierzytelności]	680
I. Uwagi ogólne	680
II. Przesłanki warunkujące wygaśnięcie hipoteki	683
A. Wygaśnięcie wierzytelności hipotecznej	683
B. Zagadnienia problemowe	687
a. Wpływ przedawnienia na moc prawną hipoteki	687
b. Utrata bytu prawnego podmiotu będącego wierzycielem hipotecznym	690
c. Utrata bytu prawnego podmiotu będącego dłużnikiem hipotecznym	691
d. Przekształcenia i zmiany podmiotowe	692
C. Brak możliwości powstania kolejnych wierzytelności hipotecznych	693
III. Wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej	694
Art. 941. [Wygaśnięcie hipoteki zabezpieczającej kilka wierzytelności]	697
I. Uwagi ogólne	697
II. Inne przyczyny wygaśnięcia hipoteki	698
A. Wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej bez ważnej podstawy prawnej (art. 95 u.k.w.h.)	699
B. Zrzeczenie się hipoteki przez wierzyciela (art. 246 k.c.)	699
C. Sądowe lub umowne zniesienie hipoteki (art. 991 u.k.w.h., art. 246 per analogiam k.c.)	699
D. Nadejście terminu końcowego lub ziszczenie się warunku rozwiązującego	700
E. Wywłaszczenie obciążonej nieruchomości (art. 112 ust. 2 u.g.n.; regulacje dotyczące wywłaszczania na cele publiczne)	700
F. Utrata przedmiotu hipoteki	701
G. Konsolidacja/konfuzja (art. 247 k.c.)	704
H. Zakończenie bankowego postępowania ugodowego obejmującego wierzytelność zabezpieczoną hipoteką	705
I. Sprzedaż obciążonej nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym	705
J. Sprzedaż obciążonej nieruchomości w postępowaniu upadłościowym	706
K. Odpadnięcie podstawy prawnej	707
L. Bezskuteczność względna czynności prawnej, na podstawie której ustanowiono hipotekę	708
Art. 95. [Wykreślenie hipoteki bez podstawy prawnej]	708
I. Uwagi ogólne	708
II. Przesłanka warunkująca istnienie hipoteki pomimo jej wykreślenia z księgi wieczystej	709
III. Okres ochrony wierzyciela hipotecznego	711
IV. Skutek wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej bez ważnej podstawy prawnej	711
Art. 96. (uchylony)	713
Art. 97. [Roszczenie zwrotne dłużnika]	713
I. Uwagi ogólne	713
II. Przesłanki realizacji normy art. 97 u.k.w.h.	714
A. Pojęcie dłużnika osobistego z art. 97 u.k.w.h.	714
B. Roszczenie zwrotne przysługujące dłużnikowi osobistemu	716
III. Przejście ex lege hipoteki na dłużnika osobistego	718
Art. 98. [Roszczenie właściciela względem właściciela nieruchomości współobciążonej]	720
I. Uwagi ogólne	720
II. Przesłanki realizacji normy z art. 98 u.k.w.h.	721
III. Przejście ex lege hipoteki na uprawnionego do zwrotu	722
Art. 99. [Wygaśnięcie hipoteki wskutek bierności wierzyciela]	724
I. Uwagi ogólne	724
II. Przesłanki wygaśnięcia hipoteki na podstawie art. 99 u.k.w.h.	724
III. Skutki prawne złożenia przez właściciela nieruchomości zabezpieczonej kwoty do depozytu sądowego ze zrzeczeniem się jej odbioru	726
Art. 991. [Żądanie zniesienia hipoteki]	728
I. Uwagi ogólne	728
II. Uprawnienie właściciela nieruchomości do żądania zniesienia hipoteki	729
III. Wynagrodzenie wierzyciela hipotecznego	731
IV. Wygaśnięcie hipoteki	733
Art. 100. [Dokument – podstawa wykreślenia hipoteki]	734
