Przegląd Podatkowy - Nr 2/2026 [418]

"Przegląd Podatkowy" nr 2/2026

Drodzy Czytelniczki i Czytelnicy, sankcje z zakresu VAT to kluczowy obszar ryzyka podatkowego, gdyż mogą mieć realne i często dotkliwe skutki finansowe. Jako temat miesiąca publikujemy w lutowym numerze "Przeglądu Podatkowego" artykuł pt. Sankcja VAT – między proporcjonalnością a skutecznością. Jego celem jest krytyczne omówienie status quo tej regulacji i praktyki ustalania dodatkowego zobowiązania podatkowego (sankcji VAT) i jest on oparty na bezpośrednich doświadczeniach Autorki. Zaprezentowane wnioski są niezwykle wnikliwe, poparte przekonującą argumentacją i bez wątpienia mogą odnieść skutek w publicznej dyskusji o kształcie sankcji VAT. W następstwie wyroku TS z 15.04.2021 r., C-935/19, Grupa Warzywna Sp. z o.o. przeciwko Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu, przepisy zostały znowelizowane w taki sposób, że umożliwiają miarkowanie sankcji i jej indywidualizację, tym samym jej dostosowanie do złożonej charakterystyki danego naruszenia prawa. Obecna regulacja także nie jest jednak wolna od problemów: dotyczy to zwłaszcza art. 112c ust. 1 u.p.t.u. i przewidzianej w nim sankcji 100%; w szczególności nie jest sprawiedliwe zawężenie jego zakresu tylko do wybranych postaci świadomego udziału w oszustwie podatkowym, art. 112c ust. 1 pkt 4 u.p.t.u. jest natomiast niestosowalny. W szerszym kontekście otwartymi kwestiami pozostają także: dopuszczalność kumulacji sankcji w konkretnych złożonych stanach faktycznych i stosowanie „testu proporcjonalności” do odmowy uznania (przyznania) prawa podmiotowego, w tym prawa do odliczenia podatku naliczonego, w oparciu o doktrynę „dobrej wiary”.

Od 1.02.2026 r., następnie zaś od 1.04.2026 r. większość faktur dokumentujących transakcje dokonywane w Polsce powinna być wystawiana w postaci faktur ustrukturyzowanych (przy pomocy Krajowego Systemu e-Faktur). Od tego obowiązku będą istniały pewne wyjątki, w ramach których faktura będzie mogła być wystawiona w dotychczasowej postaci. Niektóre z tych wyjątków będą miały charakter czasowy (do końca 2026 r.). Można się spodziewać, że w obrocie będą się pojawiać faktury wystawione – wbrew obowiązkowi – poza KSeF. Mogą się pojawiać także faktury wystawiane w trybie offline24, udostępniane nabywcom poza KSeF. Powstaje pytanie, czy wadliwa postać faktury nie wyłącza po stronie nabywcy prawa do odliczenia podatku naliczonego od transakcji dokumentowanej taką fakturą. Autor artykułu pt. Faktura wystawiona wbrew obowiązkowi poza KSeF a prawo do odliczenia podatku naliczonego poszukuje odpowiedzi na to pytanie. Biorąc pod uwagę, że na naszym rynku pojawia się już ok. 2,5 mld faktur rocznie, dochodzenie roszczeń z faktur dotkniętych według administracji podatkowej piętnem wadliwości stanie się wkrótce jednym z najważniejszych problemów dotyczących pewności obrotu i praw podatnika.

