Stan prawny: 3 sierpnia 2026 r.

Wydanie: 2

Liczba stron: 712

Podręcznik kompleksowo i w przystępny sposób przedstawia najważniejsze zagadnienia oraz instytucje prawa pracy, łącząc wiedzę akademicką z praktyką stosowania przepisów. To aktualne i wszechstronne opracowanie,które pozwala zrozumieć zarówno podstawowe konstrukcje...

Podręcznik kompleksowo i w przystępny sposób przedstawia najważniejsze zagadnienia oraz instytucje prawa pracy, łącząc wiedzę akademicką z praktyką stosowania przepisów. To aktualne i wszechstronne opracowanie, które pozwala zrozumieć zarówno podstawowe konstrukcje prawa pracy, jak i najnowsze wyzwania rynku zatrudnienia.

-8%

Prawo pracy. + Testy online

Krzysztof Wojciech Baran

Krzysztof Wojciech Baran, Dominika Dörre-Kolasa, Monika Lewandowicz-Machnikowska, Iwona Sierocka, Monika Tomaszewska, Krzysztof Walczak, Mirosław Włodarczyk

Przeczytaj fragment Zobacz spis treści

Podręcznik kompleksowo i w przystępny sposób przedstawia najważniejsze zagadnienia oraz instytucje prawa pracy, łącząc wiedzę akademicką z praktyką stosowania przepisów. To aktualne i wszechstronne opracowanie, które pozwala zrozumieć zarówno podstawowe konstrukcje prawa pracy, jak i najnowsze wyzwania rynku zatrudnienia.

Stan prawny: 3 sierpnia 2026 r.

Wydanie: 2

Liczba stron: 712

Więcej informacji

Opis publikacji Fragment dla Ciebie Informacje Spis treści Autorzy Tagi Opinie

Opis publikacji

Podręcznik kompleksowo i w przystępny sposób przedstawia najważniejsze zagadnienia oraz instytucje prawa pracy, łącząc wiedzę akademicką z praktyką stosowania przepisów. To aktualne i wszechstronne opracowanie, które pozwala zrozumieć zarówno podstawowe konstrukcje prawa pracy, jak i najnowsze wyzwania rynku zatrudnienia.

Książka składa się z czterech zasadniczych działów:

części ogólnej prawa pracy,
indywidualnego prawa pracy,
zbiorowego prawa zatrudnienia,
procesowego prawa pracy.

W obecnym wydaniu uwzględniono najnowsze zmiany w stanie prawnym, m.in. dotyczące:

nowej definicji mobbingu oraz prewencyjnych działań antymobbingowych,
agencji pracy tymczasowej,
zatrudniania cudzoziemców,
uprawnie...

Podręcznik kompleksowo i w przystępny sposób przedstawia najważniejsze zagadnienia oraz instytucje prawa pracy, łącząc wiedzę akademicką z praktyką stosowania przepisów. To aktualne i wszechstronne opracowanie, które pozwala zrozumieć zarówno podstawowe konstrukcje prawa pracy, jak i najnowsze wyzwania rynku zatrudnienia.

Książka składa się z czterech zasadniczych działów:

części ogólnej prawa pracy,
indywidualnego prawa pracy,
zbiorowego prawa zatrudnienia,
procesowego prawa pracy.

W obecnym wydaniu uwzględniono najnowsze zmiany w stanie prawnym, m.in. dotyczące:

nowej definicji mobbingu oraz prewencyjnych działań antymobbingowych,
agencji pracy tymczasowej,
zatrudniania cudzoziemców,
uprawnień inspektorów pracy.

Publikacja została przygotowana z myślą o wykładowcach akademickich, a także o studentach prawa, administracji, zarządzania i kierunków pokrewnych, przygotowujących się do pracy w obszarze prawa pracy i HR. To również praktyczny przewodnik dla specjalistów ds. kadr i płac, menedżerów HR, pracodawców, przedstawicieli związków zawodowych, którzy chcą pewnie poruszać się w zmieniającym się otoczeniu prawnym i podejmować trafne decyzje w obszarze zatrudnienia.

Opis publikacji aktualny na dzień: 2026-08-24

Zobacz spis treści

Dostęp do programu LEX Testy

Kupując publikację otrzymasz 3-miesięczny dostęp do programu LEX Testy z zakresu Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych oraz roczny dostęp do programu LEX Student - aktualnej bazy wiedzy prawniczej: krajowe i europejskie akty prawne, orzecznictwo i procedury.

