Prawo ubezpieczeń gospodarczychDamian Bar

Stan prawny: 1 lutego 2026 r.

Wydanie: 1

Liczba stron: 648

Publikacja stanowi kompleksowe opracowanie zagadnień związanych z umową ubezpieczenia, odpowiedzialnością za szkodę oraz dochodzeniem roszczeń odszkodowawczych.

-46%

Prawo ubezpieczeń gospodarczych

Przeczytaj fragment Zobacz spis treści

Publikacja stanowi kompleksowe opracowanie zagadnień związanych z umową ubezpieczenia, odpowiedzialnością za szkodę oraz dochodzeniem roszczeń odszkodowawczych.

Stan prawny: 1 lutego 2026 r.

Wydanie: 1

Liczba stron: 648

Więcej informacji

Opis publikacji Fragment dla Ciebie Informacje Spis treści Autorzy Tagi Opinie

Opis publikacji

Publikacja stanowi kompleksowe opracowanie zagadnień związanych z umową ubezpieczenia, odpowiedzialnością za szkodę oraz dochodzeniem roszczeń odszkodowawczych.

Książka obejmuje m.in.:
• rys historyczny ubezpieczeń i źródła prawa ubezpieczeniowego,
• podstawowe pojęcia z zakresu ubezpieczeń,
• klasyfikację i podział ubezpieczeń gospodarczych,
• charakter prawny umowy ubezpieczenia,
• zasady prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej,
• dystrybucję ubezpieczeń,
• procesowe aspekty dochodzenia roszczeń od zakładów ubezpieczeń,
• wpływ nowych technologii na sektor ubezpieczeń,
• przestępczość ubezpieczeniową.

Książka jest przeznaczona dla prawników praktyków i aplikantów specjalizujących się w prawie cywilnym i ubezpieczeniowym, pracowników działów prawnych firm ubezpieczeniowych oraz przedstawicieli nauki i studentów pra...

Publikacja stanowi kompleksowe opracowanie zagadnień związanych z umową ubezpieczenia, odpowiedzialnością za szkodę oraz dochodzeniem roszczeń odszkodowawczych.

Opis publikacji aktualny na dzień: 2025-08-29

Zobacz spis treści

Fragment dla Ciebie

Nie możesz się zdecydować? Przeczytaj fragment publikacji!

Przeczytaj fragment

Informacje

Wydawnictwo: Wolters Kluwer Polska

Kraj produkcji: Polska

Producent: Wolters Kluwer Polska

Rok publikacji: 2026

Wydanie: 1

Liczba stron: 648

Seria: Teoria i Praktyka

Rodzaj: Opracowanie

Okładka:

Format: B5

Towar w kategorii: Działalność gospodarcza

Wersja publikacji: Książka papier + Smarteca (App) + Ebook

ISBN: 978-83-8390-867-0, pdf 978-83-8390-868-7, epub 978-83-8438-314-8

Kod towaru: KAM-7176 W01P01, EBO-4903 W01P01, EBO-4903 W01E01

Dane producenta: Wolters Kluwer Polska sp. z o.o. | Przyokopowa 33 | 01-208 | Warszawa | PL | pl-obsluga.profinfo@wolterskluwer.com | +48 801 04 45 45

Spis treści

Spis treści „Prawo Ubezpieczeń Gospodarczych”
Zawartość	Nr strony

Wykaz skrótów	21

Wprowadzenie	27

Rozdział I. Rys historyczny ubezpieczeń. Źródła prawa ubezpieczeń. Podstawowe pojęcia z zakresu ubezpieczeń	29
1. Rys ...

Spis treści „Prawo Ubezpieczeń Gospodarczych”
Zawartość	Nr strony

Wykaz skrótów	21

Wprowadzenie	27

Rozdział I. Rys historyczny ubezpieczeń. Źródła prawa ubezpieczeń. Podstawowe pojęcia z zakresu ubezpieczeń	29
1. Rys historyczny, źródła prawa, podstawowe pojęcia z zakresu ubezpieczeń	30
1.1. Historia ubezpieczeń na świecie	30
1.2. Historia ubezpieczeń w Polsce	35
1.3. Ubezpieczenia w Polsce Ludowej	36
1.3.1. Dekret z 3.01.1947 r. o uregulowaniu ubezpieczeń rzeczowych i osobowych	36
1.3.2. Ustawa z 28.03.1952 r. o ubezpieczeniach państwowych	37
1.3.3. Ustawa z 2.12.1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych	38
1.3.4. Ustawa z 20.09.1984 r. o ubezpieczeniach osobowych i majątkowych	41
1.4. Ubezpieczenia po transformacji ustrojowej w Polsce	43
1.4.1. Ustawa z 28.07.1990 r. o działalności ubezpieczeniowej	43
1.4.2. Ustawa z 8.06.1995 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej, o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej – Kodeks handlowy oraz o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych	48
1.4.3. Pakiet ustaw ubezpieczeniowych	49
1.4.4. Tworzenie jednolitego rynku ubezpieczeniowego w strukturze Unii Europejskiej	52
2. Najważniejsze krajowe źródła współczesnego prawa ubezpieczeń	53
2.1. Kodeks cywilny	53
2.2. Kodeks morski	54
2.3. Ustawa z 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych	54
2.4. Ustawa z 7.07.2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich	55
2.5. Ustawa z 5.08.2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej	55
2.6. Ustawa z 11.09.2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	56
2.7. Ustawa z 15.12.2017 r. o dystrybucji ubezpieczeń	57
3. Podstawowe pojęcia z zakresu ubezpieczeń	57
3.1. Istota ryzyka i jego rodzaje	57
3.2. Szkoda i sposoby jej naprawienia	59
3.3. Udział własny	61
3.4. Suma ubezpieczenia a suma gwarancyjna	61
3.5. Składka ubezpieczeniowa	62
3.6. Niedoubezpieczenie	64
3.7. Nadubezpieczenie	65
4. System ubezpieczeń gospodarczych a społecznych	65

