Opis publikacji

Podręcznik w przystępny i uporządkowany sposób prezentuje najważniejsze zagadnienia oraz instytucje prawa ubezpieczeń społecznych, łącząc podstawy teoretyczne z praktycznym podejściem do omawianych problemów.

W szczególności przybliżono w nim:

zasady prawa ubezpieczeń społecznych,
finansowanie ubezpieczeń społecznych,
ubezpieczenia emerytalne i rentowe,\
ubezpieczenia chorobowe,
ubezpieczenia wypadkowe,
procedury wypłaty świadczeń.

W obecnym wydaniu omówiono nowe zagadnienia dotyczące dokumentowania prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i kontroli orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy oraz uwzględniono najnowsze zmiany prawne, m.in. dotyczące pojęcia „pracy zarobkowej”, a także ustawę z 20.03.2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Dzięki jasnym wyjaśnieniom, liczny...

Podręcznik w przystępny i uporządkowany sposób prezentuje najważniejsze zagadnienia oraz instytucje prawa ubezpieczeń społecznych, łącząc podstawy teoretyczne z praktycznym podejściem do omawianych problemów.

W szczególności przybliżono w nim:

zasady prawa ubezpieczeń społecznych,
finansowanie ubezpieczeń społecznych,
ubezpieczenia emerytalne i rentowe,\
ubezpieczenia chorobowe,
ubezpieczenia wypadkowe,
procedury wypłaty świadczeń.

W obecnym wydaniu omówiono nowe zagadnienia dotyczące dokumentowania prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i kontroli orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy oraz uwzględniono najnowsze zmiany prawne, m.in. dotyczące pojęcia „pracy zarobkowej”, a także ustawę z 20.03.2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Dzięki jasnym wyjaśnieniom, licznym odniesieniom do orzecznictwa, zwłaszcza Sądu Najwyższego, oraz uwzględnieniu aktualnych problemów praktyki stosowania prawa, książka może stanowić wartościowe źródło wiedzy dla studentów prawa, administracji i kierunków pokrewnych. Publikacja będzie również cennym źródłem wiedzy dla specjalistów ds. kadr i płac, pracowników działów HR oraz praktyków zajmujących się ubezpieczeniami społecznymi, wspierając ich w rozwiązywaniu problemów pojawiających się w codziennej praktyce zawodowej oraz w prawidłowym stosowaniu przepisów.

Opis publikacji aktualny na dzień: 2026-08-24

Zobacz spis treści

Dostęp do programu LEX Testy

Kupując publikację otrzymasz 3-miesięczny dostęp do programu LEX Testy z zakresu Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych oraz roczny dostęp do programu LEX Student - aktualnej bazy wiedzy prawniczej: krajowe i europejskie akty prawne, orzecznictwo i procedury.

Kody dostępu znajdziesz w książce w formie zdrapki lub po zakupie e-booka w potwierdzeniu zamówienia. W przypadku zamówienia pakietu książka + e-book, kody otrzymasz w książce w formie zdrapki.

Dostęp możesz aktywować w dowolnym momencie – tak, aby skorzystać z niego wtedy, gdy będzie Ci najbardziej potrzebny.

Fragment dla Ciebie

Nie możesz się zdecydować? Przeczytaj fragment publikacji!

Przeczytaj fragment

Informacje

Wydawnictwo: Wolters Kluwer Polska

Kraj produkcji: Polska

Producent: Wolters Kluwer Polska

Rok publikacji: 2026

Wydanie: 2

Liczba stron: 276

Seria: Akademicka z testami

Rodzaj: Podręcznik Podręcznik prawo

Okładka: miękka

Format: B5

Towar w kategorii: Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych

Wersja publikacji: Książka papier

ISBN: 978-83-8438-552-4

Kod towaru: KAM-4903 W02P01

Dane producenta: Wolters Kluwer Polska sp. z o.o. | Przyokopowa 33 | 01-208 | Warszawa | PL | pl-obsluga.profinfo@wolterskluwer.com | +48 801 04 45 45

Spis treści

Spis treści „Prawo ubezpieczeń wydanie 2”
Zawartość	Nr strony
O autorach	5

Wykaz skrótów	11

Słowo wstępne	17

Rozdział I. Zagadnienia ogólne prawa ubezpieczeń społecznych	19
1. ...