I. Uwagi ogólne	734
II. Roszczenie właściciela nieruchomości	735
III. Obowiązek wierzyciela hipotecznego	736
A. Zakres pojęcia wszelkich czynności	736
B. Kwit mazalny	736
C. Konsekwencje niewykonania obowiązku przez wierzyciela hipotecznego	740
Art. 101. [Uprawnienia wierzycieli hipotecznych użytkowania wieczystego]	741
I. Uwagi ogólne	741
II. Zakres zastosowania art. 101 u.k.w.h. w przypadkach wygaśnięcia użytkowania wieczystego	742
III. Prawo zastawu	745
Oddział 5. Rozporządzanie opróżnionym miejscem hipotecznym	746
Art. 1011. [Uprawnienie właściciela]	746
I. Geneza i funkcja instytucji	746
II. Powstanie uprawnienia	752
III. Granice uprawnienia	755
IV. Ustanowienie hipoteki na opróżnionym miejscu hipotecznym	762
V. Przeniesienie hipoteki na opróżnione miejsce hipoteczne	766
VI. Częściowo opróżnione miejsce hipoteczne	770
VII. Zmiana pierwszeństwa uprawnienia	771
VIII. Podział uprawnienia	772
IX. Wygaśnięcie uprawnienia	773
Art. 1012. [Miejsce opróżnione przez inną hipotekę]	775
Art. 1013. [Zakaz rozporządzania]	776
Art. 1014. [Wpis uprawnienia do ksiąg wieczystych]	778
Art. 1015. [Zakres podmiotowy uprawnienia]	781
Art. 1016. [Zakaz zajęcia uprawnienia właściciela]	782
Art. 1017. [Uprawnienia właściciela a hipoteka łączna]	783
Art. 1018. [Niedopuszczalność zastrzeżenia]	785
Art. 1019. [Roszczenie wierzyciela hipotecznego]	788
Art. 10110. [Pierwszeństwo hipoteki]	797
Art. 10111. [Wyłączenie stosowania przepisów]	799
Rozdział 2. (uchylony)	799
Art. 102–108. (uchylone)	799
Rozdział 21. Hipoteka na wierzytelności hipotecznej	799
Art. 1081. [Ustanowienie subintabulatu. Spłata obciążonej wierzytelności hipotecznej]	799
Art. 1082. [Uprawnienia wierzyciela, któremu przysługuje subintabulat]	803
Art. 1083. [Wygaśnięcie hipoteki]	803
Art. 1084. [Dalszy subintabulat]	804
Art. 1085. [Stosowanie przepisów o zastawie na wierzytelności]	804
Rozdział 3. Hipoteka przymusowa	805
Art. 109. [Hipoteka przymusowa. Tytuł wykonawczy]	805
Art. 110. [Inne podstawy hipoteki przymusowej]	822
Art. 1101. [Zakres żądania wierzyciela]	827
Art. 111. (uchylony)	830
Art. 1111. [Hipoteka przymusowa łączna]	830
Art. 1112. [Żądanie zmiany treści hipoteki przymusowej]	833
Art. 112. (uchylony)	835
Dział III. Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe	836
Art. 113. [Zmiany w ustawie – Kodeks cywilny]	836
Art. 114. [Status dawnych ksiąg wieczystych]	836
Art. 115. [Stosowanie ustawy starej]	837
Art. 116. [Stosowanie ustawy nowej – postępowanie]	837
Art. 117. [Stosowanie ustawy nowej – treść hipotek]	837
Art. 118. [Dług gruntowy]	838
Art. 119. [Listy hipoteczne]	838
Art. 120. (uchylony)	839
Art. 121. [Prawo o ustalaniu własności dóbr nieruchomych, przywilejach i hipotekach]	839
Art. 122. [Wykreślenie z urzędu]	839
Art. 123. [Zbiory dokumentów]	840
Art. 124. [Dotychczasowe zbiory dokumentów]	841
Art. 125. [Upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości]	842
Art. 126. [Utrata mocy obowiązującej]	842
Art. 127. [Dotychczasowe przepisy wykonawcze]	842
Art. 128. [Wejście w życie ustawy]	842
Bibliografia	843
Autorzy	867