Rozdział II. Funkcje ubezpieczeń gospodarczych	67
1. Pojęcie funkcji i ich rodzaje	68
1.1. Uwagi ogólne	68
1.2. Funkcja ochrony ubezpieczeniowej	68
1.3. Funkcja kompensacyjna	71
1.4. Funkcja prewencyjna	73
1.5. Funkcja wychowawcza	77
1.6. Funkcja finansowa	78
2. Podsumowanie	79

Rozdział III. Podejmowanie i prowadzenie działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	81
1. Warunki podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej	82
1.1. Pojęcie działalności ubezpieczeniowej	82
1.2. Pojęcie działalności reasekuracyjnej	83
2. Czynności ubezpieczeniowe	84
2.1. Podział czynności ubezpieczeniowych	84
2.2. Outsourcing czynności ubezpieczeniowych	85
2.3. Bezpośrednia likwidacja szkód	86
3. Formy organizacyjno-prawne zakładów ubezpieczeń	87
3.1. Rodzaje form prawno-organizacyjnych	87
3.2. Spółka akcyjna	87
3.3. Towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych	88
3.4. Małe towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych	89
3.5. Spółka europejska	90
4. Wymogi kapitałowe prowadzenia działalności ubezpieczeniowej	91
4.1. Minimalna wysokość kapitału	91
4.2. Margines wypłacalności	92
4.3. Kapitałowy wymóg wypłacalności	92
5. Procedura uzyskania zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	93
5.1. Zezwolenie	93
5.2. Wniosek	93
5.3. Promesa	94
5.3.1. Charakter prawny promesy	94
5.3.2. Odmowa wydania promesy	96
5.4. Zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej	96
6. Utrata zezwolenia	97
7. Wykonywanie działalności ubezpieczeniowej na terytorium RP przez zagraniczne zakłady ubezpieczeń i zagraniczne zakłady reasekuracji	98
7.1. Główny oddział zagranicznego zakładu ubezpieczeń lub zagranicznego zakładu reasekuracji	99
7.2. Zezwolenie na działalność głównego oddziału	100
7.3. Działalność głównego oddziału zagranicznego zakładu ubezpieczeń lub zagranicznego zakładu reasekuracji	101
7.4. Zakończenie działalności głównego oddziału zagranicznego zakładu ubezpieczeń lub zagranicznego zakładu reasekuracji	102
8. Postępowanie naprawcze zakładu ubezpieczeń lub zakładu reasekuracji	104
8.1. Skutki stwierdzenia niezgodności z kapitałowym wymogiem wypłacalności – Solvency Capital Requirement (SCR)	104
8.2. Skutki stwierdzenia niezgodności z minimalnym wymogiem kapitałowym – Minimum Capital Requirement (MCR)	105
8.3. Zasada proporcji i pomocniczości przy stosowaniu środków nadzoru	106
8.4. Ustanowienie kuratora	107
8.5. Ustanowienie zarządu komisarycznego	107
8.6. Cofnięcie zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej lub reasekuracyjnej	108
9. Likwidacja zakładu ubezpieczeń lub zakładu reasekuracji	109
9.1. Likwidacja dobrowolna	109
9.2. Likwidacja przymusowa	110
10. Upadłość zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji	112
11. Umowa o przeniesienie portfela ubezpieczeń i portfela reasekuracji	115

Rozdział IV. Pośrednicy ubezpieczeniowi	119
1. Pośrednictwo ubezpieczeniowe	120
1.1. Definicja	120
1.2. Istota	120
1.3. Regulacje prawne	121
2. Agent ubezpieczeniowy	121
2.1. Definicja	121
2.2. Status prawny	122
2.3. Osoba wykonująca czynności agencyjne	122
2.4. Agent oferujący ubezpieczenia uzupełniające	122
2.5. Umowa agencyjna	123
2.6. Pełnomocnictwo agenta	124
2.7. Czynności agencyjne a działalność agencyjna	124
2.8. Warunki wykonywania czynności agencyjnych	124
2.9. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez agentów ubezpieczeniowych	125
2.9.1. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez agenta wyłącznego	125
2.9.2. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez multiagenta	125
3. Broker ubezpieczeniowy	126
3.1. Broker ubezpieczeniowy – definicja	126
3.2. Broker ubezpieczeniowy – status prawny	126
3.3. Umowa brokerska – charakter i przedmiot	127
3.4. Działalność brokerska. Zakres i wymogi wykonywania	127
3.4.1. Czynności brokerskie a działalność brokerska	127
3.4.2. Działalność brokerska jako działalność licencjonowana	127
3.4.3. Wpis do rejestru brokerów	128
3.4.4. Czynności brokerskie – wymogi	128
3.5. Broker ubezpieczeniowy jako pośrednik niezależny	129
3.6. Wynagrodzenie brokera – kurtaż	129
3.7. Porada brokerska	130
3.7.1. Analiza wymagań i potrzeb jako pierwszy element udzielenia porady	130
3.7.2. Porada brokerska jako forma doradztwa	130
3.7.3. Porada brokerska jako sposób niwelowania konfliktu interesów	130
3.7.4. Porada brokerska – treść	131
3.7.5. Porada brokerska – forma	131