Kody dostępu znajdziesz w książce w formie zdrapki lub po zakupie e-booka w potwierdzeniu zamówienia. W przypadku zamówienia pakietu książka + e-book, kody otrzymasz w książce w formie zdrapki.

Dostęp możesz aktywować w dowolnym momencie – tak, aby skorzystać z niego wtedy, gdy będzie Ci najbardziej potrzebny.

Fragment dla Ciebie

Nie możesz się zdecydować? Przeczytaj fragment publikacji!

Przeczytaj fragment

Informacje

Wydawnictwo: Wolters Kluwer Polska

Kraj produkcji: Polska

Producent: Wolters Kluwer Polska

Rok publikacji: 2026

Wydanie: 2

Liczba stron: 712

Seria: Akademicka z testami

Rodzaj: Podręcznik Podręcznik prawo

Okładka: miękka

Format: B5

Towar w kategorii: Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych

Wersja publikacji: Książka papier

ISBN: 978-83-8438-554-8

Kod towaru: KAM-4902 W02P01

Dane producenta: Wolters Kluwer Polska sp. z o.o. | Przyokopowa 33 | 01-208 | Warszawa | PL | pl-obsluga.profinfo@wolterskluwer.com | +48 801 04 45 45

Spis treści

...

Spis treści „Prawo pracy”
Zawartość	Nr strony
O autorach	5

Wykaz skrótów	19

Słowo wstępne	25

DZIAŁ PIERWSZY. CZĘŚĆ OGÓLNA PRAWA PRACY	27

Spis treści „Prawo pracy”
Zawartość	Nr strony
O autorach	5

Wykaz skrótów	19

Słowo wstępne	25

DZIAŁ PIERWSZY. CZĘŚĆ OGÓLNA PRAWA PRACY	27

Rozdział I. Pojęcie, systematyka i zakres przedmiotowy prawa pracy	29
1. Definicja i systematyka prawa pracy	29
2. Zatrudnienie niepracownicze	33

Literatura	39

Rozdział II. Funkcje prawa pracy	42
1. Charakterystyka funkcji prawa pracy	42
2. Funkcja ochronna prawa pracy	43
3. Funkcja organizatorska prawa pracy	44
4. Funkcja ireniczna prawa pracy	46
5. Funkcja rozdzielcza prawa pracy	48

Literatura	49

Rozdział III. Zasady prawa pracy	51
1. Uwagi wprowadzające	51
2. Systematyzacja zasad prawa pracy	52
3. Funkcje zasad prawa pracy	55
4. Podstawowe zasady prawa pracy	56
4.1. Zasada prawa do pracy	56
4.2. Zasada swobody nawiązania stosunku pracy i ustalania jego treści	59
4.3. Zasada poszanowania godności i innych dóbr osobistych pracownika	61
4.4. Zasada równego traktowania i zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu	63
4.5. Zasada prawa do godziwego wynagrodzenia za pracę	65
4.6. Zasada prawa do wypoczynku	66
4.7. Zasada zapewnienia przez pracodawcę bezpiecznych i higienicznych warunków pracy	68
4.8. Zasada zaspokajania bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb pracowników	71
4.9. Zasada ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych	72
4.10. Zasada uprzywilejowania pracowników	74
4.11. Podstawowe zasady zbiorowego prawa pracy	76

Literatura	77

Rozdział IV. Równe traktowanie w zatrudnieniu	81
1. Źródła prawnej ochrony przed nierównym traktowaniem i dyskryminacją	81
1.1. Standardy międzynarodowej ochrony praw podstawowych	81
1.2. Prawo do równego traktowania w dyrektywach Unii Europejskiej	82
2. Pojęcie i formy równego traktowania w zatrudnieniu	84
2.1. Prawo do równego i niedyskryminującego traktowania	84
2.2. Formy nierównego traktowania i ciężar dowodu	86
3. Sankcje z tytułu naruszenia zasady	88