Spis treści „Prawo ubezpieczeń wydanie 2”
Zawartość	Nr strony
O autorach	5

Wykaz skrótów	11

Słowo wstępne	17

Rozdział I. Zagadnienia ogólne prawa ubezpieczeń społecznych	19
1. Miejsce ubezpieczeń społecznych w prawie zabezpieczenia społecznego	19
2. Zarys historii ubezpieczeń społecznych w Polsce	20
2.1. Okres międzywojenny	20
2.2. Polska Rzeczpospolita Ludowa	21
2.3. III Rzeczpospolita Polska	22
3. Ubezpieczenia społeczne a ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia gospodarcze	24
4. Przedmiot prawa ubezpieczeń społecznych	27
5. Ryzyko socjalne	29
6. Podmioty ubezpieczeń społecznych	33
7. Zasady prawa ubezpieczeń społecznych	37
8. Konstytucyjne, międzynarodowe i europejskie (unijne) uwarunkowania prawa ubezpieczeń społecznych	41
9. Stosunek prawa ubezpieczeń społecznych do innych gałęzi prawa	44

Literatura	45

Rozdział II. Podleganie ubezpieczeniom społecznym	48
1. Formy podlegania ubezpieczeniom społecznym	48
2. Tytuły ubezpieczeń społecznych	51
3. Zbieg tytułów ubezpieczeń społecznych	56
4. Okresy ubezpieczenia	60
5. Zgłoszenie płatnika składek i do ubezpieczeń społecznych	62
6. Członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym	64
6.1. Uwagi wprowadzające	64
6.2. Zawarcie umowy z otwartym funduszem emerytalnym	64
6.3. Otwarcie rachunku w otwartym funduszu emerytalnym	67

Literatura	68

Rozdział III. Finansowanie ubezpieczeń społecznych	70
1. Uwagi wprowadzające	70
1.1. Metody finansowania ubezpieczeń społecznych	70
1.2. Fundusze ubezpieczeń społecznych	72
2. Składki na ubezpieczenia społeczne	74
2.1. Charakter prawny składki na ubezpieczenia społeczne i środków gromadzonych na rachunkach w otwartych funduszach emerytalnych	74
2.2. Wymiar składek na ubezpieczenia społeczne	77
2.2.1. Podstawa wymiaru składek	77
2.2.2. Roczna podstawa wymiaru składek	82
2.3. Konstrukcja prawna składek na ubezpieczenia społeczne	82
2.3.1. Stopy procentowe składek	82
2.3.2. Podział finansowania składek	86
2.3.3. Opłacanie składek	87
2.3.4. Sankcje z tytułu nieopłacenia lub nieterminowego opłacania składek	91
2.3.5. Zwrot nienależnie opłaconych lub otrzymanych składek	94
2.3.6. Przedawnienie należności z tytułu składek	95
3. Konto i subkonto ubezpieczonego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych	96
3.1. Ogólna charakterystyka konta i subkonta	96
3.2. Konto	97
3.2.1. Informacje ewidencjonowane na koncie	97
3.2.2. Waloryzacja składek na koncie	99
3.3. Subkonto	100
3.3.1. Informacje ewidencjonowane na subkoncie	100
3.3.2. Waloryzacja składek i środków na subkoncie	100
3.3.3. Podział składek i środków zewidencjonowanych na subkoncie	101
3.4. Konto a subkonto	102
4. Podział środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym	103