Rozdział V. Organy nadzoru, instytucje pomocnicze oraz samorząd branżowy na rynku ubezpieczeń	133
1. Znaczenie i rola organów nadzoru, instytucji pomocniczych i samorządu branżowego na rynku ubezpieczeń	133
2. Komisja Nadzoru Finansowego	134
3. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów	140
4. Rzecznik Finansowy	146
5. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO)	150
6. Najwyższa Izba Kontroli (NIK)	152
7. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (UFG)	154
8. Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (PBUK)	156
9. Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (ang. The European Insurance and Occupational Pensions Authority, EIOPA)	158
10. Polska Izba Ubezpieczeń (PIU)	159
11. Powiatowi (miejscy) rzecznicy konsumentów	160

Rozdział VI. Kwalifikacja i podział ubezpieczeń gospodarczych	163
1. Istota ubezpieczenia	165
1.1. Ubezpieczenie jako instytucja prawna	168
1.2. Ubezpieczenie jako urządzenie gospodarcze	171
1.3. Ubezpieczenie jako instytucja ekonomiczna	173
1.3.1. Ubezpieczenie jako forma repartycji strat	174
1.3.2. Ubezpieczenie jako instrument przeciwdziałania wystąpieniu szkody i służący jej minimalizacji (urządzenie prewencyjno-ratownicze)	174
2. Systematyka ubezpieczeń	176
2.1. Podział ubezpieczeń według Kodeksu cywilnego	176
2.1.1. Ubezpieczenia majątkowe	176
2.1.2. Ubezpieczenia osobowe	180
2.2. Podział ubezpieczeń według ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	181
2.2.1. Ubezpieczenia na życie	181
2.2.2. Pozostałe ubezpieczenia osobowe i majątkowe	182
2.3. Inne podziały ubezpieczeń	184
2.3.1. Ubezpieczenia morskie i lądowe	184
2.3.2. Ubezpieczenia komercyjne i wzajemne	187
2.3.3. Ubezpieczenia indywidualne i zbiorowe	189
2.3.4. Ubezpieczenia osób fizycznych i przedsiębiorców	191
2.3.5. Ubezpieczenia dobrowolne i obowiązkowe	192
2.3.6. Ubezpieczenia krótkoterminowe i długoterminowe	193
2.3.7. Ubezpieczenia prywatne, ubezpieczenia gospodarcze a ubezpieczenia społeczne	194

Rozdział VII. Ubezpieczenia majątkowe	195
1. Systematyka ubezpieczeń gospodarczych	196
2. Przedmiot ubezpieczenia	198
2.1. Cechy interesu ubezpieczeniowego	200
2.2. Przedmiot ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej	204
2.3. Ubezpieczenie odpowiedzialności innej niż cywilnoprawna	206
3. Świadczenie odszkodowawcze ubezpieczyciela	208
3.1. Charakter świadczenia	208
3.2. Szkoda i odszkodowanie	210
3.3. Związek przyczynowy	214
3.4. Ograniczenia świadczenia ubezpieczeniowego	215
3.5. Terminy spełnienia świadczenia ubezpieczeniowego	223
4. Suma ubezpieczenia	225
5. Zakres czasowy w ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej	230
6. Roszczenie bezpośrednie poszkodowanego do ubezpieczyciela (actio directa)	233
7. Regres ubezpieczeniowy	234
7.1. Regres nietypowy	239
8. Przedawnienie roszczeń z umowy ubezpieczenia	241

Rozdział VIII. Ubezpieczenia osobowe	247
1. Charakterystyka ubezpieczeń osobowych	247
1.1. Przedmiot ubezpieczeń osobowych	247
1.2. Świadczenie ubezpieczeniowe w ubezpieczeniach osobowych	248
1.3. Podział ubezpieczeń osobowych	248
1.4. Umowa ubezpieczenia na cudzy rachunek w ubezpieczeniach osobowych	250
1.5. Uprawniony do świadczenia w ubezpieczeniach osobowych	252
1.6. Ocena ryzyka w ubezpieczeniach osobowych	254
1.7. Wypowiedzenie umowy ubezpieczenia w ubezpieczeniach osobowych	257
2. Ubezpieczenia na życie	260
2.1. Ubezpieczenia na życie i dożycie	260
2.2. Ubezpieczenia posagowe, zaopatrzenia dzieci	265
2.3. Ubezpieczenia o charakterze inwestycyjnym	266
2.4. Ubezpieczenia rentowe	273
2.5. Ubezpieczenia wypadkowe i chorobowe	274
2.5.1. Ubezpieczenia wypadkowe	275
2.5.2. Ubezpieczenia chorobowe	276
2.6. Szczegółowe kwestie związane z ubezpieczeniami na życie	277
2.6.1. Elementy umowy ubezpieczenia na życie i obowiązki informacyjne zakładu ubezpieczeń	277
2.6.2. Samobójstwo w ubezpieczeniach na życie	279
3. Opodatkowanie świadczenia wynikającego z umowy ubezpieczenia osobowego	282