Literatura	91

Rozdział V. Źródła prawa pracy	93
1. Pojęcie i hierarchia źródeł prawa pracy	93
2. Powszechne źródła prawa pracy	96
2.1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej	96
2.2. Ustawy	98
2.3. Rozporządzenia	101
3. Swoiste źródła prawa pracy	102
3.1. Układy zbiorowe pracy	102
3.1.1. Charakter prawny układów zbiorowych pracy	102
3.1.2. Zakres podmiotowy układów zbiorowych pracy	103
3.1.3. Zakres przedmiotowy układów zbiorowych pracy	105
3.1.4. Zawieranie układów zbiorowych pracy	108
3.1.5. Wejście w życie i przekształcenie układów zbiorowych pracy	111
3.1.6. Rozwiązywanie układów zbiorowych pracy	112
3.2. Porozumienia w związku z przejściem zakładu pracy na nowego pracodawcę	113
3.3. Porozumienia o zawieszeniu przepisów prawa pracy	114
3.4. Porozumienia o stosowaniu mniej korzystnych warunków zatrudnienia	115
3.5. Porozumienia społeczne	116
4. Regulaminy	117
4.1. Uwagi wprowadzające	117
4.2. Regulamin wynagradzania	118
4.3. Regulamin pracy	121
4.4. Regulamin antymobbingowy	124
4.5. Inne regulaminy	125
5. Statuty	125
6. Międzynarodowe prawo pracy	126
6.1. Uwagi wprowadzające	126
6.2. Międzynarodowe prawo pracy	127
6.3. Prawo pracy Rady Europy	129
6.4. Akty prawne wydane w ramach Unii Europejskiej i ich moc oddziaływania	131
6.5. Europejskie prawo pracy	134

Literatura	139

Rozdział VI. Stosunek pracy	143
1. Pojęcie i charakter stosunku pracy	143
1.1. Świadczenie pracy a podstawa prawna zatrudnienia	143
1.2. Podstawy nawiązania stosunku pracy	145
1.3. Rodzaje stosunków pracy	145
1.4. Treść stosunku pracy	147
1.5. Charakterystyka stosunku pracy	149
2. Podmioty stosunku pracy	155
2.1. Uwagi wprowadzające	155
2.2. Pracownik	155
2.2.1. Pojęcie pracownika	155
2.2.2. Zdolność do bycia pracownikiem	156
2.2.3. Zdolność do dokonywania czynności prawnych z zakresu stosunku pracy	157
2.3. Pracodawca	158
2.3.1. Pojęcie pracodawcy	158
2.3.2. Jednostka organizacyjna jako pracodawca	161
2.3.3. Osoba fizyczna jako pracodawca	162
2.3.4. Dokonywanie czynności z zakresu stosunku pracy przez pracodawcę	163

Literatura	165

Rozdział VII. Umowa o pracę	167
1. Rekrutacja wewnętrzna i zewnętrzna	167
2. Ochrona danych osobowych kandydatów do pracy oraz pracowników	168
3. Rodzaje umów o pracę	170
3.1. Uwagi wprowadzające	170
3.2. Umowa na okres próbny	171
3.3. Umowa na czas określony	172
3.4. Umowa na czas wykonywania określonej pracy	173
3.5. Umowa o pracę na czas nieokreślony	173
4. Treść umowy o pracę	173
5. Praca zdalna	175

Literatura	181

Rozdział VIII. Przekształcenia zobowiązaniowego stosunku pracy	183
1. Uwagi wprowadzające	183
2. Porozumienie zmieniające	185
3. Wypowiedzenie warunków pracy i płacy	187
4. Zmiana stosunku pracy mocą jednostronnych czynności pracodawcy	193
4.1. Powierzenie pracownikowi innej pracy	193
4.2. Przeniesienie pracownika do innej pracy	197
4.3. Przeniesienie służbowe	199

