Podatki i rachunkowość

Książki i inne publikacje z zakresu podatków i rachunkowości

Podatki i rachunkowość, to obszary prawa, które dla wielu Polaków, w tym prawników, są trudne do interpretacji i stosowania, w efekcie zajmują się nimi tylko wtedy, kiedy są do tego zmuszeni. Ci z kolei, których na to stać, sięgają po pomoc doradców podatkowych, biegłych rewidentów, czy biur rachunkowych.

Prawo podatkowe, chyba jak żadne inne prawo, nie ulega bowiem tak licznym zmianom. Ostatni przykład związany z Polskim Ładem, wybitnie pokazał, że wszelkie zmiany, a szczególnie zmiany w prawie podatkowym, wymagają przemyślanych decyzji, by nie spowodować więcej szkód niż korzyści.

Stąd nie może dziwić, że komentarze, monografie, poradniki i inne publikacje dotyczące, PIT, CIT, VAT i innych danin publicznych cieszą się dużym zainteresowaniem. I mowa tu zarówno o książkach, jak i ebookach. Odnalezienie się bowiem w gąszczu skomplikowanych i często zmienianych przepisów jest bardzo trudne i bez pomocy wybitnych specjalistów - autorów przedmiotowych publikacji - nawet wspomnianym doradcom podatkowych, nie jest łatwo nadążyć za wszystkimi zmianami.

Podatki - kluczowe pojęcia

Podatkiem jest:

• publicznoprawne - czyli narzucane przez władzę państwową;
• nieodpłatne - czyli jest pobierane przez państwo bez żadnego konkretnego wzajemnego świadczenia na rzecz podatnika;
• przymusowe - czyli państwo dysponuje możliwością zastosowania przymusu, by skutecznie egzekwować obowiązki podatkowe;
• bezzwrotne - czyli, że jest on przejmowany w sposób ostateczny i definitywny na rzecz państwa bądź samorządu,

świadczenie pieniężne na rzecz

• Skarbu Państwa,
• województwa,
• powiatu,
• gminy.

wynikające z ustawy podatkowej.

Podatek ma charakter świadczenia pieniężnego.

Przedmiot opodatkowania powinien być tak określony, by można było udzielić odpowiedzi na pytanie: od czego podatnik płaci podatek?

Stawka podatku, to ilościowe określenie wysokości podatku w zależności od podstawy opodatkowania.

Ulga podatkowa to zwolnienia, odliczenia, obniżenia, zmniejszenia, których zastosowanie powoduje obniżenie podstawy opodatkowania lub wysokości podatku.

Podatnikiem jest co do zasady:

• osoba fizyczna,
• osoba prawna lub
• jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej,

podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. Ustawy podatkowe mogą jednak ustanawiać podatnikami także inne kategorie podmiotów.

Daniny publiczne dzieli się na dwie kategorie:

• podatki - mają nieodpłatny charakter;
• opłaty - mają charakter odpłatny; są zapłatą za konkretne świadczenie.

Zarówno podatki, jak i opłaty:

• są świadczeniami pieniężnymi;
• mają charakter przymusowy;
• mają charakter bezzwrotny;
• są jednostronnie ustalane przez państwo.

Kategorie podatków

W polskim systemie podatkowym możemy wyróżnić różne kategorie (klasy) podatków:

Podatki przychodowe

• powstają dopiero wtedy, gdy pojawią się odpowiednie przychody z przewidzianych prawem źródeł;
• przychodem są nie tylko pieniądze, lecz także wartość przychodu w naturze;
• źródłem przychodów może być zarówno działalność zarobkowa, jak i działalność gospodarcza.

Podatki dochodowe

• ich istotą jest dochód, czyli przyrost majątkowy;
• zazwyczaj są budowane na zasadzie progresywności.

Podatki konsumpcyjne

• są związane ze zużywaniem dochodów lub zasobów majątkowych (ponoszeniem wydatków);
• stanowią jedną z najbardziej powszechnych form opodatkowania.

Podatki majątkowe

• ich źródłem jest majątek podatnika;
• mogą dotyczyć całości majątku albo poszczególnych składników majątku podatnika.

Podatki pośrednie

Podatki pośrednie są nakładane na wydatki na dobra i usługi.

Podmioty płacące podatek pośredni nie są bezpośrednio zobowiązane do ich zapłaty.

Podatki pośrednie przerzucane są na inny podmiot.

Do podatków pośrednich należą:

Podatek od towarów i usług (VAT) - opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają:

• odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju;
• eksport towarów;
• import towarów na terytorium kraju;
• wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju;
• wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.

Podatek akcyzowy - dotyczy tzw. wyrobów akcyzowych, czyli:

• wyrobów energetycznych;
• energii elektrycznej;
• napojów alkoholowych;
• wyrobów tytoniowych;
• suszu tytoniowego;
• płynów do papierosów elektronicznych;
• wyrobów nowatorskich określonych w ustawie o podatku akcyzowym,

a także samochodów osobowych.

Podatek od gier - przedmiotem opodatkowania podatkiem od gier jest:

• urządzanie gier hazardowych, z wyłączeniem urządzania loterii promocyjnych, loterii fantowych i gry bingo fantowe, o których mowa w art. 7 ust. 1a ustawy o grach hazardowych, oraz urządzania pokera rozgrywanego w formie turnieju gry pokera;
• udział w pokerze rozgrywanym w formie turnieju gry pokera.