Rozdział IX. Ubezpieczenia obowiązkowe	285
1. Definicja ubezpieczenia obowiązkowego	285
2. Ubezpieczenia obowiązkowe a ubezpieczenia przymusowe	287
3. Cel i istota ubezpieczenia obowiązkowego	289
3.1. Strony w ubezpieczeniu obowiązkowym	290
4. Interes ubezpieczeniowy w ubezpieczeniu obowiązkowym	290
5. Granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w ubezpieczeniach obowiązkowych	291
5.1. Pojęcie sumy ubezpieczenia	291
5.2. Pojęcie sumy gwarancyjnej	292
5.3. Podwyższenie sumy gwarancyjnej	293
6. Roszczenie regresowe na gruncie ubezpieczeń obowiązkowych	294
6.1. Regres typowy a regres nietypowy	294
6.2. Funkcje regresu nietypowego	295
6.3. Regres PBUK do zakładu ubezpieczeń	295
7. Wybrane ubezpieczenia obowiązkowe	295
7.1. Uwagi ogólne	295
7.2. Ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych	296
7.3. Ubezpieczenie OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego	297
7.4. Ubezpieczenie OC zawodowe	298
7.4.1. Uwagi ogólne	298
7.4.2. Ubezpieczenie OC adwokatów	298
7.4.3. Ubezpieczenie OC architektów oraz inżynierów budownictwa	299
7.4.4. Ubezpieczenia OC podmiotów wykonujących działalność leczniczą	300
7.5. Ubezpieczenia mienia	303
7.5.1. Ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego	303
8. Kontrola spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego i sankcje w przypadku jego naruszenia	303
8.1. Organy uprawnione do kontroli	303
8.2. Sankcje w przypadku braku spełnienia obowiązku	305
8.3. Dodatkowe konsekwencje braku ubezpieczenia OC	306
8.4. Możliwość złagodzenia sankcji	307

Rozdział X. Umowa ubezpieczenia	309
1. Wprowadzenie	309
2. Wypadek ubezpieczeniowy	312
3. Przedmiot ochrony ubezpieczeniowej	313
4. Podmioty stosunku ubezpieczenia	314
4.1. Ubezpieczyciel	314
4.2. Ubezpieczający	314
4.3. Ubezpieczony	315
4.4. Uposażony	316
4.5. Poszkodowany	316
5. Zawarcie umowy ubezpieczenia	316
6. Początek ochrony ubezpieczeniowej	318
7. Wygaśnięcie stosunku ubezpieczenia	318
8. Obowiązki ubezpieczyciela	319
8.1. Świadczenie ubezpieczyciela	319
8.2. Ubezpieczenia majątkowe	320
8.3. Ubezpieczenia osobowe	321
9. Obowiązki ubezpieczającego	322
10. Przedawnienie roszczeń	322

Rozdział XI. Umowa reasekuracji	325
1. Znaczenie gospodarcze oraz pojęcie reasekuracji	326
2. Funkcje umowy reasekuracji	329
3. Wybrane cechy umowy reasekuracji	330
3.1. Umowa reasekuracji jako umowa dwustronnie kwalifikowana	330
3.2. Dwustronnie zobowiązujący charakter oraz odpłatność umowy reasekuracji	331
3.3. Konsensualność umowy reasekuracji	332
3.4. Kauzalność	332
3.5. Umowa reasekuracji jako umowa najwyższego zaufania	332
4. Rodzaje umów reasekuracji	333
4.1. Reasekuracja proporcjonalna i nieproporcjonalna	333
4.2. Reasekuracja fakultatywna, obligatoryjna, obligatoryjno-fakultatywna	335
5. Reasekuracja ubezpieczeń na życie oraz pozostałych ubezpieczeń osobowych oraz ubezpieczeń majątkowych	336
6. Regulacje odnoszące się do umowy reasekuracji	336
6.1. Kodeks cywilny	337
6.2. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	339
6.3. Wytyczne Komisji Nadzoru Finansowego dotyczące reasekuracji	340
6.4. Zasady Reasekuracyjnego Prawa Kontraktowego – PRICL	342
7. Umowa reasekuracji jako umowa samoregulująca	343
8. Kwalifikacja prawna umowy reasekuracji	344
9. Porozumienia frontingowe	346
10. Umowa reasekuracji a umowa ubezpieczenia	347

Rozdział XII. Gwarancja ubezpieczeniowa	351
1. Wprowadzenie	351
2. Geneza i istota gwarancji ubezpieczeniowej	351
3. Gwarancja ubezpieczeniowa a gwarancja bankowa	352
4. Rodzaje, znaczenie i forma gwarancji ubezpieczeniowych	355
4.1. Rodzaje gwarancji ubezpieczeniowych	355
4.2. Znaczenie gwarancji ubezpieczeniowych	359
4.3. Forma gwarancji ubezpieczeniowych	359
5. Definicja gwarancji ubezpieczeniowej	360
6. Charakter prawny gwarancji ubezpieczeniowej	363