Literatura	200

DZIAŁ DRUGI. INDYWIDUALNE PRAWO PRACY	203

Rozdział IX. Ustanie stosunku pracy	205
1. Uwagi wprowadzające	205
2. Porozumienie stron	206
3. Ograniczenia dopuszczalności rozwiązania umowy o pracę	209
3.1. Uwagi wprowadzające	209
3.2. Powszechna ochrona trwałości stosunku pracy	209
3.3. Konsultacja zamiaru wypowiedzenia umowy zawartej na czas określony i nieokreślony z zakładową organizacją związkową	209
3.4. Konsultacja z zakładową organizacją związkową zamiaru rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia	219
3.5. Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy	221
3.6. Ograniczenia dopuszczalności rozwiązania umowy o pracę z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną pracownika	221
3.6.1. Ochrona stosunku pracy w okresie przedemerytalnym	221
3.6.2. Ochrona stosunku pracy w okresie usprawiedliwionej nieobecności	224
3.6.3. Ochrona stosunku pracy z kobietą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego	225
3.7. Ograniczenia dopuszczalności rozwiązania umowy o pracę z uwagi na pełnioną funkcję	227
3.7.1. Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy pracowników pełniących funkcje związkowe	227
3.7.2. Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy członków rady pracowników	237
3.7.3. Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy społecznego inspektora pracy	237
3.8. Ochrona sygnalistów (osób zgłaszających naruszenie prawa)	238
4. Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem	239
5. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia	247
5.1. Uwagi wprowadzające	247
5.2. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracodawcę	247
5.2.1. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracodawcę z przyczyn zawinionych przez pracownika	247
5.2.2. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracodawcę z przyczyn niezawinionych przez pracownika	255
5.3. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika	257
5.3.1. Uwagi wprowadzające	257
5.3.2. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika z przyczyn niezawinionych przez pracodawcę	257
5.3.3. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika z przyczyn zawinionych przez pracodawcę	258
6. Skutki prawne wadliwego rozwiązania umowy o pracę	259
6.1. Skutki prawne wadliwego rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem	259
6.2. Skutki prawne wadliwego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę	265
6.3. Skutki prawne wadliwego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia dokonanego przez pracownika	267
7. Pozostałe przypadki rozwiązania umowy o pracę przez pracownika	268
7.1. Rozwiązanie umowy o pracę w związku z przywróceniem do pracy	268
7.2. Rozwiązanie umowy o pracę w związku z przejęciem pracownika przez nowego pracodawcę	268
8. Szczególne przepisy o rozwiązywaniu umów	268
8.1. Uwagi wprowadzające	268
8.2. Ograniczenie ochrony trwałości stosunku pracy	272
8.3. Prawo do odprawy	273
8.4. Roszczenie o ponowne zatrudnienie	273
8.5. Zwolnienie indywidualne	274
9. Wygaśnięcie umowy o pracę	274
9.1. Uwagi wprowadzające	274
9.2. Śmierć pracownika	274
9.3. Śmierć pracodawcy	275
9.4. Nieobecność pracownika w pracy spowodowana tymczasowym aresztowaniem	281
9.5. Roszczenia w związku z wygaśnięciem stosunku pracy	282
9.6. Pozostałe przypadki wygaśnięcia stosunku pracy	282

Literatura	283

Rozdział X. Przejście zakładu pracy na innego pracodawcę	285
1. Pojęcie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę	285
2. Sukcesja zobowiązań	287
3. Negocjacje z przedstawicielstwem pracowników oraz obowiązek informacyjny w przypadku braku związków zawodowych	290
4. Uprawnienia pracowników	293

Literatura	295

Rozdział XI. Zatrudnianie pracowników tymczasowych	296
1. Uwagi wprowadzające	296
2. Ograniczenia w zakresie pracy tymczasowej	298
2.1. Uwagi wprowadzające	298
2.2. Ograniczenia przedmiotowe	298
2.3. Ograniczenie czasu trwania pracy tymczasowej	299
2.4. Ograniczenia podmiotowe	301
2.4.1. Pracodawca użytkownik	301
2.4.2. Agencja pracy tymczasowej	301
3. Zawarcie i treść umowy o pracę tymczasową	303
4. Osłabienie ochrony stabilności stosunków pracy pracowników tymczasowych	306
5. Ochrona pracownika tymczasowego przed dyskryminacją	308
6. Urlop wypoczynkowy pracownika tymczasowego	309

Literatura	310

Rozdział XII. Pozaumowne stosunki pracy	311
1. Pojęcie i charakterystyka pozaumownych stosunków pracy	311
2. Wybór	313
3. Mianowanie	316
4. Powołanie	322

Literatura	327

Rozdział XIII. Prawa i obowiązki stron stosunku pracy	328
1. Uwagi wprowadzające	328
2. Obowiązki pracodawcy	330
2.1. Obowiązek informacyjny	330
2.2. Obowiązek prawidłowego organizowania pracy	334
2.3. Obowiązek przeciwdziałania dyskryminacji	335
2.4. Obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy	336
2.5. Obowiązek terminowego i prawidłowego wypłacania wynagrodzenia	337
2.6. Obowiązek ułatwiania podnoszenia kwalifikacji zawodowych	338
2.7. Obowiązek stwarzania warunków sprzyjających przystosowaniu się do należytego wykonywania pracy	339
2.8. Obowiązek zaspokajania potrzeb socjalnych pracowników	340
2.9. Obowiązek stosowania obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników	343
2.10. Obowiązek prowadzenia dokumentacji i akt osobowych pracowników	344
2.11. Obowiązek wpływania na kształtowanie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego	349
2.12. Obowiązek przeciwdziałania mobbingowi	351
2.13. Roszczenia z tytułu mobbingu	355
2.14. Obowiązek wydania świadectwa pracy	358
2.14.1. Uwagi wprowadzające	358
2.14.2. Treść świadectwa pracy	359
2.14.3. Fikcje prawne w świadectwie pracy	361
2.14.4. Procedura sprostowania świadectwa pracy	362
3. Roszczenie odszkodowawcze	363
4. Obowiązki pracownika	365
4.1. Obowiązek sumiennego i starannego wykonywania pracy	365
4.2. Obowiązek stosowania się do poleceń przełożonych	366
4.3. Obowiązki porządkowe pracownika	367
4.4. Obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy	369
4.5. Obowiązek przestrzegania tajemnicy	370
4.6. Obowiązek przestrzegania zasad współżycia społecznego	371