Wprowadzony od 2025 r. wymóg raportowania ksiąg rachunkowych w formie JPK_CIT jest sukcesywnie rozszerzany i od 2026 r. zostanie nim objęta największa grupa podatników. Regulacje te od początku budzą wiele wątpliwości – w szczególności w odniesieniu do dodatkowych danych, o jakie należy uzupełnić przekazywane w formie JPK księgi. Podatnicy przygotowujący się do wypełnienia nałożonych obowiązków wskazują na wiele problemów, które wymagają wyjaśnienia przez ustawodawcę. Niestety, informacje przekazywane przez Ministerstwo Finansów w odpowiedziach na pytania dotyczących raportowania ksiąg, nie tylko nie rozwiewają wątpliwości, lecz przyczyniają się do powstania nowych, wynikających wprost ze stanowiska przedstawianego przez Ministerstwo. Nie sposób oprzeć się wrażeniu, że w drodze odpowiedzi na pytania, publikowane na stronie internetowej Ministerstwa Finansów, ustawodawca zdecydował się na przedstawienie swoich oczekiwań w odniesieniu do raportowania ksiąg, przy czym oczekiwania te nie znajdują w wielu przypadkach oparcia w przepisach prawa. W związku z tym należało odnieść się do najistotniejszych kwestii, poruszanych przez Ministerstwo Finansów, które budzą największe emocje nie tylko podatników, lecz także osób uprawnionych do wykonywania usług doradztwa podatkowego oraz podmiotów świadczących usługi księgowe co do ich zasadności i zgodności z obowiązującymi przepisami. O tym w artykule pt. JPK_CIT – gdy oczekiwania ustawodawcy nie znajdują oparcia w przepisach prawa.

Ministerstwo Finansów opublikowało 3.07.2025 r. objaśnienia podatkowe w zakresie klauzuli rzeczywistego właściciela dla celów podatku u źródła. Określono w nich również płatności, co do których powinna być przeprowadzana weryfikacja warunku rzeczywistego właściciela. Wymóg należytej staranności w istotny sposób modyfikuje odpowiedzialność płatnika wynikającą z przepisów Ordynacji podatkowej. Płatnik, zgodnie z przepisami ustawy – Ordynacja podatkowa jest zobowiązany do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. W przypadku gdy nie wykona on tego obowiązku, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany, a niewpłacony. Zakres obowiązków płatnika, a co za tym idzie – również zakres jego odpowiedzialności, wyznaczają przy tym, obok przepisów Ordynacji podatkowej, także przepisy materialnoprawne. To one określają bowiem, w jakich sytuacjach i kwotach płatnik jest zobowiązany do poboru podatku. Ze specyficzną sytuacją mamy do czynienia w podatku u źródła, w którym przepisy materialnoprawne stanowią, że płatnik przy ustaleniu, czy znajdują zastosowanie preferencje podatkowe umożliwiające zaniechanie lub ograniczenie poboru podatku, jest zobowiązany do dochowania należytej staranności. W artykule pt. Zakres odpowiedzialności płatnika w podatku u źródła Autor stara się odpowiedzieć na pytanie, jak taka konstrukcja wpływa na zakres odpowiedzialności płatnika wynikający z przepisów Ordynacji podatkowej.

Definicje legalne działalności gospodarczej w ustawach podatkowych wywołują liczne wątpliwości interpretacyjne, czego dowodem jest znaczna liczba orzeczeń sądów administracyjnych. Jednym z przeważających problemów, który daje powyższemu wyraz, jest problematyka oceny, czy zespół czynności wykonywanych przy sprzedaży nieruchomości mieści się w zakresie zarządu majątkiem prywatnym, czy też spełnia już znamiona działalności gospodarczej, o której mowa w art. 15 ust. 2 u.p.t.u. W glosowanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że czynności podejmowane przez skarżącego nie spełniały znamion działalności gospodarczej, co zostało przez autora glosy pt. Kryteria odróżniające zarząd majątkiem prywatnym od wykonywania działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.p.t.u. Glosa do wyroku NSA z 4.07.2023 r., I FSK 427/23, szerzej omówione w przedstawionych rozważaniach.

Prowadzenie w sposób prawidłowy i rzetelny określonych ewidencji podatkowych to obowiązek większości podatników, będący warunkiem prawidłowej realizacji obowiązków podatkowych. Ewidencje takie stanowią również punkt wyjścia dla weryfikacji prawidłowości rozliczenia dokonywanej przez organy podatkowe. Przepisy prawa podatkowego, poza samym obowiązkiem prowadzenia określonego rodzaju ewidencji, wprost wskazują na formę, w jakiej takie ewidencje mają być prowadzone. Zagadnienia z tym związane często stanowią przedmiot wniosków o wydanie interpretacji i zostały omówione w artykule pt. Obowiązek prowadzenia ewidencji podatkowej.

Iwona Strzelec

Redaktor Naczelna "Przeglądu Podatkowego"