Rozdział XIII. Wybrane produkty ubezpieczeniowe	369
1. Wstęp	369
2. Ubezpieczenie mienia od ognia i innych zdarzeń losowych, ubezpieczenie mienia od wszystkich ryzyk	370
2.1. Przedmiot ubezpieczenia	370
2.2. Definicja szkody	371
2.3. Zakres ubezpieczenia	371
2.4. Miejsce ubezpieczenia	372
2.5. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela	372
2.6. Rozszerzenia zakresu ubezpieczenia i koszty dodatkowe	373
2.7. Systemy ubezpieczenia	374
2.8. Suma ubezpieczenia może być kształtowana w ramach trzech podstawowych systemów: na sumy stałe, na sumy zmienne oraz odpowiedzialności na pierwsze ryzyko	374
2.9. Charakterystyczne obowiązki stron umowy	376
2.10. Zasady wypłaty odszkodowania	377
3. Ubezpieczenie mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku	377
3.1. Przedmiot ubezpieczenia	377
3.2. Zakres ubezpieczenia	377
3.3. Suma ubezpieczenia i zasady wypłaty odszkodowania	378
3.4. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela	378
3.5. Charakterystyczne obowiązki ubezpieczonego	379
4. Ubezpieczenie maszyn od awarii lub uszkodzeń	379
4.1. Przedmiot ubezpieczenia	379
4.2. Zakres ubezpieczenia	379
4.3. Suma ubezpieczenia i zasady wypłaty odszkodowania	380
4.4. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela	380
5. Ubezpieczenie przerw w działalności (BI i MLOP)	381
5.1. Przedmiot ubezpieczenia	381
5.2. Przedmiot ubezpieczenia i suma ubezpieczenia	381
5.3. Zakres ubezpieczenia, mechanizm działania	382
5.3.1. Okres ubezpieczenia i okres odszkodowawczy	383
5.3.2. Zwiększone koszty działalności	384
5.4. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela	384
5.5. Obowiązki stron umowy	385
6. Ubezpieczenie ryzyk budowlano-montażowych	385
6.1. Przedmiot ubezpieczenia	385
6.2. Przedmiot i suma ubezpieczenia	386
6.3. Zakres, okres ubezpieczenia i miejsce ubezpieczenia	386
6.4. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela	388
6.5. Obowiązki stron umowy	388
7. Ubezpieczenie odpowiedzialności władz organów osób prawnych (D&O)	389
7.1. Przedmiot ubezpieczenia	389
7.2. Trigger umowy	390
7.2.1. Pokrycie retroaktywne	391
7.2.2. Oświadczenie gwarancyjne, data ciągłości	392
7.2.3. Zgłoszenie tzw. okoliczności	393
7.3. Zakres ubezpieczenia	393
7.4. Podstawowe wyłączenia odpowiedzialności	394
7.5. Obowiązki stron umowy	396
8. Ubezpieczenie ryzyk cybernetycznych	396
8.1. Przedmiot ubezpieczenia	396
8.2. Zakres ubezpieczenia	397
8.3. Podstawowe wyłączenia odpowiedzialności	399
8.4. Charakterystyczne obowiązki stron umowy	400

Rozdział XIV. Bancassurance	403
1. Bancassurance jako zjawisko ekonomiczne	404
2. Bancassurance – definicja	404
3. Pozycja prawna banku	405
4. Bancassurance – regulacje prawne	405
5. Cross-selling	406
6. Ubezpieczenia związane z kredytami	408
6.1. Zabezpieczenie wierzytelności kredytowych	408
6.2. Ubezpieczenie na życie kredytobiorcy	409
6.3. Ubezpieczenie od utraty źródła dochodu	410
6.4. Ubezpieczenie nieruchomości	411
6.5. Ubezpieczenie pomostowe	412
6.6. Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego	414
7. Ubezpieczenia towarzyszące innym czynnościom bankowym	415

Rozdział XV. Sytuacja prawna konsumentów na rynku ubezpieczeń	417
1. Wprowadzenie	418
2. Pojęcie konsumenta na rynku usług finansowych	419
3. Obowiązki przedsiębiorcy względem konsumenta (klienta)	423
3.1. Obowiązki przedsiębiorcy związane z zawarciem umowy ubezpieczenia i jej dalszym istnieniem	424
3.2. Termin spełnienia świadczenia przez ubezpieczyciela i skutki jego niedotrzymania	429
3.3. Reklamacja	431
3.4. Zwrot składki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej	435
3.5. Prawo odstąpienia od umowy	439
3.6. Ochrona przed nieuczciwymi praktykami na rynku ubezpieczeń	443
4. Ochrona słabszego podmiotu w obowiązkowych umowach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej	446

Rozdział XVI. Procesowe aspekty dochodzenia roszczeń ubezpieczeniowych	453
1. Pozasądowe tryby dochodzenia roszczeń	454
1.1. Postępowanie likwidacyjne przed zakładem ubezpieczeń	455
1.2. Postępowania przed Sądem Polubownym przy Komisji Nadzoru Finansowego	460
1.2.1. Postępowanie mediacyjne	460
1.2.2. Postępowanie arbitrażowe	461
1.3. Postępowania pozasądowe przed Rzecznikiem Finansowym	462
2. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu cywilnym	464
2.1. Tryb i właściwość sądu	464
2.1.1. Określenie strony powodowej i strony pozwanej	465
2.1.2. Wartość przedmiotu sporu i sposób jego wyliczenia	468
2.1.3. Zabezpieczenie powództwa	470
2.1.4. Dowody	471
2.1.5. Przebieg postępowania przed sądem I i II instancji i możliwe rozstrzygnięcia	477
2.2. Wpływ postępowania karnego na dochodzenie roszczeń odszkodowawczych	478
2.2.1. Kompensacyjne środki karne i ich wpływ na wysokość świadczeń odszkodowawczych	478
2.2.2. Dowody w postępowaniu karnym i ich wpływ na postępowanie likwidacyjne i cywilne	480
2.2.3. Roszczenie o zwrot środka kompensacyjnego orzeczonego w sprawie karnej	482

Rozdział XVII. Ochrona danych osobowych w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	483
1. Ochrona danych osobowych – podstawowe założenia	483
2. Podstawy prawne ochrony danych osobowych	484
2.1. System ochrony danych osobowych	484
2.2. Konstytucyjne gwarancje prawa do ochrony danych osobowych	485
2.3. Ochrona danych osobowych w aktach Rady Europy	485
2.4. Ochrona danych osobowych w prawie Unii Europejskiej	486
2.4.1. Regulacja traktatowa	486
2.4.2. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych	486
2.4.3. Zakres regulacji RODO	486
2.5. Przepisy branżowe dotyczące przetwarzania danych osobowych w sektorze ubezpieczeniowym	487
3. Dane osobowe	487
4. Dane zwykłe i dane szczególnych kategorii	490
4.1. Podział na dane zwykłe i dane szczególnych kategorii	490
4.2. Dane dotyczące zdrowia	491
4.3. Dane biometryczne	491
5. Podmiot uprawniony	492
6. Podmioty zobowiązane	492
6.1. Administrator	493
6.2. Współadministratorzy	494
6.3. Podmiot przetwarzający	495
6.4. Dalszy podmiot przetwarzający	497
7. Przetwarzanie	498
7.1. Pojęcie	498
7.2. Dopuszczalność przetwarzania danych osobowych	498
7.3. Realizacja zasad rozliczalności przetwarzania	499
7.4. Podstawy przetwarzania danych zwykłych	502
7.5. Przetwarzanie danych osobowych na podstawie zgody osoby, której dane dotyczą	504
11. Rozwiązania techniczno-organizacyjne	515
12. Inspektor ochrony danych	517