Literatura	373

Rozdział XIV. Ochrona danych osobowych	374
1. Uwagi wprowadzające	374
2. Podstawowe pojęcia z zakresu ochrony danych osobowych	378
3. Zasady ogólne przetwarzania danych osobowych pracowników	380
4. Podstawy prawne przetwarzania danych osobowych	381
5. Monitoring w przepisach Kodeksu pracy	384
5.1. Uwagi wprowadzające	384
5.2. Monitoring wizyjny	384
5.3. Monitoring służbowej poczty elektronicznej	386
5.4. Inne formy monitoringu	387
6. Regulacje dotyczące przetwarzania danych osobowych w ustawie o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem stosowania rozporządzenia 2016/679	389
7. Regulacje dotyczące przetwarzania danych osobowych w związku z wprowadzeniem kontroli trzeźwości pracowników oraz kontroli na obecność środków działających podobnie do alkoholu	390

Literatura	393

Rozdział XV. Zakaz konkurencji	394
1. Zasady ogólne	394
2. Ograniczenia prowadzenia działalności konkurencyjnej przy braku umowy o zakazie konkurencji	396
3. Umowa o zakazie konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy	397
4. Umowa o zakazie konkurencji po zakończeniu stosunku pracy	398

Literatura	401

Rozdział XVI. Wynagrodzenie za pracę	403
1. Prawne podstawy ustalania wynagradzania pracowników	403
2. Wynagrodzenie za pracę w regulacjach Unii Europejskiej	409
3. Zakaz dyskryminacji w wynagrodzeniu	409
4. Ochrona wynagrodzenia za pracę	414
4.1. Uwagi wprowadzające	414
4.2. Zasady dokonywania wypłaty	414
4.3. Ograniczenia w dokonywaniu potrąceń	415
5. Świadczenia w przypadku niewykonywania pracy	416
6. Świadczenia przysługujące pracownikowi w związku z zakończeniem stosunku pracy	419
7. Ochrona roszczeń pracowników w przypadku niewypłacalności pracodawcy	422

Literatura	423

Rozdział XVII. Czas pracy	427
1. Pojęcie czasu pracy	427
2. Wymiar czasu pracy	428
3. Okres odpoczynku	429
4. Systemy czasu pracy	431
5. Praca w godzinach nadliczbowych	436
6. Dyżur	440
7. Czas pracy kierowników	441
8. Praca w porze nocnej	442
9. Praca w niedziele i święta	443

Literatura	445

Rozdział XVIII. Urlopy pracownicze	447
1. Urlopy wypoczynkowe	447
1.1. Elementy konstytutywne pojęcia „urlop wypoczynkowy”	447
1.2. Nabycie prawa do urlopu	449
1.3. Wymiar urlopu wypoczynkowego	449
1.4. Zasady udzielania urlopu	451
1.5. Przesunięcie urlopu w nieprzewidzianych przypadkach	453
1.6. Urlop proporcjonalny	454
1.7. Urlop na żądanie	456
1.8. Rozwiązanie umowy o pracę a prawo do urlopu wypoczynkowego	457
2. Urlopy bezpłatne	458
3. Zwolnienia okolicznościowe	458
4. Urlop opiekuńczy	460

Literatura	461

Rozdział XIX. Odpowiedzialność porządkowa i dyscyplinarna pracowników	462
1. Odpowiedzialność porządkowa pracowników	462
1.1. Charakter prawny odpowiedzialności porządkowej uregulowanej w Kodeksie pracy	462
1.2. Przesłanki odpowiedzialności porządkowej	463
1.3. Rodzaje kar porządkowych	465
1.4. Procedura nakładania kar porządkowych	466
2. Odpowiedzialność dyscyplinarna	467

