Przegląd Podatkowy - Nr 4/2026 [420]

"Przegląd Podatkowy" nr 4/2026

Drodzy Czytelniczki i Czytelnicy, dynamiczna cyfryzacja administracji publicznej, obejmująca w szczególności sektor fiskalny, prowadzi do głębokiej transformacji relacji między podatnikiem a państwem. Tradycyjny model wymiany informacji oparty na deklaracjach składanych przez podatników i dokumentach gromadzonych przez organy podatkowe został zastąpiony systemami teleinformatycznymi umożliwiającymi masowe, automatyczne i niekiedy prewencyjne przetwarzanie danych. Proces ten intensyfikuje ingerencję aparatu skarbowego w sferę prywatności i autonomii informacyjnej jednostki, co uzasadnia potrzebę ponownej oceny konstytucyjnych gwarancji ochronnych wynikających z art. 47 i 51 Konstytucji oraz zasady proporcjonalności. Artykuł analizuje granice dopuszczalnego wykorzystania technologii fiskalnych, ze szczególnym uwzględnieniem problemu asymetrii informacyjnej oraz niejawnych algorytmów analizy ryzyka. W artykule pt. Konstytucyjna ochrona podatnika w erze cyfrowego państwa fiskalnego Autorka wskazuje na potrzebę zwiększenia transparentności działań administracji oraz wzmocnienia gwarancji proceduralnych właściwych demokratycznemu państwu prawnemu.

Zadania własne gminy (np. w zakresie lokalnego transportu zbiorowego, utrzymania zieleni gminnej, kultury fizycznej i sportu) mogą być wykonywane m.in. przez spółki prawa handlowego. W praktyce w wielu przypadkach są to spółki komunalne (prowadzone w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością), w których jednostki samorządu terytorialnego (JST) mają całościowy lub większościowy udział. W związku z tym, że działalność w zakresie gospodarki komunalnej nie jest nastawiona na zysk, JST często udzielają wsparcia finansowego ww. podmiotom. Wsparcie to może przybierać różne formy, m.in. może być wypłacane w formie rekompensat, dotacji, dopłat lub przez podwyższenie kapitału zakładowego. Na gruncie VAT od wielu lat istnieją wątpliwości, czy i kiedy wymienione formy dofinansowania spółek komunalnych podlegają opodatkowaniu. Kwestia opodatkowania VAT różnych form dofinansowania jest odmiennie postrzegana przez organy podatkowe (a w szczególności przez organ wydający interpretacje indywidualne – Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej), poszczególne składy sądów administracyjnych oraz przedstawicieli doktryny. W ostatnim czasie w tej kwestii wypowiedział się również Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 8.05.2025 r., C-615/23, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej przeciwko P.S.A. Trybunał zawarł w nim istotne wskazówki pomagające określić, kiedy wypłacane dofinansowanie podlega – a kiedy nie – opodatkowaniu VAT. Sprawa rozstrzygana przez TS dotyczyła jednak konkretnego stanu faktycznego, a mianowicie opodatkowania VAT rekompensaty wypłacanej przez JST spółce świadczącej usługi transportu zbiorowego. Rozstrzygnięcie to może nie rozwiązać całościowo problemu, z jakim mierzą się samorządy przy określaniu konsekwencji na gruncie VAT wypłacanych dofinansowań. A problem jest złożony i wieloaspektowy. Ten przełomowy dla polskich gmin oraz ich spółek komunalnych wyrok TS omawia artykuł pt. Rekompensaty z tytułu realizacji zadań własnych gminy na gruncie VAT.

Czy klasyfikacja statystyczna określonego towaru lub usługi stanowi okoliczność faktyczną, czy też ocenę prawną? Odpowiedź na to pytanie nastręcza trudności, których świadectwem są spory podmiotów wnioskujących o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego z Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej, a także niejednolite w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych. W istocie problem ten jest jedynie pokłosiem braku rozwiniętej teorii normy prawnopodatkowej, która dostarczałaby odpowiedzi m.in. właśnie na to pytanie. Analiza przedstawiona w artykule pt. Klasyfikacja statystyczna w postępowaniu w sprawie wydania interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego, czyli o potrzebie rozwoju teorii normy prawnopodatkowej stanowi próbę odpowiedzi na zaprezentowany problem badawczy w oparciu o metodę teoretycznoprawną.

Celem artykułu pt. Rola i znaczenie podatkowego badania due diligence w procesach fuzji i przejęć jest przedstawienie roli podatkowego badania due diligence jako narzędzia racjonalnego podatnika – inwestora dążącego do minimalizacji ryzyk i obciążeń podatkowych w procesach fuzji i przejęć (mergers and acquisitions – M&A). Transakcje M&A związane są nieodłącznie ze złożonymi ryzykami podatkowymi, które mogą istotnie wpływać na wycenę, strukturę oraz skuteczność integracji podmiotów po transakcji. Szczególnego znaczenia w tym kontekście nabiera zarządzanie ryzykiem podatkowym w procesach M&A, które realizowane jest poprzez przeprowadzenie w ramach procesu transakcyjnego podatkowego badania due diligence. Pozwala ono bowiem identyfikować ryzyka podatkowe, jak również pełni funkcję narzędzia negocjacyjnego i strategicznego w ramach procesu transakcyjnego. Stanowi także przejaw racjonalności inwestora i pozwala na ograniczenie przyszłych sporów z organami podatkowymi oraz zapewnienie trwałości transakcji.

Pojęcie urządzenia przemysłowego w podatku u źródła od wielu lat budzi kontrowersje w orzecznictwie. Z uwagi na brak definicji legalnej próba zdefiniowania tego pojęcia była wielokrotnie podejmowana zarówno przez organy podatkowe, jak i przez sądy administracyjne. Mimo tego wciąż nie ukształtowała się jednolita linia interpretacyjna. Wątpliwości potęgują zwłaszcza rozbieżne stanowiska prezentowane w wyrokach sądów administracyjnych. Kwestia ta jest o tyle istotna, że od poprawnej kwalifikacji danego pojęcia zależy, czy dana transakcja będzie podlegać opodatkowaniu u źródła w Polsce – uznanie danego składnika majątku za urządzenie przemysłowe powoduje konieczność opodatkowania u źródła płatności za jego użytkowanie jako należności licencyjnych, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. Tej tematyce jest poświęcony artykuł pt. Urządzenie przemysłowe w podatku u źródła – przegląd kierunków wykładni.

Funkcjonowanie wspólnego rynku i swobodny przepływ osób sprawiły, że podatnicy rozpoczęli poszukiwanie źródeł przychodów również w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Co ciekawe, coraz powszechniejsze stają się inne niż wykonywanie pracy najemnej sposoby pozyskiwania dochodów z zagranicy. To może wywoływać wątpliwości co do sposobu realizacji obowiązków podatkowych w Polsce. Interpretacje indywidualne przepisów prawa podatkowego przedstawione w artykule pt. Opodatkowanie dochodów zagranicznych pokazują, jak wiele okoliczności faktycznych – z pozoru błahych – może mieć wpływ na prawidłowość wykonania obowiązku podatkowego.

Iwona Strzelec

Redaktor Naczelna "Przeglądu Podatkowego"