Literatura	104

Rozdział IV. Ubezpieczenie emerytalne	107
1. Kształt ubezpieczenia emerytalnego od dnia 1.01.1999 r.	107
2. Pojęcie (treść) ryzyka dożycia (osiągnięcia) wieku emerytalnego	110
3. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1.01.1949 r. (ze starego systemu emerytalnego) i górników	111
3.1. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1.01.1949 r.	111
3.2. Emerytury górnicze	111
3.3. Formuła wymiaru emerytur dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1.01.1949 r. i górników	113
4. Emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 r. (z nowego systemu emerytalnego)	115
4.1. Emerytury z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych	115
4.2. Emerytura pomostowa i rekompensata	117
4.3. Okresowa emerytura kapitałowa	120
4.4. Emerytura nauczycielska w wieku niższym niż 60/65 lat	122
4.5. Formuła wymiaru emerytur dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 r.	122
5. Dodatkowe formy zabezpieczenia emerytalnego	125
5.1. Uwagi wprowadzające	125
5.2. Pracownicze plany kapitałowe	126
5.3. Pracownicze programy emerytalne	129
5.4. Indywidualne konta emerytalne	130
5.5. Indywidualne konta zabezpieczenia emerytalnego	132

Literatura	133

Rozdział V. Ubezpieczenia rentowe	136
1. Niezdolność do pracy	136
1.1. Pojęcie niezdolności do pracy i jej stopnie	136
1.2. Orzekanie o niezdolności do pracy	138
1.2.1. Orzekanie o niezdolności do pracy do dnia 31.12.2026 r.	138
1.2.2. Orzekanie o niezdolności do pracy od dnia 1.01.2027 r.	140
1.3. Podważanie orzeczeń lekarskich	143
1.3.1. Podważanie orzeczeń lekarskich do dnia 31.12.2026 r.	143
1.3.2. Podważanie orzeczeń lekarskich od dnia 1.01.2027 r.	144
2. Renta z tytułu niezdolności do pracy	145
2.1. Przesłanki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i jej rodzaje	145
2.2. Formuła wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy	148
3. Renta rodzinna	149
3.1. Przesłanki nabycia prawa do renty rodzinnej	149
3.2. Wysokość renty rodzinnej	153
4. Zasiłek pogrzebowy	153
5. Dodatki do emerytur i rent	154
6. Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie	155

Literatura	156

Rozdział VI. Ubezpieczenie chorobowe	158
1. Uwagi wprowadzające	158
2. Wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacane przez pracodawcę	159
3. Zasiłek chorobowy	160
4. Świadczenie rehabilitacyjne	169
5. Zasiłek wyrównawczy	172
6. Zasiłek macierzyński	173
7. Zasiłek opiekuńczy	178
8. Dokumentowanie prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego	181
9. Kontrola orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy	183

Literatura	186

Rozdział VII. Ubezpieczenie wypadkowe	187
1. Uwagi wprowadzające	187
2. Pojęcie wypadku przy pracy	189
3. Wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy	195
4. Tryb ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy	198
5. Choroby zawodowe	201
6. Świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych	205
7. Utrata prawa do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy	210
8. Zbieg prawa do świadczeń wypadkowych z innymi świadczeniami	212
9. Wypadek w szczególnych okolicznościach	213
10. Świadczenia z tytułu wypadków w szczególnych okolicznościach	214

Literatura	215

Rozdział VIII. Realizacja prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych	216
1. Powstanie, ustanie i wygaśnięcie prawa do świadczeń	216
2. Świadczenia najniższe (minimalne)	217
3. Waloryzacja świadczeń	219
4. Zawieszalność prawa do świadczeń	220
4.1. Uwagi wprowadzające	220
4.2. Ogólna przyczyna zawieszalności prawa do świadczeń	221
4.3. Szczególna przyczyna zawieszalności prawa do emerytury	223
5. Zbieg prawa do świadczeń	223
6. Wypłata świadczeń	225
6.1. Wypłata emerytur i rent	225
6.2. Wypłata świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego	228
7. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń	231
8. Przedawnienie prawa do świadczeń i roszczeń o świadczenia	234