Literatura	469

Rozdział XX. Odpowiedzialność materialna pracowników	471
1. Odpowiedzialność materialna pracowników	471
1.1. Charakter prawny odpowiedzialności materialnej uregulowanej w Kodeksie pracy	471
1.2. Przesłanki odpowiedzialności za mienie niepowierzone	472
1.3. Okoliczności zmniejszające lub wyłączające odpowiedzialność materialną pracownika	475
1.4. Wyrządzenie szkody przez kilku pracowników	476
1.5. Granice odszkodowania (wina nieumyślna i wina umyślna)	477
1.6. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej	478
2. Odpowiedzialność pracowników za mienie powierzone	480
2.1. Rodzaje odpowiedzialności za mienie powierzone – warunki prawidłowego powierzenia	480
2.2. Przesłanki odpowiedzialności pracownika za mienie powierzone	481
2.3. Wspólna odpowiedzialność pracowników za mienie powierzone	483
2.3.1. Zmiany podmiotowe, wypowiedzenie i odstąpienie od umowy	485
2.4. Ograniczenie odpowiedzialności za mienie powierzone	485
2.5. Odstępstwo od zasad odpowiedzialności za mienie powierzone	486

Literatura	488

Rozdział XXI. Powszechna ochrona pracy	489
1. Uwagi wprowadzające	489
2. Podstawowe obowiązki pracodawcy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy	490
2.1. Uwagi wprowadzające	490
2.2. Odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy	491
2.3. Obowiązek współdziałania z innymi pracodawcami	491
2.4. Obowiązek szkolenia pracowników	492
2.5. Obowiązek pracodawcy zaznajamiania pracowników z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy	494
2.6. Obowiązki pracodawcy z zakresu profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników	495
2.6.1. Uwagi wprowadzające	495
2.6.2. Obowiązek informowania o ryzyku zawodowym	495
2.6.3. Obowiązek pracodawcy zapobiegania chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą	496
2.6.4. Obowiązek przeprowadzania profilaktycznych badań lekarskich	497
2.7. Obowiązek zapewnienia pracownikom profilaktycznych posiłków i napojów	498
2.8. Obowiązek zapewnienia pracownikom odpowiednich urządzeń sanitarno-higienicznych oraz dostarczenia niezbędnych środków higieny osobistej	499
2.9. Pozostałe obowiązki pracodawcy	499
3. Prawa i obowiązki pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy	500
3.1. Prawo do powstrzymania się od wykonywania pracy	500
3.2. Obowiązek przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy	501
4. Organy ochrony pracy	503
4.1. Służba bezpieczeństwa i higieny pracy	503
4.2. Komisja bezpieczeństwa i higieny pracy	504
4.3. Konsultacje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy	505
5. Odszkodowanie za przedmioty utracone lub uszkodzone w związku z wypadkiem przy pracy	506
6. Świadczenia uzupełniające od pracodawcy	508

Literatura	509

Rozdział XXII. Ochrona rodzicielstwa	510
1. Uwagi wprowadzające	510
2. Zasady zatrudniania pracownic w okresie ciąży	512
3. Urlopy związane z wychowywaniem dzieci	514
4. Uprawnienia pracowników wychowujących dzieci	519
5. Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy	521

Literatura	524

Rozdział XXIII. Zatrudnianie i ochrona pracy młodocianych i dzieci	525
1. Zatrudnianie młodocianych	525
1.1. Uwagi wprowadzające	525
1.2. Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego	527
1.3. Ochrona zdrowia pracownika młodocianego	532
1.4. Zatrudnianie młodocianych na podstawie umowy o pracę przy wykonywaniu lekkich prac	535
2. Zatrudnianie dzieci do 16. roku życia	536

Literatura	539

DZIAŁ TRZECI. ZBIOROWE PRAWO ZATRUDNIENIA	541

Rozdział XXIV. Wolności związkowe	543
1. Uwagi wprowadzające	543
2. Wolność zrzeszania w związkach zawodowych i organizacjach pracodawców	544
2.1. Wolność zrzeszania w związkach zawodowych	544
2.2. Wolność zrzeszania w organizacjach pracodawców	548
2.3. Modele organizacji ruchu pracowników i pracodawców	551
3. Niezależność związków zawodowych i organizacji pracodawców	553
4. Samorządność związków zawodowych i organizacji pracodawców	557