Rozdział XVIII. Przestępczość ubezpieczeniowa	519
1. Wprowadzenie	519
2. Definiowanie przestępczości ubezpieczeniowej	520
2.1. Sprawcy przestępstw ubezpieczeniowych	522
3. Formy współdziałania przestępnego	524
3.1. Zorganizowana grupa przestępcza / związek przestępczy	524
3.2. Współsprawstwo	525
3.3. Sprawstwo kierownicze, sprawstwo polecające i podżeganie	526
3.4. Pomocnictwo	529
4. Jedność czynu i zbieg przepisów ustawy	532
5. Oszustwo ubezpieczeniowe – art. 298 § 1 k.k.	533
6. Oszustwo klasyczne (wyłudzenie nienależnego świadczenia) – art. 286 § 1 k.k.	537
7. Fałsz materialny dokumentu – art. 270 § 1 k.k.	539
8. Usiłowanie jako stadialna forma przestępstwa ubezpieczeniowego	541
9. Wybrane pozostałe przestępstwa związane z ubezpieczeniami	543
10. Sankcje penalne	546
11. Przeciwdziałanie przestępczości ubezpieczeniowej	548

Rozdział XIX. Nowe technologie w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	551
1. Znaczenie nowych technologii w sektorze ubezpieczeń i reasekuracji	552
2. InsurTech i insurtech – wyjaśnienie pojęć	552
3. Sztuczna inteligencja i jej systemy	553
3.1. Pojęcie sztucznej inteligencji i systemów sztucznej inteligencji	553
3.2. Zastosowanie systemów sztucznej inteligencji w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	554
3.3. Wybrane wyzwania prawne związane z wykorzystaniem systemów AI	556
4. Blockchain i smart contracts	559
4.1. Pojęcie blockchain i smart contracts	559
4.2. Zastosowanie blockchain i smart contracts w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	559
4.3. Wybrane wyzwania prawne	561
5. Internet rzeczy	562
5.1. Pojęcie internetu rzeczy	562
5.2. Zastosowanie internetu rzeczy w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej	563
5.3. Wybrane wyzwania prawne	564
5.3.1. Ochrona danych osobowych	564
5.3.2. Cyberbezpieczeństwo	564
5.3.3. Odpowiedzialność za błędy i awarie urządzeń IoT	565
5.3.4. Zgodność z regulacjami sektorowymi	565

Rozdział XX. Ubezpieczenia w prawie prywatnym międzynarodowym	567
1. Rozważania terminologiczne	570
1.1. Uwagi wstępne	570
1.1.1. Pojęcie autonomii	571
1.2. Swoboda materialnoprawna a autonomia kolizyjnoprawna	572
1.2.1. Swoboda materialnoprawna	573
1.2.2. Autonomia kolizyjnoprawna	573
1.3. Międzynarodowe wzorce umowne	576
1.3.1. Przykłady popularnych międzynarodowych wzorców umownych	576
1.3.2. Standaryzacja rynku ubezpieczeniowego	579
1.3.3. Niepewność co do prawa	580
1.3.4. Unijny instrument opcjonalny	581
1.4. Międzynarodowość a transgraniczność stosunku ubezpieczenia	582
1.4.1. Transgraniczność stosunku ubezpieczenia	582
1.4.2. Kolizja systemów prawnych i sposoby przeciwdziałania	584
2. Prawo jednolite międzynarodowego stosunku ubezpieczenia	586
2.1. Umowa ubezpieczenia	586
2.1.1. Uwagi ogólne	586
2.1.2. Wdrożenie projektu prawa jednolitego o umowie ubezpieczenia (PEICL) dla obrotu wewnętrznego	588
2.1.3. Konsekwencje PEICL dla europejskiego i międzynarodowego rynku ubezpieczeniowego	590
2.1.4. Treść PEICL	591
2.2. Umowa reasekuracji	592
2.2.1. Sposób regulacji prawa stanowionego	592
2.2.2. Znaczenie prawa unijnego	593
2.2.3. Projekt PRICL	594
2.3. Stosunek prawny gwarancji ubezpieczeniowej	595
3. Międzynarodowe prawo proceduralne stosunku ubezpieczenia	597
3.1. Jurysdykcja sądów państwowych	597
3.1.1. Źródła prawa unijnego	597
3.1.2. Zakres zastosowania norm jurysdykcyjnych	597
3.1.3. Wyłączenie spraw z zakresu reasekuracji i retrocesji	598
3.1.4. Kwestia gwarancji ubezpieczeniowej	599
3.1.5. Szczególne reguły jurysdykcyjne dla sporów z umowy ubezpieczenia	599
3.2. Jurysdykcja ubezpieczeniowa według Kodeksu postępowania cywilnego – wzmianka	602
4. Ubezpieczeniowe prawo kolizyjne	603
4.1. Relewantne źródła prawa	603
4.2. Rozporządzenie Rzym I a umowa ubezpieczenia	605
4.2.1. Znaczenie treści preambuły dla wykładni norm rozporządzenia Rzym I	605
4.2.2. Odniesienie do konwencji rzymskiej z 1980 r.	607
4.2.3. Koncepcja regulacji stosunku ubezpieczenia w art. 7 rozporządzenia Rzym I	607
4.2.4. Przepisy wymuszające swoje zastosowanie/właściwość. Koncepcja i zastosowanie	611
4.2.5. Wzmianka o umowie reasekuracji	613
4.3. Polska ustawa o prawie prywatnym międzynarodowym – wzmianka	613