Podatki bezpośrednie

Podatki bezpośrednie to podatki, które bezpośrednio obciążają dochody lub majątek osoby fizycznej lub innego podmiotu.

Do podatków bezpośrednich zaliczamy podatki dochodowe, przychodowe i majątkowe.

Do podatków bezpośrednich należą:

Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT)

• przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych jest dochód;
• dochodem ze źródła przychodów jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym.

Podatek dochodowy od osób prawnych (CIT)

• zasadniczo, podatkiem dochodowym od osób prawnych objęte są dochody osób prawnych i spółek kapitałowych w organizacji;
• dochodem jest nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym.

Do innych podatków bezpośrednich zalicza się m.in.

• podatek od wydobycia niektórych kopalin - opodatkowane jest wydobycie miedzi, srebra, gazu ziemnego, ropy naftowej;
• podatek węglowodorowy - opodatkowane są zyski z działalności wydobywczej węglowodorów;
• podatek tonażowy - opodatkowane są niektóre dochody (przychody) osiągane przez przedsiębiorców żeglugowych eksploatujących morskie statki handlowe w żegludze międzynarodowej;
• podatek od niektórych instytucji finansowych - opodatkowane są aktywa niektórych instytucji finansowych;
• podatek od sprzedaży detalicznej - opodatkowany jest przychód ze sprzedaży detalicznej.

Podatki i opłaty lokalne

Podatkami i opłatami lokalnymi są:

• podatek od nieruchomości;
• podatek od środków transportowych;
• opłata od posiadania psów;
• opłata targowa;
• opłata miejscowa;
• opłata administracyjna.

Podatki i opłaty lokalne stanowią dochód budżetu samorządowego (obecnie tylko gmin) i gminy mogą ustalać ich wysokość.

Źródła prawa podatkowego

Artykuł 217 Konstytucji RP gwarantuje, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następować może w drodze ustawy.

Do kluczowych ustaw dotyczących danin publicznych należą:

• ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
• ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych;
• ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych;
• ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
• ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych;
• ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych;
• ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn;
• ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym;
• ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym;
• ustawa z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym;
• ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych w zakresie podatku od gier;
• ustawa z dnia 2 marca 2012 r. o podatku od wydobycia niektórych kopalin;
• ustawa z dnia 24 sierpnia 2006 r. o podatku tonażowym;
• ustawa z dnia 15 stycznia 2016 r. o podatku od niektórych instytucji finansowych;
• ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.

Z kolei, zgodnie z art. 168 Konstytucji RP, jednostki samorządu terytorialnego mają prawo ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych w zakresie określonym w ustawie. W wypadku gmin, uchwalane się uchwały rad gmin (miejskich).

Istotnym źródłem są też międzynarodowe umowy podatkowe, które dotyczą m.in. takich zagadnień jak:

• harmonizacja systemów podatkowych zgodnie ze standardami Unii Europejskiej;
• unikanie międzynarodowego, podwójnego opodatkowania.

Rachunkowość

W literaturze przedmiotu bardzo często przywołuje się definicję, zgodnie z którą rachunkowość jest systemem odzwierciedlania w mierniku pieniężnym sytuacji majątkowej i finansowej jednostek gospodarczych oraz kompletnego ujmowania zachodzących w nich zjawisk i procesów gospodarczych w uporządkowany sposób za pomocą specyficznych metod, form, rozwiązań organizacyjnych i technicznych (zob. Rachunkowość. Zasady prowadzenia według znowelizowanych regulacji krajowych i międzynarodowych, red. T. Kiziukiewicz, Wrocław 2009, s. 15). W największym uproszczeniu, rachunkowość jest systemem ewidencji gospodarczej.

Zasady rachunkowości oraz zasady wykonywania działalności w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych określa ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości.

Rachunkowość jednostki gospodarczej obejmuje:

• przyjęte zasady (politykę) rachunkowości;
• prowadzenie, na podstawie dowodów księgowych, ksiąg rachunkowych, ujmujących zapisy zdarzeń w porządku chronologicznym i systematycznym;
• okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów;
• wycenę aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego;
• sporządzanie sprawozdań finansowych;
• gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych oraz pozostałej dokumentacji przewidzianej ustawą o rachunkowości;
• poddanie badaniu, składanie do właściwego rejestru sądowego, udostępnianie i ogłaszanie sprawozdań finansowych w przypadkach przewidzianych ustawą o rachunkowości.

Do działów rachunkowości zalicza się:

• rachunkowość finansową;
• rachunkowość zarządczą;
• rachunkowość podatkową;
• rachunkowość budżetową;
• rachunkowość bankową.

Na rachunkowość składa się:

• księgowość;
• rachunek kosztów;
• sprawozdawczość finansowa.

Jednostki sporządzające sprawozdania finansowe zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości, Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej oraz związanymi z nimi interpretacjami ogłoszonymi w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej, zwanymi "MSR", stosują przepisy ustawy o rachunkowości oraz przepisy wykonawcze wydane na jej podstawie, w zakresie nieuregulowanym przez MSR.

Ekspertami z zakresu rachunkowości są biegli rewidenci. Zawód biegłego rewidenta uregulowany jest w ustawie z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym.

Zawód biegłego rewidenta polega na:

• wykonywaniu czynności rewizji finansowej,
• świadczeniu usług atestacyjnych innych niż czynności rewizji finansowej, niezastrzeżonych do wykonywania przez biegłych rewidentów,
• świadczeniu usług pokrewnych

- zgodnie z krajowymi standardami wykonywania zawodu.