Literatura	562

Rozdział XXV. Status prawny związków zawodowych	565
1. Zakładanie związków zawodowych	565
2. Rejestracja związków zawodowych	566
3. Funkcje związków zawodowych	568
4. Kompetencje związków zawodowych	573

Literatura	582

Rozdział XXVI. Status prawny organizacji pracodawców	585
1. Zakładanie i rejestracja organizacji pracodawców	585
2. Funkcje i kompetencje organizacji pracodawców	586

Literatura	588

Rozdział XXVII. Partycypacja pracownicza	590
1. Uwagi wprowadzające	590
2. Rada pracowników	591
2.1. Zakres podmiotowy	591
2.2. Powołanie rady	592
2.3. Wybory rady pracowników	593
2.4. Czynne i bierne prawo wyborcze	593
2.5. Bezpośredniość wyboru, frekwencja wyborcza	594
2.6. Kompetencje rady pracowników	594
3. Europejskie Rady Zakładowe (ERZ)	597
3.1. Podstawy i zakres podmiotowy ERZ	597
3.2. Powołanie ERZ	598
3.3. Wybory ERZ	599
3.4. Termin wyborów	599
3.5. Czynne i bierne prawo wyborcze ERZ	599
3.6. Kompetencje ERZ	600

Literatura	601

Rozdział XXVIII. Zbiorowe spory pracy	603
1. Uwagi wprowadzające	603
2. Strony sporu zbiorowego pracy	604
3. Przedmiot sporu zbiorowego	607
4. Wszczęcie sporu zbiorowego	609
5. Metody likwidowania sporów pracy	610
5.1. Systematyka metod likwidowania zbiorowych sporów pracy	610
5.2. Ireniczne metody likwidowania sporów zbiorowych pracy	611
5.2.1. Koncyliacja	611
5.2.2. Mediacja	613
5.2.3. Arbitraż	615
6. Nieireniczne metody likwidowania sporów zbiorowych pracy	618
6.1. Strajk	618
6.1.1. Prawo do strajku	618
6.1.2. Ograniczenia prawa do strajku	620
6.1.3. Zasady organizacji strajku	621
6.2. Inne akcje protestacyjne	627
6.3. Lokaut	629

Literatura	630

DZIAŁ CZWARTY. PROCESOWE PRAWO PRACY	633

Rozdział XXIX. Naczelne zasady procesowe w sprawach z zakresu prawa pracy	635
1. Charakterystyka zasad postępowania	635
2. Zasada prawdy obiektywnej w sprawach z zakresu prawa pracy	636
3. Zasada szczególnej ochrony interesów pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy	637
4. Zasada ugodowego likwidowania spraw z zakresu prawa pracy	640

Literatura	643

Rozdział XXX. Organizacja ochrony prawnej w stosunkach pracy	644
1. Modele organizacji ochrony prawnej w stosunkach pracy	644
2. Pozasądowe organy ochrony prawnej	645
3. Sądownictwo pracy	649
3.1. Organizacja sądownictwa pracy	649
3.2. Kompetencje sądów pracy	649
3.2.1. Uwagi wprowadzające	649
3.2.2. Sprawy o roszczenia ze stosunku pracy	650
3.2.3. Sprawy o roszczenia związane ze stosunkiem pracy	651
3.2.4. Sprawy o roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy	652
3.2.5. Sprawy o odszkodowania dochodzone od pracodawcy z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych	653
3.2.6. Sprawy o ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa ze stosunków prawa pracy	654
3.2.7. Sprawy o ustalenie z zakresu zbiorowego prawa pracy	655
3.2.8. Sprawy dotyczące odwołań od decyzji organów Państwowej Inspekcji Pracy.	657

Literatura	659

Rozdział XXXI. Inspekcja pracy	661
1. Uwagi wprowadzające	661
2. Państwowa Inspekcja Pracy	662
3. Społeczna inspekcja pracy	666
4. Inne organy nadzoru i kontroli nad warunkami pracy	667

Literatura	668

Rozdział XXXII. Przedawnienie roszczeń i terminy zawite	669
1. Uwagi wprowadzające	669
2. Przedawnienie	670
3. Terminy zawite	678

Literatura	681

Wykaz tabel	683

Wykaz schematów	685

Indeks rzeczowy	687

Autorzy

Krzysztof Wojciech Baran

Krzysztof W. Baran [ORCID: 0000-0001-5165-8265] – profesor zwyczajny doktor habilitowany nauk prawnych; kierownik Katedry Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego; członek Rady Doskonałości Naukowej pierwszej i drugiej kadencji; autor i redaktor licznych publikacji naukowych z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, w tym kilkudziesięciu monografii, komentarzy i podręczników; redaktor naczelny wielotomowego Systemu Prawa Pracy, senior partner w kancelarii specjalizującej się w prawie pracy.