Rozdział XXI. Europejskie prawo ubezpieczeń gospodarczych – zagadnienia wybrane	615
1. Harmonizacja prawa ubezpieczeń w Unii Europejskiej	616
1.1. Harmonizacja prawa a swoboda państw członkowskich	616
1.2. Zasady jednolitego rynku ubezpieczeń	619
1.2.1. Pojęcie rynku ubezpieczeniowego	619
1.2.2. Pojęcie jednolitego rynku ubezpieczeń w UE	619
2. Nadzór nad jednolitym rynkiem ubezpieczeń w Unii Europejskiej	621
2.1. Europejski System Nadzoru Finansowego	622
2.2. Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA)	624
2.2.1. Status i struktura EIOPA	625
3. Dystrybucja produktów ubezpieczeniowych w prawie UE	627
3.1. Zasadnicze założenia dyrektywy IDD	627
3.2. Zakres przedmiotowy i podmiotowy dyrektywy IDD	628
3.3. Obowiązki informacyjne	630
3.4. Transgraniczna działalność pośredników ubezpieczeniowych	632
3.5. Konflikt interesów	632
4. Regulacje kapitałowe dla ubezpieczycieli	633
4.1. Regulacje dotyczące wypłacalności (dyrektywa Solvency II)	633
4.2. Filary europejskiego systemu wypłacalności	635
5. Harmonizacja prawa obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej w UE	636
5.1. Pojęcia „pojazd” i „ruch pojazdu”	637
5.2. Suma gwarancyjna	638
5.3. Odszkodowanie za szkody spowodowane przez pojazd nieustalony lub pojazd nieubezpieczony	639
5.4. Zakres terytorialny polisy OC	639
5.5. Przedstawiciel zagranicznego zakładu ubezpieczeń	640

Autorzy	641

Autorzy

Damian Bar

Mateusz Bartoszcze

Grzegorz Dybała

Grzegorz Dybała – doktor nauk prawnych; radca prawny z wieloletnim doświadczeniem zawodowym w obsłudze polskich i zagranicznych zakładów ubezpieczeń oraz instytucji finansowych; partner w kancelarii prawnej kierujący praktyką prawa ubezpieczeń gospodarczych i sporów sądowych; autor publikacji naukowych z zakresu prawa ubezpieczeń gospodarczych, prawa finansowego i prawa spółek handlowych.

Dariusz Fuchs

Dariusz Fuchs – doktor habilitowany nauk prawnych; profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie; radca prawny; arbiter krajowych i międzynarodowych sądów polubownych (SA KIG, SA KNF); od 2006 r. członek Project Group on European Insurance Contract Law oraz od 2016 r. uczestnik Project Group on Reinsurance Contract Law; członek European Law Institute (Wiedeń), Polskiego Oddziału AIDA oraz Stowarzyszenia Sędziów Sądów Polubownych; mediator z zakresu ubezpieczeń i prawa gospodarczego, wpisany na listy stałych mediatorów kilku sądów okręgowych; autor około 200 publikacji poświęconych ubezpieczeniom prywatnym, prawu cywilnemu, prawu europejskiemu, prawem rynku sztuki i ochronie zabytków.

Agnieszka Kubiak-Cyrul

Agnieszka Kubiak Cyrul - doktor nauk prawnych, adiunkt na Wydziale Prawa Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, autorka publikacji naukowych z zakresu prawa cywilnego i prawa nowych technologii, ze szczególnym uwzględnieniem praw konsumenta.

Aniela Łebek

Agnieszka Madej

Małgorzata Maliszewska

Małgorzata Maliszewska – doktor nauk prawnych, adiunkt w Wydziale Biznesu i Stosunków Międzynarodowych Akademii Finansów i Biznesu Vistula, radca prawny; prezes Sądu Polubownego przy Rzeczniku Ubezpieczonych oraz członek jury konkursowego na najlepsze prace doktorskie, magisterskie i licencjackie z dziedziny ubezpieczeń organizowanego przez Gazetę Ubezpieczeniową, Rzecznika Ubezpieczonych i Fundację Edukacji Ubezpieczeniowej (do czasu utworzenia instytucji Rzecznika Finansowego); w latach 2014-2016 członek Rady Programowej Insurance Forum dla Liderów Świata Bankowości i Ubezpieczeń oraz Kapituły Konkursu Polskiej Izby Ubezpieczeń dla Środowiska Dziennikarskiego; specjalizuje się w prawie ubezpieczeń gospodarczych, organizacji i ekonomice przedsiębiorstw, prawie kontraktowym, alternatywnych metodach rozstrzygania sporów sądowych i pozasądowych oraz negocjacjach w biznesie; od 1996 roku radca prawny OIRP w Warszawie; negocjator biznesowy; autorka publikacji z dziedziny ubezpieczeń gospodarczych oraz prawa w biznesie. Prowadzi kancelarię prawną specjalizującą się w problematyce prawa ubezpieczeniowego.

Dorota Maśniak

Dorota Maśniak – doktor habilitowany nauk prawnych, profesor Uniwersytetu Gdańskiego, kierownik Pracowni Prawa Ubezpieczeniowego w Katedrze Prawa Cywilnego Uniwersytetu Gdańskiego; radca prawny specjalizujący się w prawie ubezpieczeniowym; wykładowca akademicki, szkoleniowiec kadr zakładów ubezpieczeń, pośredników ubezpieczeniowych i banków; autorka wielu publikacji z zakresu prawa ubezpieczeniowego, cywilnego, finansowego.