Rozwiń spis treści Zwiń spis treści

Autorzy

Mariusz Fras

Mariusz Fras (1970-2026) – doktor habilitowany nauk prawnych; profesor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; wykładowca prawa cywilnego i ubezpieczeniowego; adwokat, członek Okręgowej Rady Adwokackiej w Katowicach; autor kilkudziesięciu polskich i zagranicznych opracowań z dziedziny prawa cywilnego i ubezpieczeniowego oraz prawa prywatnego międzynarodowego.

zdjęcie HabdasIMG_20180917_123903_630.jpg

Magdalena Habdas

Magdalena Habdas – doktor habilitowana nauk prawnych; profesor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; MSC wyceny i zarządzania nieruchomościami (Sheffield Hallam University); magister filologii angielskiej; radczyni prawna; rzeczoznawca majątkowy; autorka krajowych i zagranicznych publikacji naukowych z zakresu prawa cywilnego, zwłaszcza prawa rzeczowego.

Aneta Kaźmierczyk

Aneta Kaźmierczyk – doktor habilitowany nauk prawnych, profesor Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie; radca prawny; kierownik Katedry Prawa Nieruchomości i Prawa Podatkowego w Instytucie Prawa Kolegium Ekonomii, Finansów i Prawa Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie; zastępca dyrektora Instytutu Prawa.

Elżbieta Klat-Górska

Elżbieta Klat-Górska - doktor habilitowany nauk prawnych; profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, wykładowca prawa rzeczowego, prawa spadkowego oraz prawa rodzinnego, kierownik Studiów Podyplomowych Prawa Gospodarki Nieruchomościami na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego; etatowy członek Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu; autorka publikacji naukowych przede wszystkim z zakresu prawa gospodarki nieruchomościami oraz postępowania administracyjnego.

Agata Kozioł

Agata Kozioł - doktor nauk prawnych, adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; autorka publikacji z zakresu prawa cywilnego i prawa prywatnego międzynarodowego, w szczególności obejmujących zagadnienia prawa rodzinnego (zarówno w ujęciu międzynarodowym, jak i krajowym) oraz rzeczowego (kolizyjnego i materialnego); radca prawny.

Bartosz Kucia

Jarosław Kuropatwiński

Jarosław Kuropatwiński – doktor nauk prawnych; radca prawny i partner zarządzający Kancelarii Prawniczej Lege artis Kuropatwiński Lewicki w Bydgoszczy; współpracownik Katedry Prawa i Postępowania Cywilnego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu; autor książek, wielu artykułów i glos z zakresu prawa cywilnego. Prowadzi szkolenia dla radców prawnych i notariuszy oraz wykłady uniwersyteckie z przedmiotów wchodzących w skład prawa cywilnego. Jest Konsulem Honorowym Republiki Federalnej Niemiec w Bydgoszczy.

Bartłomiej Przyniczka

Bartłomiej Przyniczka – radca prawny; wykładowca na Studiach Podyplomowych Prawa Gospodarki Nieruchomościami na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, doktorant w Zakładzie Prawa Cywilnego i Prawa Międzynarodowego Prywatnego na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego; wieloletni praktyk; był przewodniczącym wydziału ksiąg wieczystych.

Szymon Romanow

Szymon Romanow – doktor nauk prawnych, asystent w Katedrze Prawa Cywilnego Uniwersytetu Jagiellońskiego; specjalizuje się w prawie rzeczowym i prawie zobowiązań; autor publikacji z zakresu prawa cywilnego.

Karol Szadkowski

Karol Szadkowski [ORCID: 0000-0002-9927-9640] – doktor nauk prawnych, adwokat, adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego, Handlowego i Ubezpieczeniowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, specjalista w zakresie prawa zobowiązań i prawa rzeczowego; współautor komentarzy do Kodeksu cywilnego, ustawy o obligacjach, ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Rozwiń listę autorów Zwiń listę autorów