Dominika Dörre-Kolasa

Dominika Dörre-Kolasa [ORCID 0000-0002-4134-741X] – doktor nauk prawnych, radca prawny i partnerka w Raczkowski Sp. k., od ponad 10 lat adiunkt w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Posiada ponad 20-letnie doświadczenie w zakresie prawa pracy i HR, ochrony danych osobowych pracowników, ochrony dóbr osobistych w zatrudnieniu ze szczególnym uwzględnieniem mobbingu i dyskryminacji. Doradza międzynarodowym korporacjom oraz polskim pracodawcom. Ponadto opracowuje projekty wewnątrzzakładowych źródeł prawa i prowadzi negocjacje ze związkami zawodowymi. Przeprowadza audyty zgodności z wymogami prawa i etyki w biznesie, a także doradza przy wdrażaniu rekomendacji. Jest cenionym wykładowcą na podyplomowych studiach z zakresu prawa pracy na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie wykłada problematykę ochrony danych osobowych w zatrudnieniu, dyskryminacji oraz wybranych aspektów zbiorowego prawa pracy. Autorka licznych książek i publikacji akademickich i publicystycznych z zakresu prawa pracy i ochrony danych osobowych. Konsultantka wielu czasopism prawniczych. Prowadzi szkolenia i warsztaty, w szczególności dla kadry zarządzającej oraz członków komisji antymobbingowych. Otrzymała indywidualną rekomendację oraz wyróżnienie w rankingu Legal 500 EMEA w dziedzinie zatrudnienia.

Monika Lewandowicz-Machnikowska

Monika Lewandowicz-Machnikowska - doktor habilitowany nauk prawnych, profesor SWPS Uniwersytetu Humanistycznospołecznego; dziekan Wydziału Prawa i Komunikacji Społecznej w Filii we Wrocławiu; radca prawny; członek Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu; autorka publikacji z zakresu indywidualnego i zbiorowego prawa pracy oraz prawa zabezpieczenia społecznego.

Iwona Sierocka

Iwona Sierocka [ORCID: 0000-0003-1659-1717] – doktor habilitowany nauk prawnych, profesor w Zakładzie Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Uniwersytetu w Białymstoku; autorka ponad 100 publikacji z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.

Monika Tomaszewska

Monika Tomaszewska - [ORCID: 0000‑0001‑5271‑9998] – profesor doktor habilitowany nauk prawnych, kierownik Katedry Prawa Pracy Uniwersytetu Gdańskiego, autorka publikacji z zakresu prawa pracy, prawa Unii Europejskiej, zatrudnienia cudzoziemców, delegowania pracowników i transgranicznej mobilności pracowniczej. Kierowała projektami i uczestniczyła w projektach dotyczących delegowania pracowników, odpowiedzialności w łańcuchach podwykonawstwa oraz instytucjonalnych mechanizmów ochrony praw pracowniczych, w tym w projekcie realizowanym w ramach programu Horyzont 2020 WYP. Członkini Katedry Jean Monnet na Uniwersytecie Gori.

Krzysztof Walczak

Krzysztof Walczak - doktor habilitowany nauk prawnych; adiunkt na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, wspólnik i konsultant w firmie prawniczej specjalizującej się w indywidualnym i zbiorowym prawie pracy; specjalista z zakresu polskiego, międzynarodowego i europejskiego prawa pracy w szczególności w zakresie wynagradzania i motywowania, rekrutacji, restrukturyzacji zatrudnienia oraz negocjacji ze związkami zawodowymi; redaktor naczelny miesięcznika „Monitor Prawa Pracy”; redaktor merytoryczny internetowego komentarza do Kodeksu pracy; autor około 200 publikacji na temat polskiego, międzynarodowego i europejskiego prawa pracy.

Mirosław Włodarczyk

Mirosław Włodarczyk [ORCID: 0000-0002-1974-1584] – doktor habilitowany nauk prawnych. Profesor Uniwersytetu Łódzkiego; Kierownik Katedry Prawa Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego; autor publikacji naukowych dotyczących źródeł prawa pracy, podmiotów i treści stosunku pracy, zatrudniania młodocianych i dzieci oraz regulacji rynku pracy.