Łukasz Mroczyński-Szmaj

Magdalena Plakwicz

Dawid Rogoziński

Dawid Rogoziński – radca prawny, doktor nauk prawnych oraz wykładowca Uniwersytetu Gdańskiego. Specjalizuje się w prawie ubezpieczeniowym, prywatnym prawie bankowym oraz prawie konsumenckim. Autor monografii naukowych poświęconych cywilnoprawnym aspektom funkcjonowania rynku usług finansowych, w szczególności bankowych i ubezpieczeniowych (w tym dotyczących kredytów frankowych, kredytów oprocentowanych według WIBOR oraz problematyki bancassurance), a także specjalistycznych komentarzy praktycznych, glos i artykułów naukowych. Laureat konkursu Rzecznika Finansowego na najlepszą rozprawę doktorską z zakresu ochrony klienta na rynku finansowym. Stały prelegent i prowadzący szkolenia dla prawników, brokerów ubezpieczeniowych, banków, zakładów ubezpieczeń oraz innych podmiotów rynku finansowego.

Marlena Sakowska-Baryła

Marlena Sakowska-Baryła [ORCID: 0000-0002-3982-976X] – doktor habilitowana nauk prawnych, profesor w Katedrze Europejskiego Prawa Konstytucyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego; radczyni prawna, partnerka w Sakowska-Baryła, Czaplińska Kancelarii Radców Prawnych Sp. p., redaktorka naczelna "ABI Expert”, zastępczyni redaktora naczelnego „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica”, członkini Społecznego Zespołu Ekspertów przy Prezesie Urzędu Ochrony Danych Osobowych, kierowniczka studiów podyplomowych „Prawo nowych technologii – obsługa biznesu i sektora publicznego” na WPiA UŁ; redaktorka naukowa i współautorka m.in. komentarzy do RODO, UDIP, DGA i ustawy o otwartych danych. Prowadzi podcast dostępny na YouTube i Spotify popularyzujący ochronę danych osobowych, prawo informacyjne i nowe technologie; specjalizuje się w prawie informacyjnym; autorka ponad 200 publikacji.

Mariusz Sudoł

Mariusz Sudoł – doktor nauk prawnych, wpisany na listę adwokatów, adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego prowadzący wykłady z prawa bankowego, nadzoru finansowego i prawa gospodarczego publicznego. Uczestnik stypendium na Uniwersytecie w Zurichu, sfinansowanym przez Rząd Szwajcarii. Przez kilka lat Head of Compliace w jednym z komercyjnych banków w Polsce. W latach 2012–2022 Operations Director w regionie Europy Środkowo-Wschodniej w międzynarodowym koncernie technologicznym. Prawnik w departamentach Banking & Finance międzynarodowych kancelarii prawnych (Clifford Chance, White& Case) w obszarze transakcji, finansowania oraz doradztwa regulacyjnego. Współpracował z instytucjami UE w zakresie procesu legislacyjnego z zakresu bankowości. Uzyskał dyplom Executive na IESE Business School. Obecnie partner w renomowanej kancelarii prawnej kierujący praktyką Banking & Finance, NewTech i Compliance. Od wielu lat współpracuje ze Związkiem Banków Polskich.

Jakub J. Szczerbowski

Jakub J. Szczerbowski [ORCID: 0000-0002-2168-0741] — doktor habilitowany nauk prawnych, profesor Uniwersytetu Łódzkiego, kierownik Zakładu Metodologii Prawoznawstwa i Badań Interdyscyplinarnych w Instytucie Badań Prawnoporównawczych i Interdyscyplinarnych Wydziału Prawa i Administracji. Autor publikacji z zakresu prawa nowych technologii, komparatystki prawniczej, prawa cywilnego i ekonomicznej analizy prawa.

Kamil Szpyt

Kamil Szpyt – doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego Wydziału Prawa, Administracji i Stosunków Międzynarodowych Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, radca prawny. Wykładowca w Kolegium Nauk Medycznych Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz współpracownik Centrum Prawa Designu, Mody i Reklamy działającego na Uniwersytecie Śląskim. Członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Rzeszowie. Autor ponad trzydziestu publikacji z zakresu prawa nowych technologii, prawa własności intelektualnej, prawa ubezpieczeń gospodarczych i prawa cywilnego. Prelegent na kilkudziesięciu międzynarodowych i ogólnopolskich konferencjach naukowych. Członek m.in. Polskiego Stowarzyszenia Sztucznej Inteligencji, Polskiego Towarzystwa Badania Gier oraz polskiego oddziału Association Internationale de Droit des Assurances (AIDA). Stały współpracownik Gazety Ubezpieczeniowej.

Marta Szwarczyńska-Siwiec

Anna Tarasiuk

Anna Tarasiuk - [ORCID: 0000-0003-4003-737X] – radca prawny, wykładowca Akademii Leona Koźmińskiego. Autorka publikacji z zakresu prawa ubezpieczeń gospodarczych. Od wielu lat związana z rynkiem ubezpieczeń gospodarczych. Doradza na rzecz pod-miotów rynku finansowego w zakresie m.in. kwestii regulacyjnych, korporacyjnych, produktów ubezpieczeniowych, świadczenia usług transgranicznych, dystrybucji pro-duktów ubezpieczeniowych i współpracy bankowo-ubezpieczeniowej (bancassurance). Arbiter Sądu Polubownego przy Komisji Nadzoru Finansowego. Członek Presidential Council Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Ubezpieczeniowego AIDA; członek Sekretariatu Wykonawczego Polskiego Oddziału AIDA.