Literatura	235

Rozdział IX. Postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych	236
1. Przedsądowe postępowanie decyzyjne	236
1.1. Wszczęcie postępowania	236
1.2. Dokumentowanie uprawnień	238
1.3. Decyzja organu rentowego	240
1.4. Weryfikacja decyzji organu rentowego	244
2. Sądowe postępowanie odwoławcze	246
2.1. Organizacja sądownictwa ubezpieczeń społecznych	246
2.2. Przedmiot spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych	250
2.3. Przebieg i charakter prawny sądowego postępowania odwoławczego	253
2.4. Strony sądowego postępowania odwoławczego	256
2.5. Zasady procesowe sądowego postępowania odwoławczego	258

Literatura	261

Wykaz tabel	265

Wykaz schematów	267

Indeks rzeczowy	269

Autorzy

Kamil Antonów

Kamil Antonów [ORCID: 0000-0001-5669-0272] – doktor habilitowany nauk prawnych, profesor Uniwersytetu Opolskiego; kierownik Katedry Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Instytucie Nauk Prawnych UO; przewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Stowarzyszenia Ubezpieczenia Społecznego; autor wielu publikacji z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, poświęconych w szczególności przedmiotowi i ogólnoteoretycznym, zwłaszcza w aspekcie zasady solidarności, podstawom tej dyscypliny prawniczej, a także nowemu systemowi emerytalnemu i postępowaniom w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych; redaktor i współautor komentarzy do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ustaw regulujących polski system emerytalno-rentowy oraz przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

Krzysztof Wojciech Baran

Krzysztof W. Baran [ORCID: 0000-0001-5165-8265] – profesor zwyczajny doktor habilitowany nauk prawnych; kierownik Katedry Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego; członek Rady Doskonałości Naukowej pierwszej i drugiej kadencji; autor i redaktor licznych publikacji naukowych z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, w tym kilkudziesięciu monografii, komentarzy i podręczników; redaktor naczelny wielotomowego Systemu Prawa Pracy, senior partner w kancelarii specjalizującej się w prawie pracy.

Dominika Dörre-Kolasa

Dominika Dörre-Kolasa [ORCID 0000-0002-4134-741X] – doktor nauk prawnych, radca prawny i partnerka w Raczkowski Sp. k., od ponad 10 lat adiunkt w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Posiada ponad 20-letnie doświadczenie w zakresie prawa pracy i HR, ochrony danych osobowych pracowników, ochrony dóbr osobistych w zatrudnieniu ze szczególnym uwzględnieniem mobbingu i dyskryminacji. Doradza międzynarodowym korporacjom oraz polskim pracodawcom. Ponadto opracowuje projekty wewnątrzzakładowych źródeł prawa i prowadzi negocjacje ze związkami zawodowymi. Przeprowadza audyty zgodności z wymogami prawa i etyki w biznesie, a także doradza przy wdrażaniu rekomendacji. Jest cenionym wykładowcą na podyplomowych studiach z zakresu prawa pracy na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie wykłada problematykę ochrony danych osobowych w zatrudnieniu, dyskryminacji oraz wybranych aspektów zbiorowego prawa pracy. Autorka licznych książek i publikacji akademickich i publicystycznych z zakresu prawa pracy i ochrony danych osobowych. Konsultantka wielu czasopism prawniczych. Prowadzi szkolenia i warsztaty, w szczególności dla kadry zarządzającej oraz członków komisji antymobbingowych. Otrzymała indywidualną rekomendację oraz wyróżnienie w rankingu Legal 500 EMEA w dziedzinie zatrudnienia.

Monika Tomaszewska

Monika Tomaszewska - [ORCID: 0000‑0001‑5271‑9998] – profesor doktor habilitowany nauk prawnych, kierownik Katedry Prawa Pracy Uniwersytetu Gdańskiego, autorka publikacji z zakresu prawa pracy, prawa Unii Europejskiej, zatrudnienia cudzoziemców, delegowania pracowników i transgranicznej mobilności pracowniczej. Kierowała projektami i uczestniczyła w projektach dotyczących delegowania pracowników, odpowiedzialności w łańcuchach podwykonawstwa oraz instytucjonalnych mechanizmów ochrony praw pracowniczych, w tym w projekcie realizowanym w ramach programu Horyzont 2020 WYP. Członkini Katedry Jean Monnet na Uniwersytecie Gori.